Radiolygy Guidelines

Category: Đầu – Cổ

  • U đầu cổ – Khi nào nghĩ đến ác tính

    Khối u Đầu Cổ – Khi nào cần nghĩ đến ác tính

    Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo

    Frank Pameijer

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Đại học Utrecht, Hà Lan

    Ngày đăng

    Các khối u lành tính vùng đầu cổ khá phổ biến, trong khi các khối u ác tính lại hiếm gặp.
    Câu hỏi đặt ra là, khi nào chúng ta cần nghĩ đến một khối u ác tính, bởi nhiều bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ không thường xuyên gặp phải trường hợp này.
    Trong bài viết này, chúng tôi cung cấp một số dấu hiệu cảnh báo, giúp bạn nhận ra các tổn thương ác tính trong thực hành lâm sàng hàng ngày.

    Giới thiệu

    Trong bảng, bạn sẽ tìm thấy các dấu hiệu cảnh báo khiến tổn thương trở nên nghi ngờ ác tính, mặc dù vẫn có những ngoại lệ khi các tổn thương lành tính cũng có thể biểu hiện các dấu hiệu này.
    Càng nhiều dấu hiệu cảnh báo thì mức độ nghi ngờ càng cao.

    Chúng tôi sẽ thảo luận tất cả các vấn đề này trong các chương tiếp theo.

    Kiểu tăng trưởng

    Bảng so sánh các căn nguyên khác nhau giữa các tổn thương có kiểu tăng trưởng phá hủy và kiểu tăng trưởng giãn rộng

    Kiểu tăng trưởng phá hủy có nghĩa là xương khoáng hóa bị phá vỡ toàn bộ chiều dày.
    Kiểu này thường gặp nhất trong các khối u ác tính, nhưng cũng có thể gặp trong các khối u lành tính xâm lấn và tình trạng viêm.

    Kiểu tăng trưởng giãn rộng có nghĩa là có sự cân bằng giữa hoạt động của hủy cốt bào và tạo cốt bào.
    Kiểu này ít gặp hơn trong các tổn thương ác tính, nhưng phổ biến trong các u tân sinh lành tính và viêm mạn tính.

    Nang nhầy (Mucocele)

    Các hình ảnh này của bệnh nhân nam 47 tuổi, có triệu chứng căng tức vùng trán.

    Hãy quan sát các hình ảnh trước.
    Các dấu hiệu hình ảnh là gì?
    Tổn thương có kiểu giãn rộng hay phá hủy hay cả hai?

    Sau đó tiếp tục đọc…

    Dấu hiệu hình ảnh:

    1. Tổn thương giãn rộng đẩy nhãn cầu trái sang bên.
    2. Tổn thương có bờ rõ nét.
    3. Tổn thương xuất phát từ xoang trán trái.
    4. Thành trong hốc mắt trái (đầu mũi tên đen) và nền sọ (đầu mũi tên trắng) bị mỏng đi, nhưng không có phá hủy xương.

    MRI được thực hiện để xác nhận chẩn đoán nhiều khả năng nhất là nang nhầy…

    MRI cho thấy tổn thương giãn rộng chỉ có ngấm thuốc tương phản từ ở vùng viền ngoại vi.
    Không có ngấm thuốc bên trong tổn thương.
    Điều này xác nhận chẩn đoán nang nhầy.

    Nang nhầy là tổn thương dạng nang chứa đầy chất nhầy.
    Nang hình thành khi lỗ thông của (một phần) xoang cạnh mũi bị tắc nghẽn.


    Cuộn qua các hình ảnh MRI.

    Dưới đây là thêm các ví dụ về nang nhầy.

    1. Nang nhầy nhỏ
      ở xoang bướm.
      Xoang bị lấp đầy hoàn toàn bởi mô mềm (tức là chất nhầy) kèm theo giãn rộng với bờ xương xoang còn nguyên vẹn.
    2. Nang nhầy xoang trán.
      Đôi khi, bờ xương bị mỏng đi có thể gây nhầm lẫn với phá hủy xương. Trên các lát cắt CT mỏng, thường có thể nhìn thấy cấu trúc xương còn nguyên vẹn.
    3. Nang nhầy của tế bào xoang sàng trước.
    4. Nang nhầy xoang bướm phải. Vách liên xoang bướm bị đẩy giãn rộng qua đường giữa.
    5. Nang nhầy xoang trán.
    6. Nang nhầy xoang sàng phải với tình trạng mỏng và giãn rộng của lamina papyracea vào hốc mắt cùng bên.

    Nang nhầy (Mucocele) so với Nang ứ dịch (Retention cyst)

    Để đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán nang nhầy, phải có đồng thời cả hai đặc điểm: lấp đầy hoàn toàn và giãn rộng xoang.

    Hình ảnh
    Bệnh nhân này có nang nhầy ở xoang hàm trái với giãn rộng nhẹ (mũi tên trắng).
    Bên phải có một khối không có giãn rộng (đầu mũi tên vàng) và vẫn còn một ít khí trong xoang hàm.
    Đây là nang ứ dịch.

    Hình ảnh
    Bệnh nhân này cũng có nang nhầy ở xoang hàm trái.
    Bên phải có tình trạng lấp đầy hoàn toàn xoang hàm, nhưng không có giãn rộng.
    Do đó, trường hợp này không đáp ứng tiêu chuẩn để chẩn đoán nang nhầy.

    Vị trí thường gặp nhất của nang nhầy là môi dưới.
    Các vị trí khác bao gồm khoang miệng.
    Nếu tổn thương xuất phát từ tuyến dưới lưỡi bị tắc nghẽn, nó được gọi là nang nhái (ranula).

    Ung thư biểu mô không biệt hóa vùng mũi xoang

    Các hình ảnh này của bệnh nhân nam 75 tuổi có triệu chứng nghẹt mũi và chảy máu mũi.

    Hãy quan sát các hình ảnh trước.
    Tiếp tục với các tái tạo mặt phẳng coronal…


    Cuộn qua các hình ảnh.

    Các dấu hiệu hình ảnh là gì?
    Tổn thương có kiểu giãn rộng hay phá hủy (dấu hiệu cảnh báo)?
    Có dấu hiệu cảnh báo nào khác không?

    Sau đó tiếp tục đọc…

    Hai dấu hiệu cảnh báo là:

    1. Phá hủy thành trong xoang hàm (mũi tên đen) và vách mũi (mũi tên trắng).
    2. Bệnh lý hoàn toàn một bên.

    Ở bệnh nhân viêm mũi xoang, có thể có giãn rộng và đôi khi thậm chí phá hủy xương, nhưng bệnh lý (hầu như) luôn luôn xảy ra hai bên.

    Tiếp tục với MRI…

    Trên các hình ảnh STIR này, có thể thấy sự khác biệt về cường độ tín hiệu giữa xoang hàm và xoang sàng bị tắc nghẽn (mũi tên đen) và khối u (mũi tên trắng).

    Ở bệnh nhân nang nhầy, toàn bộ tổn thương sẽ có cùng cường độ tín hiệu, khác với trường hợp này.

    Trên hình ảnh khuếch tán, tổn thương có tín hiệu cao trên b1000.
    Trên bản đồ ADC, tổn thương có tín hiệu rất thấp, thậm chí thấp hơn cả mô não, gợi ý tình trạng hạn chế khuếch tán rõ rệt.
    Điều này có nghĩa là chúng ta đang đối mặt với một khối u tăng mật độ tế bào.

    Đây là dấu hiệu cảnh báo thứ ba.

    Trên CT, có thể có ấn tượng rằng khối u cũng xâm lấn xoang trán (mũi tên đen).
    Tuy nhiên, trên MRI, chúng ta có thể thấy rõ ràng rằng xoang trán chỉ bị tắc nghẽn và có cường độ tín hiệu cao hơn (mũi tên trắng) so với khối u ở các xoang sàng (mũi tên vàng).

    Kết luận cuối cùng là:

    • Khối u ác tính ở hốc mũi phải với xâm lấn xoang sàng và xoang bướm.
    • Không xâm lấn xoang trán và không xâm lấn nội sọ.
    • Phá hủy thành trong xoang hàm và vách mũi.

    Sinh thiết cho thấy ung thư biểu mô không biệt hóa vùng mũi xoang (SNUC), có tiên lượng rất xấu.
    Bệnh nhân được điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ và xạ trị sau mổ, và thật bất ngờ, không có dấu hiệu tái phát sau bốn năm.

    Ung thư biểu mô tế bào vảy

    Đây là một ví dụ khác về tổn thương có kiểu tăng trưởng phá hủy.
    Lưu ý tình trạng ngấm thuốc tương phản từ của khối u trên MRI (mũi tên).
    Có xâm lấn vào hốc mắt (phần trong).

    Sinh thiết cho thấy ung thư biểu mô tế bào vảy.

    Định khu tổn thương

    Trong hốc mũi và các xoang cạnh mũi, các bệnh lý thường gặp nhất là viêm xoang và polyp mũi xoang.
    Các bệnh lý này hầu như luôn có tính chất hai bên.

    Bất kỳ bệnh lý nào chỉ xuất hiện một bên đều cần đặt ra câu hỏi: liệu đây có phải là khối u ác tính không?

    Ung thư biểu mô tuyến

    Đây là bệnh nhân có triệu chứng nghẹt mũi tắc nghẽn.

    Nếu chỉ mô tả ca này đơn thuần là hình ảnh mờ gần hoàn toàn các xoang cạnh mũi bên phải, bác sĩ lâm sàng có thể dễ dàng nghĩ đây chỉ là một trường hợp viêm xoang thông thường.

    Như đã đề cập, dấu hiệu cảnh báo ở đây chính là vị trí định khu bất thường một bên.
    Viêm xoang một bên là cực kỳ hiếm gặp.
    Hơn nữa, nếu quan sát kỹ, có thể thấy hình ảnh phá hủy vách ngăn mũi — đây là dấu hiệu cảnh báo thứ hai.

    Tiếp tục xem hình ảnh MRI…

    Hình ảnh MRI cho thấy một khối u một bên trong hốc mũi phải gây tắc nghẽn xoang trán và ở mức độ thấp hơn là xoang hàm.

    Có hiện tượng hạn chế khuếch tán (tăng tín hiệu trên DWI và giảm tín hiệu trên ADC) — đây là dấu hiệu cảnh báo thứ ba.

    Sinh thiết xác nhận ung thư biểu mô tuyến.
    Bệnh nhân được điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ kết hợp xạ trị proton và hiện không còn bằng chứng bệnh trong 14 tháng.


    Case courtesy B.M. Verbist, Leiden

    Ca lâm sàng do B.M. Verbist, Leiden cung cấp

    U nhú đảo ngược

    Đây là một trường hợp khối u một bên khác.
    Khối u ngấm thuốc có cường độ tín hiệu cao hơn so với xoang hàm bị tắc nghẽn.
    Lưu ý rằng khối u có bờ thùy múi.
    Đặc điểm này thường gặp trong u nhú đảo ngược, tuy nhiên không có tính đặc hiệu cao và trong mọi trường hợp đều cần thực hiện sinh thiết.

    Chẩn đoán cuối cùng: u nhú đảo ngược.

    Đây là một trường hợp u nhú đảo ngược khác.

    Tổn thương biểu hiện là một khối niêm mạc có bờ thùy múi với hình ảnh ‘cuộn não’.
    Trông như hình ảnh các hồi não (đầu mũi tên).
    Đặc điểm này có tính đặc hiệu nhất định đối với u nhú đảo ngược.

    Ngoài tổn thương ác tính, cần lưu ý một nguyên nhân khác gây tắc nghẽn xoang cạnh mũi một bên.
    Điều này được minh họa qua ca lâm sàng dưới đây.

    Bệnh nhân nữ 62 tuổi.
    CT xoang được chỉ định bởi bác sĩ tai mũi họng. Thông tin lâm sàng: ‘viêm xoang một bên mạn tính’.

    Hình ảnh
    Có hình ảnh mờ đặc do mô mềm tại xoang hàm, xoang sàng và xoang trán bên phải (gọi là ‘kiểu tắc nghẽn phễu’).
    Như đã đề cập, đây là một dấu hiệu cảnh báo.

    Hãy quan sát các hình ảnh tiếp theo và cố gắng xác định liệu có tổn thương ác tính nào gây ra kiểu tắc nghẽn phễu này không (hay có nguyên nhân nào khác không?)

    Hình ảnh
    Có hình ảnh thấu quang quanh chóp răng tại vùng chân răng hàm lớn trên bên phải, gợi ý nhiễm trùng răng (đầu mũi tên đen).
    So sánh với bên trái bình thường trên ảnh cắt ngang (đầu mũi tên trắng).
    Thăm khám lâm sàng bổ sung đã loại trừ tổn thương ác tính.
    Bệnh nhân được chuyển khám răng hàm mặt vì nhiễm trùng răng hoàn toàn có thể là nguyên nhân gây viêm xoang mạn tính một bên.

    Lưu ý: Vì lý do này, việc bao gồm vùng xương hàm trên trong trường chụp của CT xoang là điều hết sức quan trọng.

    Mạch máu hóa

    Khi xét riêng lẻ, tính chất mạch máu không có giá trị đặc hiệu cao trong việc phân biệt tổn thương lành tính và ác tính ở các khối u vùng đầu cổ.
    Tuy nhiên, khi kết hợp với các đặc điểm hình ảnh khác, đây có thể là yếu tố rất hữu ích trong chẩn đoán phân biệt.

    Hãy nghĩ đến tình trạng ngấm thuốc mạnh và các vùng mất tín hiệu do dòng chảy (flow voids) trên MRI trong u cầu mạch (paragangliomas) kết hợp với vị trí tổn thương (tức là từ chỗ phân đôi động mạch cảnh đến lỗ tĩnh mạch cảnh).

    Đối với bất kỳ tổn thương mạch máu nào ở vùng đầu cổ, cần đánh giá:

    • Các mạch máu nuôi hoặc dẫn lưu bị giãn.
    • Đặc điểm dòng chảy trên Doppler
    • Vùng mất tín hiệu do dòng chảy (flow voids) trên MRI
    • Sỏi tĩnh mạch (phleboliths) trên CT
    • Đặc điểm dòng chảy Doppler trên siêu âm

    U cơ vân (Rhabdomyosarcoma)

    Các hình ảnh này của một bệnh nhân nam 16 tuổi với biểu hiện lồi mắt và chảy máu mũi.

    Hãy quan sát kỹ các hình ảnh trước.
    Tìm kiếm các dấu hiệu cảnh báo.
    Sau đó tiếp tục đọc.

    Dựa trên kết quả CT tại bệnh viện khác, có nghi ngờ u xơ mạch máu vị thành niên (juvenile angiofibroma) — một khối u tăng sinh mạch máu, xâm lấn tại chỗ, gặp ở nam giới trẻ tuổi với biểu hiện chảy máu mũi nặng, có thể đe dọa tính mạng.
    Trên các hình ảnh này, có một tổn thương phá hủy xương với xâm lấn vào hốc mắt.

    U xơ mạch máu vị thành niên luôn xuất phát từ hốc mũi phía sau và có tâm tổn thương xung quanh lỗ bướm khẩu cái và hố chân bướm khẩu cái.

    Tiếp tục xem các hình ảnh bổ sung…

    Hố chân bướm khẩu cái

    Hố chân bướm khẩu cái là một khoang hình tháp ngược, chứa đầy mỡ, nằm ở mặt bên của hộp sọ, giữa hố thái dương dưới và vòm họng mũi.
    Đây là một ngã tư thần kinh mạch máu quan trọng, kết nối hốc mắt, hốc mũi, vòm họng mũi, khoang miệng, hố thái dương dưới và hố sọ.
    Do các kết nối này, hố chân bướm khẩu cái có thể đóng vai trò là đường dẫn cho sự lan rộng của các bệnh lý viêm nhiễm và tân sinh ở vùng đầu cổ.

    Các hình ảnh này thuộc hai bệnh nhân khác nhau.

    1. Đây là bệnh nhân có ung thư biểu mô tế bào vảy xuất phát từ xoang hàm phải, xâm lấn vào hố chân bướm khẩu cái (mũi tên đỏ).
      Lưu ý mô mỡ bình thường trong hố chân bướm khẩu cái bên trái (mũi tên vàng).
    2. Đây là bệnh nhân nam 16 tuổi của chúng ta.
      Lưu ý rằng hố không bị xâm lấn và tâm của tổn thương không nằm ở lỗ bướm khẩu cái và hố chân bướm khẩu cái.

    Điều này khiến chẩn đoán ban đầu là u xơ mạch máu vị thành niên trở nên khó có khả năng.

    Tiếp tục xem các hình ảnh MRI…

    MRI cho thấy một khối u phá hủy một bên với hạn chế khuếch tán rõ rệt (giảm tín hiệu trên bản đồ ADC).
    Như vậy, chúng ta có ba dấu hiệu cảnh báo.

    Hạn chế khuếch tán là một lập luận khác chống lại chẩn đoán u xơ mạch máu vị thành niên, vì một tổn thương mạch máu sẽ không gây ra hạn chế khuếch tán.

    Có xâm lấn vào hốc mắt và cả vào phần mềm phía trước của má (mũi tên).

    Sinh thiết được thực hiện và cho kết quả là u cơ vân (rhabdomyosarcoma), được điều trị bằng hóa trị liệu.

    U xơ mạch máu vị thành niên (Juvenile angiofibroma)

    Hãy quan sát các hình ảnh trước.
    Tại sao đây là hình ảnh điển hình của u xơ mạch máu vị thành niên?

    Các dấu hiệu:

    • Khối u nằm ở phía sau hốc mũi và tâm tổn thương ở vị trí tương ứng với lỗ bướm khẩu cái (dấu hoa thị).
    • Có ngấm thuốc mạnh với hình ảnh “muối và tiêu” (salt and pepper) nhẹ.

    Tiếp tục xem hình ảnh DSA…

    Hình ảnh DSA cho thấy tình trạng tăng sinh mạch máu, điều này (kết hợp với vị trí đặc trưng) gợi ý mạnh mẽ cho chẩn đoán u xơ mạch máu vị thành niên.

    Bệnh nhân này được điều trị tắc mạch (embolization) trước phẫu thuật.
    Phẫu thuật cần được thực hiện triệt để nhất có thể để ngăn ngừa tái phát.

    Hãy quan sát các hình ảnh trước.
    Các dấu hiệu là gì?

    Các dấu hiệu:

    • Khối u có tâm ở hố bướm khẩu cái bên phải.
    • Có giãn rộng hố chân bướm khẩu cái, nhưng không có phá hủy xương.
    • Ngay cả trên CT cũng có thể thấy ngấm thuốc rõ rệt.

    Đây là hình ảnh điển hình của u xơ mạch máu vị thành niên.

    Tiếp tục xem hình ảnh MRI và DSA…

    Và một lần nữa các dấu hiệu điển hình trên MRI và DSA.
    Có ngấm thuốc mạnh và tăng sinh mạch máu rõ rệt.

    Tổn thương dạng nang vùng cổ

    Tổn thương dạng nang vùng cổ là bệnh lý rất thường gặp.
    Ở bệnh nhân trẻ tuổi, khả năng ác tính thấp.
    Tuy nhiên, tổn thương dạng nang ở bệnh nhân trưởng thành, đặc biệt khi trên 30 tuổi, là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng.

    Nang khe mang

    Các hình ảnh này thuộc về một nam bệnh nhân 59 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, nhập viện vì sưng vùng cổ.

    Báo cáo MRI ban đầu ghi nhận có một tổn thương dạng nang nằm phía sau tuyến dưới hàm và phía trước cơ ức đòn chũm; không có hạch bạch huyết kèm theo.
    Chẩn đoán có khả năng nhất: nang khe mang.

    Đây có vẻ là một kết luận hợp lý vì vị trí điển hình của nang khe mang (loại hai) là nằm giữa tuyến dưới hàm và cơ ức đòn chũm.
    Tuy nhiên, tuổi của bệnh nhân là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng.

    Đọc tiếp…

    Năm tháng sau, khối sưng trở nên đau.

    MRI được chụp lại.
    Quan sát các hình ảnh.
    Chẩn đoán của bạn là gì?

    Các phát hiện bao gồm:

    • Có hiện tượng ngấm thuốc tương phản từ ở thành nang và trong các mô mềm xung quanh.
    • Không có hạn chế khuếch tán.

    Các phát hiện này được cho là hậu quả của nhiễm trùng và khả năng di căn dạng nang ít có khả năng hơn, nhưng không thể loại trừ, đặc biệt do tuổi của bệnh nhân.

    Bệnh nhân được điều trị bằng kháng sinh và một tháng sau tổn thương được phẫu thuật cắt bỏ.
    Kết quả giải phẫu bệnh xác nhận đây là nang khe mang.

    Nang khe mang điển hình là các tổn thương dạng nang có thành mỏng.
    Tuy nhiên, di căn dạng nang có thể bắt chước hình ảnh nang khe mang.
    Đặc biệt là di căn hạch bạch huyết của ung thư tuyến giáp thể nhú và ung thư hầu họng (liên quan đến HPV).

    Virus u nhú ở người (HPV) là nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung và có liên quan đến ung thư âm đạo và âm hộ.

    HPV cũng liên quan đến ung thư vùng hầu họng (phía sau họng, bao gồm nền lưỡi và amidan).

    Theo nguyên tắc chung: Bất kỳ tổn thương dạng nang vùng cổ nào ở bệnh nhân trưởng thành, đặc biệt khi trên 30 tuổi, đều phải được xem là nghi ngờ và cần loại trừ nguồn gốc ác tính.


    Case courtesy R.H. Hermans, Leuven

    Case courtesy R.H. Hermans, Leuven

    Đây là hình ảnh nang khe mang ở một bệnh nhân mười tuổi tại vị trí điển hình.

    Ung thư hầu họng liên quan đến HPV

    Các hình ảnh này thuộc về một nam bệnh nhân 69 tuổi với khối sưng vùng cổ trái.

    Tổn thương được báo cáo là nang khe mang.
    Mức dịch-dịch (đầu mũi tên) được cho là mảnh vụn do nhiễm trùng hoặc chảy máu trước đó.

    Trong quá trình theo dõi, khối sưng tăng kích thước và mười tháng sau tổn thương được phẫu thuật cắt bỏ.
    Kết quả giải phẫu bệnh: Di căn của ung thư biểu mô tế bào vảy, dương tính với dấu ấn P16.
    Đây là dấu ấn chỉ điểm tình trạng dương tính với virus u nhú ở người (HPV).

    Đọc tiếp…

    Trong quá trình tìm kiếm khối u nguyên phát, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng phát hiện amidan bên trái có kích thước hơi lớn hơn.

    Lưu ý rằng vùng giảm tín hiệu trên bản đồ ADC nhỏ hơn vùng tăng tín hiệu trên DWI (b1000).
    Điều này có nghĩa là chỉ có phần trung tâm của amidan là ung thư. Khối ung thư nằm sâu trong các hốc của amidan và thường không nhìn thấy được khi nội soi.

    Sinh thiết xác nhận ung thư biểu mô tế bào vảy liên quan đến HPV và bệnh nhân được điều trị bằng xạ trị.

    Dưới đây là hai trường hợp khác với các tổn thương (có vẻ) giống hệt nhau:

    1. Trường hợp này là nang khe mang (Case courtesy B.M. Verbist, Leiden)
    2. Trường hợp này là di căn hạch bạch huyết của ung thư tuyến giáp thể nhú.

    Lưu ý hiện tượng ngấm thuốc dạng nốt ở thành nang (mũi tên).
    Đặc điểm này không bao giờ thấy trong nang khe mang.

    Kết luận

    Quy trình chụp MRI

    Lưu ý

    • Khi phát hiện điều gì đó ‘bất thường’ trên một lần chụp được gọi là thường quy vùng đầu cổ (đặc biệt khi có các dấu hiệu cảnh báo), đừng ngần ngại đề cập đến khả năng tổn thương ác tính trong phần kết luận của bạn.
    • Tuy nhiên…, hãy thận trọng và khiêm tốn khi đưa ra chẩn đoán mô bệnh học.
    • Bác sĩ tai mũi họng thường có thể tiếp cận tổn thương và tiến hành cắt bỏ hoặc sinh thiết.
    • Sau đó, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ là người đưa ra chẩn đoán xác định.

    Viết báo cáo

    Mẫu báo cáo chuẩn này có thể áp dụng cho bất kỳ khối u vùng đầu cổ nào.

    Trong phần mô tả mức độ xâm lấn tại chỗ, chúng tôi khuyến nghị sử dụng danh pháp và các mốc giải phẫu cũng được các bác sĩ tai mũi họng và phẫu thuật viên đầu cổ sử dụng.

  • CT và MRI mắt

    CT và MRI Mắt

    bởi David Yousem

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh Thần kinh, Bệnh viện Johns Hopkins tại Baltimore

    Ngày đăng

    Bài tổng quan này dựa trên bài trình bày của David Yousem và được Robin Smithuis chuyển thể cho the Radiology Assistant.
    David Yousem hiện là Trưởng khoa Chẩn đoán Hình ảnh Thần kinh và Giáo sư Chẩn đoán Hình ảnh tại Bệnh viện Johns Hopkins.
    Ông cũng là biên tập viên của cuốn sách ‘Neuroradiology: the Requisites’.

    Bài viết này trình bày một phương pháp tiếp cận có hệ thống đối với bệnh lý hốc mắt, dựa trên việc phân chia hốc mắt thành các khoang sau:

    • Khoang nhãn cầu
    • Khoang trong nón cơ
    • Khoang nón cơ
    • Khoang ngoài nón cơ

    Các Lưu Ý Về Giải Phẫu

    Điều đầu tiên cần làm khi phát hiện một tổn thương trong hốc mắt là xác định đó là tổn thương nhãn cầu hay tổn thương ngoài nhãn cầu, tức là tổn thương có liên quan đến nhãn cầu hay các cấu trúc bên ngoài nhãn cầu.
    Nếu là tổn thương ngoài nhãn cầu, câu hỏi tiếp theo là tổn thương nằm trong khoang nội nón — tức là khoang được giới hạn bởi hình nón tạo thành từ các cơ vận nhãn — hay nằm trong khoang nón hoặc khoang ngoại nón?
    Sau khi xác định được vị trí tổn thương, hãy cân nhắc các khả năng chẩn đoán phân biệt bằng cách sử dụng từ gợi nhớ VITAMIN C và D.

    Trước tiên, chúng tôi sẽ mô tả các khoang giải phẫu của hốc mắt và tóm tắt các bệnh lý trong từng khoang, kể cả những bệnh lý không thể quan sát được trên hình ảnh học.
    Sau đó, chúng tôi sẽ thảo luận về các dấu hiệu hình ảnh học trong một số bệnh lý hốc mắt cụ thể.

    Khoang nhãn cầu
    Nhãn cầu có các khoang giải phẫu được xác định rõ ràng như sau:

    Tiền phòng
    Khi di chuyển từ trước ra sau, khu vực đầu tiên gặp là tiền phòng.
    Tiền phòng được giới hạn phía trước bởi giác mạc và phía sau bởi thể thủy tinh và mống mắt.

    Các bệnh lý đặc trưng trong tiền phòng bao gồm:

    • Vỡ nhãn cầu
    • Xuất huyết: còn gọi là xuất huyết tiền phòng (hyphema)
    • Đục thể thủy tinh
    • Viêm giác mạc: tình trạng viêm của giác mạc
    • Viêm mô tế bào quanh hốc mắt

    Hậu phòng
    Đây là một vùng rất nhỏ nằm phía sau mống mắt, không thể phân biệt được trên hình ảnh học.
    Các bệnh lý đặc trưng trong vùng này bao gồm: tăng nhãn áp (glaucoma), viêm màng bồ đào (uveitis) và u hắc tố thể mi (ciliary melanoma).

    Dịch kính
    Vùng lớn hơn nằm phía sau thể thủy tinh là buồng dịch kính.

    Các bệnh lý đặc trưng trong buồng dịch kính bao gồm:

    • Vỡ nhãn cầu
    • Xuất huyết dịch kính
    • Nhiễm CMV: đặc biệt gặp trong bệnh HIV
    • Tăng sản thủy tinh thể nguyên phát dai dẳng (PHPV): dịch kính nguyên phát không phát triển thành dịch kính thứ phát trong suốt, dẫn đến nhìn mờ
    • Các thủ thuật bơm tái phồng điều trị bong võng mạc dẫn đến sự thay đổi tỷ trọng bên trong buồng dịch kính

    Buồng dịch kính được bao quanh bởi các màng gồm võng mạc, hắc mạc và củng mạc.

    Bệnh lý võng mạc:

    • U nguyên bào võng mạc (Retinoblastoma): khối u thường gặp ở trẻ em
    • U nguyên bào mạch máu (Hemangioblastoma): khối u võng mạc thường gặp nhất ở người lớn, liên quan đến bệnh von Hippel-Lindau
    • Bong võng mạc: tổn thương võng mạc thường gặp nhất, chủ yếu gặp trong bệnh võng mạc đái tháo đường

    Bệnh lý hắc mạc:

    • U hắc tố (Melanoma): hắc mạc chứa các tế bào melanin
    • Di căn: hắc mạc là cấu trúc có mạch máu phong phú nhất trong mắt
    • Bong hắc mạc: thường do chấn thương

    Bệnh lý củng mạc:

    • Nhiễm trùng: do viêm xoang hoặc virus
    • Giả u (Pseudotumor)
    • Bong củng mạc


    The intraconal space is marked by arrows and is located within the muscle cone It contains the optic nerve, vessels and cranial nerves III, IV and VI.

    Khoang nội nón được đánh dấu bằng các mũi tên và nằm bên trong hình nón cơ. Khoang này chứa thần kinh thị giác, các mạch máu và các dây thần kinh sọ III, IV và VI.

    Khoang nội nón
    Các cơ vận nhãn trong hốc mắt tạo thành một hình nón cơ.
    Các cơ vận nhãn này được kết nối với nhau qua vòng Zinn — một tấm mô liên kết sợi — và cùng nhau tạo thành khoang nón.
    Khoang nón phân tách khoang nội nón với khoang ngoại nón.
    Các bệnh lý trong hốc mắt không liên quan đến nhãn cầu có thể nằm ở khoang nội nón, khoang nón hoặc khoang ngoại nón.

    Bệnh lý khoang nội nón:

    • Dị dạng mạch máu tĩnh mạch
    • U máu mao mạch (Capillary hemangioma)
    • Tổn thương thần kinh thị giác

      • Viêm thần kinh thị giác

        • Xơ cứng rải rác (MS)
        • Hội chứng Devic
        • Viêm thần kinh do nhiễm trùng (ví dụ: herpes zoster)
        • Tự miễn (ví dụ: Lupus)
        • Do thuốc (ví dụ: chloramphenicol, ethambutol)
      • U thần kinh đệm thần kinh thị giác (Optic nerve glioma)
      • U màng não thần kinh thị giác (Optic nerve meningioma)
      • Giả u (Pseudotumor)
    • Giãn tĩnh mạch

      • Rò động tĩnh mạch cảnh-xoang hang (Carotid Cavernous Fistula)
      • Giãn tĩnh mạch (Varices)
    • U bao thần kinh (Schwannoma) của dây thần kinh sọ III, IV và VI

    Khoang nón
    Khoang nón được tạo thành bởi các cơ vận nhãn và một lớp bao cân mạc.

    Bệnh lý khoang nón:

    • Bệnh mắt do tuyến giáp; thường gặp phì đại cơ thẳng dưới và cơ thẳng trong
    • Giả u (Pseudotumor): viêm hốc mắt vô căn
    • Viêm lan từ vùng lân cận: viêm xoang
    • Các nguyên nhân hiếm gặp gây phì đại cơ vận nhãn bao gồm bệnh dự trữ glycogen và u lympho.

    Khoang ngoại nón
    Khoang ngoại nón là vùng nằm bên ngoài hình nón cơ.

    Bệnh lý khoang ngoại nón:

    • Áp xe do viêm xoang
    • U bao thần kinh (Schwannoma) của nhánh V1 và V2 thuộc dây thần kinh sinh ba
    • Tổn thương xương:

      • Loạn sản xơ (Fibrous dysplasia) cánh xương bướm
      • Di căn xương
      • Đa u tủy xương (Multiple myeloma)
      • Bệnh lý các phần phụ của hốc mắt


    Các phần phụ của hốc mắt

    Tuyến lệ nằm ở góc trên ngoài của hốc mắt.
    Bệnh lý tuyến lệ có thể được phân loại thành: u hạt (granulomatous), bệnh lý tuyến (glandular) và bất thường phát triển (developmental) (xem Bảng).

    Dịch tiết di chuyển về phía trong qua bề mặt nhãn cầu và được thu vào điểm lệ (punctum), sau đó dẫn vào túi lệ.
    Từ túi lệ, dịch tiết đi xuống dưới qua ống lệ mũi, đổ vào khoang mũi ở phía dưới cuốn mũi dưới.
    Ở trẻ em, tắc nghẽn bẩm sinh các van trong ống lệ mũi có thể dẫn đến hình thành các nang ở phía trong hốc mắt, còn gọi là nang túi lệ bẩm sinh (dacryocystocele).
    Ở người lớn, tắc nghẽn thường do hẹp từ viêm xoang sàng hoặc sỏi làm tắc ống lệ mũi.
    Tình trạng này sẽ dẫn đến chảy nước mắt sống (epiphora) hoặc tăng tiết nước mắt.
    Dẫn lưu có thể được cải thiện bằng thủ thuật nong bóng.

    Bệnh lý nhãn cầu

    Vôi hóa

    Ở người lớn, vôi hóa trong hốc mắt thường gặp nhất tại vị trí bám gân của các cơ vận nhãn.
    Các vị trí vôi hóa thường gặp khác là tại đầu thần kinh thị giác trong nhãn cầu, còn được gọi là ‘drusen đĩa thị’.
    Những trường hợp này thường không có triệu chứng, nhưng khi nhà nhãn khoa kiểm tra mắt, sẽ có cảm giác giống phù gai thị, tức là giả phù gai thị.

    Ở trẻ em, vôi hóa trong nhãn cầu được coi là u nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) cho đến khi được chứng minh ngược lại, kể cả khi tổn thương xuất hiện hai bên.

    Hình bên trái là hình ảnh của một thiếu niên bị u nguyên bào võng mạc hai bên.

    U nguyên bào võng mạc (Retinoblastoma)

    Như có thể thấy trong bảng bên trái, u nguyên bào võng mạc là một trong những khối u thường gặp nhất trong năm đầu đời.
    Các khối u khác trong nhóm tuổi này bao gồm u nguyên bào thần kinh (neuroblastoma), u Wilms, bạch cầu cấp (leukemia) và u quái (teratoma).
    Tất cả các trường hợp hai bên đều có tính di truyền và xuất phát từ sự thiếu hụt gen ức chế khối u trên nhiễm sắc thể 13.
    Các bệnh được liệt kê trong chẩn đoán phân biệt đều hiếm gặp.


    Bilateral retinoblastoma

    U nguyên bào võng mạc hai bên

    Hình bên trái là hình ảnh của một bé gái 13 tháng tuổi với các tổn thương hai bên do u nguyên bào võng mạc hai bên.
    U nguyên bào võng mạc kích thước nhỏ được điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau (áp lạnh, quang đông laser, hóa nhiệt liệu pháp, xạ trị áp sát, xạ trị mảng) nhằm bảo tồn nhãn cầu và tránh phải khoét bỏ mắt.

    Nếu bệnh nhân được điều trị bằng xạ trị, có 30% nguy cơ xuất hiện khối u ác tính thứ hai trong trường chiếu xạ, do tác động của tia xạ cũng như do sự thiếu hụt gen ức chế khối u.
    Ngoài trường chiếu xạ, nguy cơ ác tính là 8%.
    Theo thứ tự tần suất: Sarcoma xương > sarcoma khác > u hắc tố > ung thư biểu mô.


    Retinoblastoma with calcification

    U nguyên bào võng mạc có vôi hóa

    Những bệnh nhân này cũng có nguy cơ mắc u tuyến tùng và u nguyên thủy ngoại bì thần kinh (PNET) vùng cạnh yên.
    Tuyến tùng được xem như “con mắt thứ ba” và “tinh hoàn thứ ba”.
    Điều này có nghĩa là u nguyên bào võng mạc có thể phát triển tại tuyến tùng, gọi là u nguyên bào võng mạc tam bên (trilateral retinoblastoma), đồng thời cũng có thể xuất hiện u tế bào mầm (germinoma).
    Cần luôn khảo sát não bộ ở những bệnh nhân này và cần nhớ rằng ở độ tuổi 0-4 tuổi, là độ tuổi đỉnh của u nguyên bào võng mạc, tuyến tùng chưa vôi hóa, do đó bất kỳ vôi hóa nào ở vùng này đều cần nghi ngờ u nguyên bào võng mạc.

    Hình bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân khác bị u nguyên bào võng mạc.
    Khối u này biểu hiện dưới dạng một vôi hóa lớn.
    Khi u nguyên bào võng mạc chiếm hơn một nửa nhãn cầu, như trong trường hợp này, nhãn cầu phải được khoét bỏ.



    Bạch đồng tử (Leukocoria)
    Thông thường, khi ánh sáng chiếu qua mống mắt, võng mạc sẽ có màu đỏ khi quan sát.
    Trong bạch đồng tử (đồng tử trắng), võng mạc bất thường có màu trắng.
    U nguyên bào võng mạc thường được phát hiện qua dấu hiệu bạch đồng tử, xuất hiện ở hai phần ba số bệnh nhân mắc bệnh này.
    Những trẻ này thường còn quá nhỏ để có thể mô tả triệu chứng giảm thị lực.
    Có nhiều nguyên nhân gây bạch đồng tử như được liệt kê trong bảng bên trái.


    Melanoma

    U hắc tố (Melanoma)

    U hắc tố (Melanoma)

    Hình bên trái là hình ảnh của một người lớn có khối trong nhãn cầu.
    Tổn thương trong nhãn cầu thường gặp nhất ở người lớn là u hắc tố (như trong trường hợp này).
    Đứng thứ hai là di căn; các tổn thương khác như u mạch máu (hemangioma), u cơ trơn (leiomyoma) và u xương (osteoma) ít gặp hơn.


    Persistent hyperplastic primary vitrous

    Tồn lưu dịch kính nguyên phát tăng sản (Persistent hyperplastic primary vitrous)

    Tồn lưu dịch kính nguyên phát tăng sản (PHPV)

    Hình bên trái là một nguyên nhân khác gây bạch đồng tử.
    Đây là tồn lưu dịch kính nguyên phát tăng sản (PHPV).
    Có sự tồn tại của ống hyaloid khi động mạch hyaloid không thoái triển.
    Trên hình ảnh, chúng ta thấy một ống tồn lưu đi từ thần kinh thị giác đến thủy tinh thể.
    Ngoài ra còn có bong võng mạc (gặp trong 30-55% trường hợp) và lưu ý tình trạng nhãn cầu nhỏ (microphtalmia).

    PHPV là nguyên nhân thường gặp thứ hai gây bạch đồng tử.
    Những bệnh nhân này cũng có thể phát triển glaucoma và đục thủy tinh thể.

    Bệnh Coats

    Bệnh Coats là một rối loạn mắt hiếm gặp chưa rõ nguyên nhân, dẫn đến mù hoàn toàn hoặc một phần, đặc trưng bởi sự phát triển bất thường của các mạch máu sau võng mạc.


    Traumatic cataract

    Đục thủy tinh thể do chấn thương

    Vỡ nhãn cầu

    Hình bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nhập cấp cứu với tình trạng sưng nề hốc mắt sau chấn thương.
    Bệnh nhân này bị vỡ nhãn cầu, cụ thể là vỡ tiền phòng.
    Là các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, chúng ta thường chú ý đến dịch kính khi nghi ngờ vỡ nhãn cầu, nhưng như vậy là chưa đủ.
    Lưu ý rằng độ sâu của tiền phòng bị giảm.
    Có tình trạng tăng tỷ trọng ở phía trước do xuất huyết tiền phòng (hyphema – máu trong tiền phòng).
    Cũng cần lưu ý rằng thủy tinh thể bên phải bị mờ và giảm tỷ trọng nhẹ.
    Đây được gọi là đục thủy tinh thể do chấn thương.
    Có thể bạn sẽ kỳ vọng thủy tinh thể tăng tỷ trọng hơn, nhưng thực tế thường không phải như vậy.


    Globe rupture

    Vỡ nhãn cầu

    Hình bên trái là hình ảnh CT của một bệnh nhân bị chấn thương mắt trái.
    Hãy phân tích hình ảnh để tìm 5 dấu hiệu trước khi tiếp tục đọc.

    Các dấu hiệu bao gồm:

    • Tiền phòng nông hơn so với bên phải, gợi ý vỡ nhãn cầu.
    • Tỷ trọng trong tiền phòng tăng, gợi ý xuất huyết tiền phòng (hyphema).
    • Tỷ trọng của thủy tinh thể giảm, cho thấy bệnh nhân bị đục thủy tinh thể do chấn thương.
    • Có vùng tăng tỷ trọng trong buồng dịch kính, gợi ý xuất huyết dịch kính.
    • Nhãn cầu dẹt ở mặt sau, cho thấy có vỡ dịch kính kèm theo.

    Vỡ nhãn cầu thường gặp nhất ở vị trí tiền phòng.


    The termination of the retina is called the ora serrata (arrows)

    Điểm tận cùng của võng mạc được gọi là ora serrata (mũi tên)

    Bong võng mạc và bong hắc mạc

    Máu có thể khu trú tại các vị trí sau:

    • Tiền phòng: xuất huyết tiền phòng trước
    • Hậu phòng: xuất huyết tiền phòng sau (quá nhỏ để quan sát)
    • Buồng dịch kính: xuất huyết dịch kính
    • Bong hắc mạc
    • Bong võng mạc

    Bong võng mạc có thể phân biệt với bong hắc mạc vì biểu mô võng mạc kết thúc tại ora serrata (hình minh họa).
    Rõ ràng, bong võng mạc sẽ không vượt quá điểm này.
    Bong võng mạc kèm xuất huyết thường gặp nhất ở người lớn mắc đái tháo đường và tăng huyết áp.
    Ở trẻ nhũ nhi, có thể gặp trong hội chứng rung lắc trẻ em (shaken baby syndrome).
    Trong bong hắc mạc, phẫu thuật nội nhãn gần đây là nguyên nhân liên quan thường gặp nhất, tiếp theo là chấn thương.


    Retinal detachment

    Bong võng mạc

    Ngoài cùng bên trái là hình CT của một trường hợp bong hắc mạc vượt quá vị trí 10 giờ và 2 giờ (với thủy tinh thể ở vị trí 12 giờ) và rõ ràng lan ra phía trước đến ora serrata.
    Có vẻ như vùng bong kết thúc tại thần kinh thị giác, nhưng nếu quan sát kỹ, bong hắc mạc thực sự vượt qua thần kinh thị giác.
    Điều này rất bất thường đối với bong võng mạc, nhưng đôi khi gặp trong bong hắc mạc.

    Bên phải là hình ảnh chuỗi xung T1W của một trường hợp bong võng mạc.
    Tổn thương kết thúc tại thần kinh thị giác và tại ora serrata.


    Choroidal detachment

    Bong hắc mạc

    Hình bên trái là hình ảnh của một trường hợp bong hắc mạc khác.


    Bilateral colobomas

    Coloboma hai bên

    Coloboma

    Coloboma là một dị tật bẩm sinh trong đó một phần của mắt không hình thành do sự thất bại trong quá trình liền của một cấu trúc phôi thai gọi là khe nội nhãn.
    Thường có kèm theo nhãn cầu nhỏ (microphtalmia) và nhãn cầu lồi ra phía dưới.
    Trong 10% trường hợp có kèm theo các bất thường hệ thần kinh trung ương khác.

    Hình bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân bị coloboma hai bên.


    Colobomas

    Coloboma

    Coloboma có thể là một phần của hội chứng CHARGE:

    • Coloboma
    • Dị tật tim (Heart anomalies)
    • Teo lỗ mũi sau (choanal Atresia)
    • Chậm tăng trưởng và phát triển (Retardation of growth and development)
    • Dị tật sinh dục và tai (Genital and Ear anomalies).

    Coloboma cũng có thể là một phần của hội chứng COACH:

    • Thiểu sản nhung

      Bệnh lý trong nón cơ


      Neuromyelitis optica

      Viêm tủy thị thần kinh (Neuromyelitis optica)

      Hội chứng Devic

      Hội chứng Devic còn được gọi là viêm tủy thị thần kinh (neuromyelitis optica).
      Hãy quan sát hình ảnh trước, sau đó chúng ta sẽ thảo luận chi tiết hơn.
      Trên hình bên trái, thần kinh thị giác bên phải có hình ảnh bình thường.
      Lưu ý rằng thần kinh thị giác là một bó chất trắng.
      Nó có cùng cường độ tín hiệu với chất trắng trong não.
      Ở phía đối bên, thần kinh thị giác có tín hiệu tăng cao.
      Đây là tổn thương ngoài nhãn cầu trong nón cơ, và chúng ta cần nghĩ đến các bệnh lý tân sinh so với bệnh lý mất myelin.
      Tiếp tục xem hình ảnh tiếp theo.


      Neuromyelitis optica

      Viêm tủy thị thần kinh (Neuromyelitis optica)

      Bên trái là hình ảnh chuỗi xung FLAIR kết hợp kỹ thuật ức chế mỡ (fat-sat).
      Lưu ý tín hiệu bất thường và thực tế là thần kinh thị giác không bị phì đại, điều này giúp loại trừ khả năng u.


      Devic's syndrome

      Hội chứng Devic

      Hình ảnh tủy sống cổ cho thấy một đoạn dài tổn thương không chiếm chỗ.
      Dựa trên các hình ảnh này, chẩn đoán phân biệt bao gồm xơ cứng rải rác (MS) và hội chứng Devic (còn gọi là viêm tủy thị thần kinh).
      Do MS phổ biến hơn nhiều, đây sẽ là chẩn đoán có khả năng nhất, nhưng trường hợp này thực tế là hội chứng Devic.

      Một số tác giả coi hội chứng Devic là một thể của MS, tuy nhiên hội chứng Devic khác với MS ở các điểm sau:

      1. Bệnh nhân có tình trạng rất nặng, do hội chứng Devic có diễn tiến cấp tính và ác tính hơn.
      2. Thường có sự kết hợp giữa mù một mắt và liệt hai chi dưới do tổn thương viêm tủy cắt ngang đoạn dài (trong MS thường chỉ một hoặc hai đoạn).
      3. Hội chứng Devic thường có diễn tiến đơn pha.
      4. Thường không có mảng xơ cứng ở não.


      Multiple sclerosis

      Xơ cứng rải rác (Multiple sclerosis)

      Xơ cứng rải rác (MS)

      Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân khác, cũng có viêm thần kinh thị giác.
      Có tín hiệu tăng trong thần kinh thị giác và trong não có nhiều tổn thương là hậu quả của MS.
      Các tổn thương này không xuất hiện cùng một thời điểm, do đó có sự phân tán theo thời gian và không gian, đây là đặc điểm đặc trưng của MS.

      • 50% bệnh nhân viêm thần kinh thị giác cuối cùng sẽ tiến triển thành MS.
        50% còn lại có viêm thần kinh thị giác đơn độc (xem chẩn đoán phân biệt ở trên).
      • 80% bệnh nhân MS sẽ có biểu hiện viêm thần kinh thị giác tại một thời điểm nào đó trong quá trình bệnh.

      Meningioma

      U màng não (Meningioma)

      U màng não (Meningioma)

      Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân khác với tổn thương ngoài nhãn cầu trong nón cơ.
      Hãy quan sát hình ảnh, mô tả và đưa ra chẩn đoán phân biệt (tạm thời bỏ qua tiêu đề của đoạn này là u màng não).

      Các thần kinh thị giác bình thường, nhưng có hình ảnh ngấm thuốc dạng khối bất thường của bao thần kinh thị giác bên trái.
      Do đó đây có thể là một u tân sinh, và trong số các u tân sinh, u màng não là u bao thần kinh thị giác phổ biến nhất.
      U màng não biểu hiện rối loạn thị giác sớm trong quá trình bệnh do bệnh lý thần kinh thiếu máu cục bộ gây ra bởi tắc nghẽn tĩnh mạch.
      Về mặt lâm sàng, biểu hiện này là đĩa thị nhợt nhạt.



      Ngấm thuốc bất thường của bao thần kinh thị giác
      Bên trái là bảng chẩn đoán phân biệt của tình trạng ngấm thuốc bất thường bao thần kinh thị giác, còn được gọi là
      dấu hiệu đường ray xe điện (tram track sign) của thần kinh thị giác.
      U màng não của bao thần kinh là kết quả của sự phát triển dưới màng cứng dẫn đến mất thị lực tiến triển, phù gai thị, teo thần kinh thị giác.
      Có mối liên quan chặt chẽ với bệnh u xơ thần kinh type 2 (NF-2).
      Đĩa thị nhợt nhạt là do suy giảm dẫn lưu tĩnh mạch.
      Vôi hóa được ghi nhận trong 20-50% trường hợp.
      Gieo rắc vào khoang dưới nhện là một nguyên nhân khác gây ngấm thuốc bất thường của bao thần kinh thị giác, do bao thần kinh thị giác thông với khoang dưới nhện nội sọ.


      Optic glioma. CT and MR T1WI

      U thần kinh đệm thị giác. CT và MRI chuỗi xung T1W

      U thần kinh đệm thị giác

      Hãy quan sát hình ảnh bên trái trước.
      Bên nào bất thường và chẩn đoán có khả năng nhất là gì?

      Có hình ảnh thiểu sản cánh xương bướm bên phải và bên trái thần kinh thị giác gần giao thoa thị giác bị phì đại (thấy rõ trên MRI).
      Do đó chẩn đoán là bệnh u xơ thần kinh type I (NF-1) với thiểu sản cánh xương bướm và u thần kinh đệm đường thị giác.


      Optic glioma in NF1

      U thần kinh đệm thị giác trong bệnh NF1

      Thuật ngữ “u thần kinh đệm thị giác” thực ra không hoàn toàn chính xác.
      Trên thực tế, u có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào dọc theo đường thị giác, từ vùng chẩm đến giao thoa thị giác và thần kinh thị giác.
      Thuật ngữ “u thần kinh đệm” cũng khá không đặc hiệu.
      Các u này là u tế bào hình sao lông mao thể trẻ (juvenile pilocytic astrocytoma) WHO độ 1, là dạng lành tính nhất của u tế bào hình sao.
      Chúng chiếm 4% tổng số u hốc mắt.
      Hơn 50% bệnh nhân có u thần kinh đệm thị giác mắc bệnh NF1, nhưng trong số bệnh nhân NF1 chỉ khoảng 10% có u thần kinh đệm thị giác.
      U ít có dạng nang hơn trong NF so với không có NF.
      Tuổi trung bình khi chẩn đoán là 4-5 tuổi và chỉ 20% bệnh nhân có triệu chứng thị giác, vì u thần kinh đệm không ảnh hưởng đến thần kinh thị giác sớm và vì trẻ nhỏ không phàn nàn về vấn đề thị lực.

      Bên trái là một trường hợp khác với hình ảnh điển hình hơn của u thần kinh đệm thị giác cũng ở bệnh nhân NF1.


      LEFT: multiple iris hamartomas (Lisch nodules) RIGHT: axillary freckling (small brown spots) and caf? au lait spots

      TRÁI: nhiều u mô thừa mống mắt (nốt Lisch) PHẢI: tàn nhang vùng nách (đốm nâu nhỏ) và đốm cà phê sữa (café au lait spots)

      Tiêu chuẩn chẩn đoán NF1 được xác lập khi một cá nhân có từ 2 dấu hiệu trở lên trong số các dấu hiệu sau:

      • Sáu hoặc nhiều hơn đốm cà phê sữa (café au lait macules)
      • Hai hoặc nhiều hơn u xơ thần kinh bất kỳ loại nào, hoặc 1 u xơ thần kinh đám rối
      • Nhiều tàn nhang ở vùng nách hoặc bẹn
      • Loạn sản xương
      • U thần kinh đệm thị giác
      • Hai hoặc nhiều hơn u mô thừa mống mắt (nốt Lisch)
      • Người thân bậc một mắc bệnh NF1

      Bệnh lý vùng nón cơ


      Thyroid eye disease

      Bệnh mắt tuyến giáp

      Bệnh mắt tuyến giáp

      Hãy quan sát các hình ảnh bên trái, mô tả chúng và đưa ra chẩn đoán phân biệt, đồng thời tạm thời bỏ qua tiêu đề của đoạn này.

      Chẩn đoán là bệnh mắt tuyến giáp và chẩn đoán phân biệt là giả u hốc mắt.
      Chúng ta sẽ thảo luận ngay sau đây về cách phân biệt hai bệnh lý này.
      Trước đây, thuật ngữ bệnh nhãn khoa Graves được sử dụng.
      Tuy nhiên, điều này gợi ý rằng bệnh nhân đang trong tình trạng cường giáp.
      Ngày nay, chúng ta biết rằng những bệnh nhân được điều trị bệnh Graves có thể có chức năng tuyến giáp bình thường hoặc thậm chí suy giáp mà vẫn có thể phát triển bệnh mắt tuyến giáp, do đó hiện nay chúng ta sử dụng thuật ngữ bệnh mắt tuyến giáp.
      Nguy cơ lớn nhất của bệnh mắt tuyến giáp là bệnh lý thần kinh thị giác do chèn ép, có thể do chèn ép trực tiếp bởi các cơ hoặc do thiếu máu cục bộ gây ra bởi sự chèn ép các mạch máu.
      Đặc điểm then chốt cần tìm kiếm là đỉnh hốc mắt.
      Nếu không thấy mô mỡ xung quanh đỉnh hốc mắt, khả năng cao có tình trạng chèn ép.
      Những bệnh nhân này được điều trị bằng phẫu thuật giải áp qua nội soi, trong đó thành trong của hốc mắt (tức là lá giấy – lamina papyracea) được phá vỡ.


      Pseudotumor of the orbit

      Giả u hốc mắt

      Giả u

      Hãy quan sát các hình ảnh bên trái.
      Đây là một trường hợp giả u.
      Giả u là tình trạng viêm vô căn của hốc mắt.
      Bệnh có thể ảnh hưởng đến mọi thành phần của hốc mắt: cơ, gân, mô mỡ, thần kinh thị giác, bao thần kinh, tuyến lệ, v.v.


      Thyroid eye disease versus pseudotumor

      Bệnh mắt tuyến giáp so với giả u

      Điểm phân biệt then chốt giữa giả u và bệnh mắt tuyến giáp là trong giả u, không chỉ các cơ mà cả các gân cũng bị tổn thương.
      Những bệnh nhân này cảm thấy đau khi cử động mắt do các gân bị kích thích.
      Trên hình ảnh bên trái ngoài cùng, hãy chú ý sự thon nhỏ dần của cơ bị phù nề tại điểm bám gân ở bệnh nhân mắc bệnh mắt tuyến giáp.
      Bên cạnh đó là hình ảnh của bệnh nhân mắc giả u.
      Hãy chú ý rằng tình trạng phù nề lan rộng đến tận điểm bám gân.

      Bệnh lý ngoài nón cơ


      Periorbital abscess

      Áp xe quanh hốc mắt

      Áp xe quanh hốc mắt

      Bên trái là hình ảnh CT không tiêm thuốc cản quang của một bệnh nhân có áp xe màng xương hoặc áp xe quanh hốc mắt rõ ràng do biến chứng của viêm xoang sàng.
      Điểm cần lưu ý như sau:
      Không cần chờ có viền ngấm thuốc ngoại vi mới chẩn đoán áp xe!
      Ở các vị trí khác, chúng ta thường chờ có viền ngấm thuốc rõ ràng mới chẩn đoán áp xe, nếu không có thì gọi là viêm mô tế bào (phlegmone).
      Điều trị là điều trị viêm xoang.


      Periorbital abscess

      Áp xe quanh hốc mắt

      Đây là hình ảnh MRI của một bé trai 11 tuổi, có biểu hiện kích thích mắt phải vào tối hôm trước và thức dậy với tình trạng lồi mắt.

      Hình ảnh chuỗi xung T1W có tiêm thuốc tương phản từ kết hợp kỹ thuật xóa mỡ (fatsat) thể hiện rõ ràng áp xe quanh hốc mắt là nguyên nhân gây lồi mắt.

      Lưu ý hình ảnh viêm xoang sàng.

      Điểm quan trọng tiếp theo cần lưu ý là:

      Ở trẻ em, cần hết sức thận trọng với sự lan rộng ra ngoài xoang!
      Bất kỳ thay đổi nào bên ngoài xoang đều nên được chẩn đoán là áp xe.
      Ở trẻ em, màng xương quanh hốc mắt có nhiều lỗ thông hơn và bệnh sẽ dễ dàng lan rộng.
      Vì vậy, hãy mạnh dạn chẩn đoán áp xe ngay cả khi chỉ có những bất thường nhỏ.

      Áp xe quanh hốc mắt có thể dẫn đến huyết khối tĩnh mạch mắt trên và dưới.
      Trong một số trường hợp viêm xoang do nấm (ví dụ: aspergillosis), có thể xảy ra huyết khối xoang hang và rò động mạch cảnh – xoang hang.


      Orbital cellulitis

      Viêm mô tế bào hốc mắt

      Viêm mô tế bào hốc mắt và quanh hốc mắt

      Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nhập cấp cứu với biểu hiện ‘mắt đỏ nóng’ và lồi mắt.
      Sự phân biệt giữa viêm mô tế bào hốc mắt và viêm mô tế bào quanh hốc mắt là rất quan trọng và dựa trên một cấu trúc giải phẫu gọi là vách ngăn hốc mắt.
      Nếu bệnh nhân vào cấp cứu với mắt đỏ nóng và tình trạng viêm chỉ liên quan đến vách ngăn hốc mắt và các cấu trúc nông hơn, chẩn đoán là viêm mô tế bào quanh hốc mắt và bệnh nhân được điều trị kháng sinh đường uống ngoại trú.
      Tuy nhiên, trong trường hợp bên trái, các cấu trúc phía sau vách ngăn cũng bị tổn thương.
      Bệnh nhân này bị viêm mô tế bào hốc mắt và cần nhập viện để điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch.


      Fibrous dysplasia of the sphenoid wing

      Loạn sản xơ cánh xương bướm

      Tổn thương cánh xương bướm

      Bên trái là hình ảnh CT của một bệnh nhân bị lồi mắt do tổn thương cánh xương bướm.

      Có bốn loại tổn thương cánh xương bướm có thể gây lồi mắt:

      • Loạn sản cánh xương bướm
      • Loạn sản xơ
      • Bệnh Paget
      • U màng não kèm tăng sinh xương cánh xương bướm

      Meningioma with hyperostosis of sphenoid wing and proptosis

      U màng não kèm tăng sinh xương cánh xương bướm và lồi mắt

      Đây là hình ảnh của một bệnh nhân có tình trạng lồi mắt tiến triển chậm.

      Trên chuỗi xung T2W, thấy hình ảnh tăng sinh xương cánh xương bướm phải, tương ứng với hình ảnh trên CT.
      Lưu ý tổn thương ngoài trục nhỏ (mũi tên).
      Đây là u màng não.
      Trên hình ảnh chuỗi xung T1W mặt phẳng coronal sau tiêm Gadolinium, có thể thấy sự ngấm thuốc của u màng não.

      Khi u màng não phát triển theo kiểu lan rộng dọc theo nền sọ như vậy, nó còn được gọi là u màng não dạng mảng (meningioma en plaque).

      Tổn thương tuyến lệ

      Các tổn thương tuyến lệ được liệt kê trong bảng bên trái.
      Các bệnh lý viêm là những tổn thương phổ biến nhất của tuyến lệ (ví dụ: hội chứng Sjögren, lao, nấm, u giả viêm).
      Các bệnh lý này không tạo thành khối.

      Khối thường gặp nhất của tuyến lệ là u lympho, tiếp theo là u tuyến đa hình (pleomorphic adenoma).
      Các u biểu mô bao gồm u nang tuyến dạng sàng (adenoid cystic tumor) ít gặp hơn.

      Dị Dạng Mạch Máu

      Dị dạng mạch máu có thể nằm trong khoang nón cơ, ngoài khoang nón cơ hoặc đa khoang, đó là lý do tại sao chúng không được thảo luận trong các phân loại ở trên.
      Trước khi trình bày một số ca lâm sàng, chúng ta cần thảo luận về
      hệ thống phân loại Mulliken và Glowacki dùng để phân loại các bất thường mạch máu vùng đầu cổ, hiện đã được chấp nhận rộng rãi.


      Capillary hemangioma

      U máu mao mạch

      U máu mao mạch

      Tổn thương đầu tiên trong hệ thống phân loại Mulliken & Glowacki là u máu mao mạch.

      U máu mao mạch có các đặc điểm sau:

      • Là một khối u thực sự với giai đoạn tăng trưởng từ 6-12 tháng tuổi và giai đoạn thoái triển từ 5-7 tuổi.
      • Chủ yếu nằm ở da, nhưng cũng có thể gặp ở khoang ngoài nón cơ của mắt.
      • Thường tự thoái triển, nhưng đôi khi được điều trị bằng corticosteroid, laser hoặc interferon.
      • Có thể là một phần của hội chứng PHACE: Dị dạng hố Sau (Posterior fossa malformations), U máu (Hemangiomas), Bất thường Động mạch (Arterial anomalies), Dị dạng Tim mạch (Cardiac malformation) và Bất thường Mắt (Eye abnormalities) như tật khuyết mống mắt (coloboma), tăng nhãn áp (glaucoma).

      Venous vascular malformation

      Dị dạng mạch máu tĩnh mạch

      Dị Dạng Mạch Máu Tĩnh Mạch

      Tổn thương thứ hai trong hệ thống phân loại Mulliken & Glowacki là dị dạng mạch máu tĩnh mạch.
      Bên trái là hình ảnh của một dị dạng mạch máu tĩnh mạch.
      Có một tổn thương trong khoang nón cơ kèm theo sỏi tĩnh mạch (phlebolith).
      Hầu hết là đơn thùy, nhưng trường hợp này là đa thùy.

      Dị dạng mạch máu tĩnh mạch có các đặc điểm sau:

      • Khối trong khoang nón cơ thường gặp nhất ở người lớn
      • Thường gặp nhất ở phụ nữ, độ tuổi trung bình 45 tuổi, với sự phát triển to dần chậm
      • Còn được gọi là dị dạng hang (cavernous malformation), tuy nhiên thuật ngữ này không nên được sử dụng nữa
      • Tổn thương này đặc trưng bởi sỏi tĩnh mạch (phleboliths) và có thể là một phần của hội chứng Maffucci và hội chứng Blue Rubber Bleb
      • Có thể theo dõi, nhưng thường tổn thương sẽ phát triển to theo thời gian và có thể cần can thiệp phẫu thuật


      Lymphatic malformation with fluid-fluid levels locaed both in the intraconal and in the extraconal compartment.

      Dị dạng bạch mạch với mức dịch-dịch nằm cả trong khoang nón cơ và khoang ngoài nón cơ.

      Dị dạng bạch mạch

      Thực thể tiếp theo là dị dạng bạch mạch hoặc dị dạng tĩnh mạch-bạch mạch.
      Đây là những vùng nang nhỏ, thường chảy máu sau chấn thương nhẹ.
      Chúng có thể có tín hiệu cao trên chuỗi xung T1W do hàm lượng protein cao hoặc xuất huyết.
      Thường không ngấm thuốc tương phản từ trừ khi có thành phần tĩnh mạch, thành phần này có thể ngấm thuốc.
      Tổn thương này thuộc nhóm “u nang bạch huyết” (cystic hygroma).

      Các đặc điểm khác bao gồm:

      • Khởi phát ở trẻ em (60% trước 16 tuổi)
      • Có thể xuất huyết đột ngột tạo thành mức dịch-dịch
      • Có thể nằm ngoài khoang nón cơ hoặc đa khoang
      • Liên quan đến các dị dạng nội sọ như trong hội chứng Turner hoặc hội chứng thai nhi do rượu
      • Không ngấm thuốc tương phản từ trong các tổn thương bạch mạch thuần túy

      Varix visible during valsalva at the moment of sneezing.

      Giãn tĩnh mạch hốc mắt hiện rõ trong nghiệm pháp Valsalva tại thời điểm hắt hơi.

      Giãn tĩnh mạch hốc mắt

      Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân bị giãn tĩnh mạch hốc mắt, người này nhận thấy mắt trái bị lồi ra khi rặn.
      Hình trên là lúc nghỉ ngơi và hình dưới là trong nghiệm pháp Valsalva tại thời điểm hắt hơi.
      Trong nghiệm pháp Valsalva, tĩnh mạch giãn giãn nở cực độ (mũi tên đỏ).
      Lưu ý rằng trong nghiệm pháp Valsalva, tĩnh mạch mắt trên ở bên bình thường cũng giãn ra (mũi tên xanh).

      Kết luận

      Các vấn đề quan trọng cần ghi nhớ:

      • Cách phân biệt viêm mô tế bào hốc mắt và viêm mô tế bào quanh hốc mắt.
      • Trong trường hợp vỡ nhãn cầu, không chỉ quan sát dịch kính xem có bị xẹp hay không, mà cần quan sát cả tiền phòng.
      • Phân biệt bong võng mạc và bong hắc mạc.

      Và hãy nghĩ đến VITAMIN C và D

      • Vascular (Mạch máu): Giãn tĩnh mạch và u máu
      • Infectious (Nhiễm trùng): Áp xe dưới màng xương và viêm mô tế bào hốc mắt
      • Traumatic (Chấn thương): Xuất huyết tiền phòng, bong tách
      • Acquired (Mắc phải): Bệnh mắt do tuyến giáp, loạn sản cánh xương bướm
      • Metabolic (Chuyển hóa): Bệnh mắt do tuyến giáp
      • Idiopathic (Vô căn): Giả u, Sarcoidosis, Hội chứng Devic
      • Neoplastic (Tân sinh): U nguyên bào võng mạc, U hắc tố, Lan rộng quanh thần kinh, U màng não và u thần kinh đệm dây thần kinh thị giác
      • Congenital (Bẩm sinh): Khuyết mống mắt-hắc mạc, Loạn sản vách ngăn-thị giác, U nguyên bào võng mạc, NFBT
      • Drugs (Thuốc): Chloramphenicol, Ethambutol

      Từ thiện

      Toàn bộ lợi nhuận từ Radiology Assistant được chuyển đến tổ chức Medical Action Myanmar, do Bác sĩ Nini Tun và Bác sĩ Frank Smithuis (giáo sư tại Đại học Oxford, đồng thời là anh trai của Robin Smithuis) điều hành.

      Nhấn vào đây để xem video về Medical Action Myanmar. Nếu bạn thấy Radiology Assistant hữu ích, xin hãy ủng hộ Medical Action Myanmar bằng một món quà nhỏ.

  • MRI xoang cạnh mũi

    MRI Xoang Cạnh Mũi

    Laurie Loevner và Jennifer Bradshaw

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Đại học Pennsylvania, Hoa Kỳ và Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Alkmaar, Hà Lan

    Ngày đăng

    Bài viết này được dựa trên bài trình bày của Laurie Loevner và được Jennifer Bradshaw biên soạn lại cho the Radiology Assistant.
    Bài tổng quan này tập trung vào vai trò bổ trợ lẫn nhau của CT và MRI trong đánh giá:

    • Nhiễm trùng mũi xoang phức tạp
    • Tổn thương mũi xoang và nền sọ
    • Tổn thương xơ-xương

    Vai trò của CT và MRI

    CT có giá trị trong việc xác định các mốc giải phẫu và các biến thể giải phẫu.
    Thông tin này có tầm quan trọng thiết yếu đối với phẫu thuật viên Tai Mũi Họng.
    Ngoài ra, chúng ta cần CT để nhận diện các quá trình xâm lấn xương và các khiếm khuyết xương bẩm sinh mắc phải.
    CT cũng rất xuất sắc trong việc xác định xem bệnh lý xoang mũi có lan rộng vào hốc mắt hay không, đặc biệt ở 2/3 phía trước của hốc mắt.
    Khi bệnh lý tiếp cận đỉnh hốc mắt, cần thực hiện MRI để đánh giá sự lan rộng đến xoang hang và khoang nội sọ.
    CT được thực hiện không tiêm thuốc cản quang.
    Nếu cần hình ảnh bổ sung, MRI hốc mắt là bước tiếp theo.


    Allergic fungal sinusitis - unenhanced CT

    Viêm xoang nấm dị ứng – CT không tiêm thuốc cản quang

    Giá trị thực sự của CT không tiêm thuốc cản quang như sau: nếu thấy xoang bị mờ đục với nội dung tăng tỷ trọng, đây thường là dấu hiệu của bệnh lành tính.
    Khối u không có tỷ trọng cao.

    Tình trạng tăng tỷ trọng là do một hoặc kết hợp các nguyên nhân sau:

    • Dịch tiết đặc quánh
    • Nấm
    • Máu

    Bên trái là một trường hợp ban đầu được chẩn đoán nhầm là khối u.
    Có vật chất tăng tỷ trọng ở xoang sàng sau bên phải, các ngách bướm-sàng hai bên, xoang bướm và có sự xâm lấn vào xương nền sọ (clivus).
    Tình trạng tăng tỷ trọng là dấu hiệu tiên lượng tốt, gợi ý một quá trình lành tính.
    Đây là ví dụ điển hình của viêm xoang nấm dị ứng.
    Thông thường tổn thương này có vị trí ở phía trước hơn.


    Allergic fungal sinusitis - unenhanced CT

    Viêm xoang nấm dị ứng – CT không tiêm thuốc cản quang

    Bên trái là một ví dụ khác, điển hình hơn, của viêm xoang nấm dị ứng.
    Có hình ảnh mờ đục hai bên hốc mũi, thường là dấu hiệu của quá trình viêm hoặc polyp.
    Lưu ý hình ảnh phân lớp đồng tâm xen kẽ giữa tăng tỷ trọng và giảm tỷ trọng trong các xoang hàm.

    Tình trạng tăng tỷ trọng là do dịch tiết đặc quánh và các thành phần nấm.
    Tình trạng giảm tỷ trọng phản ánh các nang, bệnh lý niêm mạc và mô hạt.
    Ở vùng xoang sàng, một phần tình trạng tăng tỷ trọng phản ánh viêm màng xương và tân tạo xương dọc theo các vách ngăn.


    The signal intensity of sinus secretions depends on the protein content

    Cường độ tín hiệu của dịch tiết xoang phụ thuộc vào hàm lượng protein

    Đặc điểm tín hiệu của dịch tiết

    MRI cực kỳ hữu ích trong các bệnh lý xoang mũi phức tạp.
    MRI có thể phân biệt dịch tiết và niêm mạc với các khối.
    Khi hiểu rõ các đặc điểm tín hiệu, bạn có thể dễ dàng phân biệt các khối mô mềm với dịch tiết đặc quánh.
    Cường độ tín hiệu của dịch tiết có thể thay đổi và chủ yếu phụ thuộc vào tỷ lệ nước/protein và độ nhớt.
    Hàm lượng protein khác nhau dẫn đến cường độ tín hiệu khác nhau trên ảnh T1W và T2W (hình).
    Nấm thường có hàm lượng protein cao hơn 28% và có thể bắt chước hình ảnh xoang thông khí vì nó giảm tín hiệu trên cả T1WI và T2WI. Cần CT để phân biệt!

    MRI cũng hữu ích trong việc xác định sự xâm lấn nền sọ.
    Sự xâm lấn nền sọ được nhận thấy khi tín hiệu cao của tủy xương mỡ trên T1WI bị thay thế bởi tín hiệu giảm của khối u.
    Cũng cần tìm kiếm sự lan rộng qua các lỗ, dù là theo đường lan truyền quanh thần kinh hay xâm lấn trực tiếp của khối u.
    MRI cũng là phương tiện chẩn đoán được lựa chọn để phát hiện sự lan rộng nội sọ của bệnh lý xoang mũi.


    Pseudo-pneumatized sinus

    Xoang thông khí giả

    Xoang thông khí giả

    Vai trò của CT và MRI (2)
    Bên trái là ảnh chuỗi xung T2W của một bệnh nhân suy giảm miễn dịch có sốt.
    Ban đầu MRI được thực hiện để loại trừ viêm xoang.
    Lưu ý tín hiệu thấp của xoang bướm trái, xoang này cũng có tín hiệu thấp trên ảnh T1W (không hiển thị).
    Tiếp tục xem CT.


    Pseudo-pneumatized sinus on MR. Beware of fungus!

    Xoang thông khí giả trên MRI. Cảnh giác với nấm!

    CT cho thấy rõ ràng xoang bị mờ đục, với tỷ trọng hơi tăng.
    Các đặc điểm tín hiệu trên MRI và tỷ trọng trên CT là kết quả của hàm lượng protein cao trong nấm.
    Đây là ví dụ điển hình về bẫy chẩn đoán ‘xoang thông khí giả’.
    Đây là ví dụ của nhiễm trùng Actinomyces.
    Vì vậy, khi nghi ngờ nhiễm nấm xâm lấn, hãy bắt đầu bằng CT, sau đó chuyển sang MRI để loại trừ sự lan rộng đến mắt, xoang hang và khoang nội sọ!

    Ngấm thuốc tương phản từ

    Nhìn chung, tín hiệu sáng trên T2 là dấu hiệu của bệnh lành tính, vì dịch và bệnh lý niêm mạc thường có hàm lượng nước cao.
    Dịch tiết không có hình ảnh ngấm thuốc dạng đặc.
    Nếu có một khối ngấm thuốc, cần loại trừ khối u.

    Bên trái là ví dụ về bệnh lý xoang mũi do nhiễm trùng.
    Trên ảnh trước tiêm thuốc tương phản từ, thấy nội dung tín hiệu tương đối cao trong các xoang hàm do vật chất giàu protein.
    Sau khi tiêm thuốc tương phản từ đường tĩnh mạch, chỉ có hình ảnh ngấm thuốc của niêm mạc xung quanh và không có ngấm thuốc dạng đặc.


    Lymphoma of sphenoid sinus and skull base

    U lympho xoang bướm và nền sọ

    Vai trò của CT và MRI (3)
    Trong các trường hợp phức tạp, cả CT và MRI đều cần thiết để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh.
    Bên trái là hình ảnh CT của một bệnh nhân sau ghép phổi có sốt và liệt nhiều dây thần kinh sọ tiến triển nhanh.
    Chúng tôi sẽ trình bày hình ảnh CT và MRI của bệnh nhân này. Chẩn đoán u lympho được xác định qua sinh thiết.

    Trước tiên hãy nghiên cứu các hình ảnh để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh.
    Sau đó tiếp tục đọc.


    Lymphoma of sphenoid sinus and skull base

    U lympho xoang bướm và nền sọ

    Trên hình ảnh CT, các phát hiện bao gồm:

    • Khối mô mềm trong xoang hàm (mũi tên đỏ).
    • Phá hủy thành xoang (mũi tên vàng).
    • Tái cấu trúc và phá hủy xương chân bướm (mũi tên xanh dương).
    • Khối mô mềm lớn trong khoang cơ nhai (dấu hoa thị).

    Hình ảnh bên phải ở mức cao hơn.
    Có hình ảnh mờ đục xoang bướm kèm phá hủy và loãng xương bướm.
    CT thể hiện rõ sự phá hủy xương và một phần xâm lấn mô mềm.
    Tiếp tục xem hình ảnh MRI.


    Lymphoma of sphenoid sinus and skull base

    U lympho xoang bướm và nền sọ

    Bên trái là hình ảnh MRI tương ứng.
    Trước tiên hãy nghiên cứu các hình ảnh, sau đó tiếp tục đọc.

    Các phát hiện bao gồm:

    • Dịch trong xoang bướm phải (mũi tên đỏ).
    • Mô giảm tín hiệu trong xoang bướm trái (mũi tên vàng).
    • Lan rộng dọc theo bờ màng cứng của hố sọ giữa (mũi tên xanh dương).
    • Lan rộng vào khoang gò má-cơ nhai trái (mũi tên vàng lớn).
    • Sau tiêm thuốc tương phản từ, không có ngấm thuốc dạng đặc của mô trong khoang bướm.

    Tiếp tục xem hình ảnh mặt phẳng coronal.


    Lymphoma of sphenoid sinus and skull base

    U lympho xoang bướm và nền sọ

    Hình ảnh mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân: T1 trước và sau tiêm thuốc tương phản từ.
    Hình ảnh bình thường của hang Meckel bên phải; mô trong hang Meckel bên trái lan rộng vào xoang hang (mũi tên xanh dương).
    Mũi tên đỏ chỉ vào bờ màng cứng của xoang hang: có ngấm thuốc ở cả hai mặt của màng cứng.
    Bệnh lý bao quanh thùy thái dương (mũi tên xanh lá) và lan xuống dưới qua lỗ bầu dục (mũi tên vàng) vào khoang cơ nhai.
    Dấu hoa thị chỉ mô bình thường không ngấm thuốc trong khoang cơ nhai.
    Bệnh nhân này bị u lympho.
    Chín trong mười trường hợp, bệnh nhân suy giảm miễn dịch sẽ bị nhiễm nấm, một trong mười trường hợp sẽ là u lympho.
    CT và MRI có vai trò bổ sung cho nhau trong trường hợp này, nhưng cuối cùng cần sinh thiết để phân biệt hai chẩn đoán này, vì phương pháp điều trị khác nhau.


    Sinonasal carcinoma

    Ung thư biểu mô xoang mũi

    Vai trò của CT và MRI (4)
    Bên trái là hình ảnh của bệnh nhân 64 tuổi, có miễn dịch bình thường, đến chụp kiểm tra u thần kinh tiền đình bên trái.
    Trên hình ảnh bên trái, thấy mô giảm tín hiệu ở hố chân bướm-khẩu cái và ống thần kinh Vidian (mũi tên vàng).
    Trên hình ảnh bên phải, ở mức cao hơn, có mô giảm tín hiệu ở khe chân bướm-hàm trên và hố chân bướm-khẩu cái.
    Tiếp tục xem ảnh T1W sau tiêm thuốc tương phản từ.


    Sinonasal carcinoma

    Ung thư biểu mô xoang mũi

    Có hình ảnh ngấm thu

    Biến Chứng của Viêm Xoang

    Khi đánh giá các biến chứng của viêm xoang, CT rất hiệu quả trong việc chẩn đoán hình ảnh áp xe dưới màng xương hoặc lan rộng vào hốc mắt ở 2/3 phía trước.
    MRI là cần thiết để đánh giá các biến chứng nội sọ, chẳng hạn như áp xe não hoặc áp xe ngoài màng cứng, mủ màng não dưới màng cứng hoặc huyết khối xoang tĩnh mạch.


    Brain abscess

    Áp xe não

    Áp xe não

    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân ban đầu được chẩn đoán là u nguyên bào thần kinh đệm đa dạng (glioblastoma multiforme).
    Có các bất thường ở cả hai thùy trán.
    Tuy nhiên, hãy chú ý đến mô bất thường trong xoang trán (mũi tên vàng), áp xe dưới màng xương (mũi tên đỏ) và mức dịch-dịch (mũi tên xanh lá) trong tổn thương nội sọ lớn có hình ảnh ngấm thuốc dạng vòng nhẫn.
    Tất cả các bất thường liên tục với nhau, cho thấy có sự phá hủy xương trán.
    Hình ảnh khuếch tán hạn chế cũng hỗ trợ chẩn đoán áp xe não.
    Đây là áp xe dưới màng xương và viêm tủy xương của xương trán, thường kèm theo sưng nề mềm và đau vùng trán.
    Tình trạng này còn được gọi là khối u phồng Pott (Pott’s puffy tumor) theo tên Sir Pott, một phẫu thuật viên người Anh, người đầu tiên mô tả thực thể bệnh lý này.


    Brain abscess

    Áp xe não

    Áp xe não (2)
    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân khác, người gần đây đã được điều trị viêm xoang và hiện nhập viện vì cơn động kinh.
    CT cho thấy bất thường ở thùy thái dương trái với hình ảnh ngấm thuốc dạng vòng nhẫn dày, bờ không đều, kèm theo phù não do mạch máu lan rộng.
    Đây cũng là một áp xe não, nhiều khả năng do vi khuẩn trào ngược vào các tĩnh mạch sọ và đám rối tĩnh mạch quanh xoang hang.


    Mucocele

    Nang nhầy (Mucocele)

    Nang nhầy (Mucocele)

    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân bị viêm xoang cấp tính và bệnh lý tế bào khí sàng.
    Bệnh nhân nhập viện với triệu chứng nhìn mờ.
    Hãy quan sát kỹ các hình ảnh trước, sau đó tiếp tục đọc.

    Chú ý dịch trong mỏm yên trước trái.
    Dây thần kinh thị giác chạy ở phía trong của nó.
    Tiếp tục xem các hình ảnh mặt phẳng coronal.


    Mucocele of the anterior clinoid with secondary involvement of the optic nerve

    Nang nhầy mỏm yên trước với tổn thương thứ phát dây thần kinh thị giác

    Chuỗi xung T2W mặt phẳng coronal cho thấy sự giãn rộng của mỏm yên.
    Chuỗi xung T1W cho thấy mất tín hiệu mỡ bình thường so với bên phải, và lan rộng vào đỉnh hốc mắt (mũi tên đỏ).
    Đây là nang nhầy của mỏm yên trước với tổn thương thứ phát dây thần kinh thị giác.


    Orbital cellulitis and abscess

    Viêm mô tế bào hốc mắt và áp xe

    Viêm Mô Tế Bào Hốc Mắt và Áp Xe

    Bên trái là chuỗi xung T1W mặt phẳng axial, bên phải là chuỗi xung T2W mặt phẳng coronal.
    Có bất thường ở bên trái, nhưng ở mức độ ít hơn cũng có ở bên phải.
    Hãy cố gắng xác định các cấu trúc nào bị tổn thương.
    Các mũi tên vàng chỉ vào ống lệ mũi.
    Túi lệ kết nối với ống lệ, sau đó dẫn lưu vào ngách mũi dưới.
    Bên trái có phù nề mô mềm quanh hốc mắt trước vách ngăn.
    Trên hình ảnh coronal, có tín hiệu cao hai bên tại vị trí nối giữa ống lệ mũi và túi lệ, gợi ý ổ dịch.
    Bên trái cũng có phù nề mô xung quanh.


    Orbital cellulitis and abscess

    Viêm mô tế bào hốc mắt và áp xe

    Chuỗi xung T1W sau tiêm thuốc tương phản từ, mặt phẳng axial và coronal.

    Ở phía ngoài ống lệ mũi hai bên, có các ổ dịch hiện nay cho thấy hình ảnh ngấm thuốc ngoại vi.


    Complicated acute sinusitis

    Viêm xoang cấp tính có biến chứng

    Các hình ảnh bổ sung (chuỗi xung T2W) cho thấy bệnh lý niêm mạc xoang hàm phải và mức dịch trong xoang hàm trái, ngoài ra còn có bệnh lý xoang sàng và xoang bướm lan rộng.
    Bệnh nhân này bị viêm xoang cấp tính có biến chứng viêm mô tế bào hốc mắt và viêm túi lệ kèm áp xe.
    Hẹp ống lệ mũi do bẩm sinh hoặc do viêm là yếu tố nguy cơ dẫn đến viêm túi lệ.

    Xem bài viết về Bệnh lý Hốc Mắt của David Youssem để biết thêm thông tin về viêm mô tế bào hốc mắt và quanh hốc mắt


    Tension pneumocephalus

    Tràn khí nội sọ áp lực (Tension pneumocephalus)

    Biến Chứng của FESS

    Một biến chứng hiếm gặp của phẫu thuật nội soi xoang chức năng (FESS) được thấy trong các hình ảnh bên trái.
    Đơn vị Hounsfield của các bất thường nhỏ mà dấu hoa thị chỉ vào vào khoảng -120.

    Trước tiên hãy quan sát các hình ảnh mặt phẳng axial.
    Sau đó tiếp tục với các hình ảnh mặt phẳng coronal.


    Tension pneumocephalus

    Tràn khí nội sọ áp lực (Tension pneumocephalus)

    Có khuyết xương tại trần sàng (fovea ethmoidalis) (mũi tên đỏ).
    Ngoài ra còn có các thay đổi sau phẫu thuật cho thấy bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật FESS.
    Khí nội sọ là biến chứng của phẫu thuật FESS.

    Với biến chứng này, thông thường bệnh nhân ra về trong tình trạng ổn định, sau đó tái nhập viện khoảng hai tuần sau với tình trạng rò dịch não tủy và viêm màng não, do khuyết xương và màng cứng.
    Tràn khí nội sọ áp lực xảy ra khi khí trong hộp sọ hoạt động như một khối choán chỗ: có khuyết xương cho phép khí đi vào nhưng không thoát ra được (chức năng như van một chiều).
    Mỗi lần bệnh nhân hắt hơi, khí bị đẩy qua chỗ khuyết vào khoang nội sọ và bị giữ lại ở đó.
    Đến một thời điểm nhất định, lượng khí đủ lớn để gây hiệu ứng khối lên các cấu trúc nội sọ xung quanh.

    Khối u và các tổn thương giả u

    Vai trò của CT và MRI
    Trong chẩn đoán hình ảnh các khối u xoang cạnh mũi, CT và MRI đóng vai trò bổ sung cho nhau.
    Vấn đề không phải là xác định mô học mà là trả lời câu hỏi “đây có phải khối u hay không?” và sau đó xác định mức độ lan rộng của bệnh, ví dụ như xâm lấn nội sọ hoặc hốc mắt.
    Sử dụng MRI để phân biệt dịch tiết cô đặc với khối u tân sinh.
    Quét xuống đến xương móng cho phép khảo sát các hạch bạch huyết nhóm I và II: khoảng 10% các khối u xoang cạnh mũi đã có di căn hạch tại thời điểm chẩn đoán.


    Encephalocele

    Não thoát vị

    Não thoát vị (Encephalocele)

    Hình ảnh T2W mặt phẳng coronal của bệnh nhân bên trái cho thấy một cấu trúc bất thường trong hốc mũi phải.
    Sau khi xác định được bản chất tổn thương, hãy dừng lại để suy nghĩ xem bất thường này là do phát triển hay mắc phải.
    Bệnh nhân này có não thoát vị.
    Có hai dấu hiệu trên hình ảnh cho phép xác định đây là bất thường phát triển.
    Thứ nhất, chú ý não thoát vị nhỏ hơn ở bên trái (mũi tên xanh lá).
    Não thoát vị mắc phải thường gặp ở một bên nhiều hơn.
    Dấu hiệu thứ hai là loạn sản vỏ não (mũi tên vàng) như một phần của bất thường di cư tế bào thần kinh.
    Não thoát vị mắc phải (ví dụ sau phẫu thuật) thường dẫn đến mô não chết với tình trạng xơ gliosis, biểu hiện tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W.
    Cấu trúc trông bất thường trong hình bên trái (mũi tên đỏ) là vật liệu chèn phẫu thuật, được đặt vào sau khi vô tình tiếp xúc với mô não.


    Encephalocele Sag T1WI.

    Não thoát vị – Chuỗi xung T1W mặt phẳng Sagittal.

    Mũi tên xanh dương chỉ vào xoang bướm với tín hiệu tăng cao, do tình trạng ứ đọng dịch nhầy gây ra bởi sự tắc nghẽn từ khối não thoát vị.


    Mucocele (blue arrow) secondary to obstructing tumor (yellow arrow)

    Nang nhầy (mũi tên xanh dương) thứ phát do khối u gây tắc nghẽn (mũi tên vàng)

    Nang nhầy (Mucocele)

    Nang nhầy là các khối lành tính, có tính chất giãn nở tại chỗ trong xoang cạnh mũi, thường gặp nhất ở xoang trán.
    Thứ phát do tắc nghẽn lỗ thông xoang, dịch tích tụ trong khoang được lót bởi màng niêm mạc-màng xương, dẫn đến ăn mòn và tái cấu trúc xương xung quanh.
    Các nguyên nhân phổ biến nhất gây nang nhầy bao gồm nhiễm trùng mạn tính, bệnh lý dị ứng mũi xoang, chấn thương và phẫu thuật trước đó.
    Vị trí thường gặp nhất của nang nhầy là xoang trán-sàng, tiếp theo là xoang bướm.
    Vị trí ít gặp nhất là xoang hàm.

    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân với nguyên nhân không thường gặp gây nang nhầy.
    Chú ý khối đặc gây tắc nghẽn tại vị trí tiếp nối trán-sàng (mũi tên vàng).


    Mucocele secondary to obstructing tumor

    Nang nhầy thứ phát do khối u gây tắc nghẽn

    MRI trước và sau tiêm thuốc tương phản từ của cùng một bệnh nhân.
    Nang nhầy biểu hiện tăng tín hiệu trên chuỗi xung T1W (dấu hiệu lành tính).
    Khối ở vùng sàng giảm tín hiệu và ngấm thuốc đồng nhất.



    Nang nhầy (2)
    Ca bệnh bên trái minh họa hai biến chứng điển hình của chấn thương vùng mặt trán.
    Gãy xương mũi hai bên là dấu hiệu gợi ý nguyên nhân chấn thương.
    Quan sát hình CT ở ngoài cùng bên trái, bạn sẽ nhận thấy một khối mô mềm lồi trong xoang trán.
    Hình MRI tương ứng cho thấy một cấu trúc tròn tăng tín hiệu ở cùng vị trí.

    Hãy nghiên cứu kỹ các hình ảnh bên trái trước khi tiếp tục đọc.


    Posttraumatic mucocele and encephalocele

    Nang nhầy và não thoát vị sau chấn thương

    Bây giờ hãy quan sát lại cẩn thận hình CT ở ngoài cùng bên trái.
    Bạn có nhận thấy khuyết xương ở bên trái, tại bờ ngoài của khoang khí sàng (mũi tên vàng) không?
    Hình MRI cho thấy có mô não tại vị trí khuyết xương này.
    Bệnh nhân này có cả nang nhầy lẫn não thoát vị mắc phải.
    Hai nguyên nhân phổ biến nhất gây nang nhầy là chấn thương và viêm mạn tính do tắc nghẽn lỗ thông xoang.


    Bilateral mucoceles

    Nang nhầy hai bên

    Nang nhầy (3)
    Ca bệnh minh họa này thể hiện rõ nét hình ảnh nang nhầy hai bên.
    Bệnh nhân này có viêm xoang mạn tính với mờ đục toàn bộ xoang mũi, ứ đọng dịch nhầy trong các xoang hàm và nang nhầy hai bên kích thước lớn.
    CT cho thấy tăng tỷ trọng và MRI cho thấy tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W – cả hai đều là dấu hiệu lành tính trong bệnh lý mũi xoang, gợi ý chất dịch giàu protein.
    Có hình ảnh tái cấu trúc xương trơn láng và đẩy lồi thành xoang trán; mặc dù trông như có phá hủy xương tại ranh giới hốc mắt của xoang trán, nhưng thông thường phẫu thuật viên vẫn có thể quan sát thấy một lớp xương mỏng còn nguyên vẹn tại chỗ.

    U nhú đảo ngược (Inverted papilloma)

    U nhú đảo ngược được đặc trưng bởi sự lộn ngược của biểu mô tân sinh vào trong mô đệm bên dưới.
    Tổn thương biểu hiện như một polyp mũi một bên xuất phát từ thành bên hốc mũi, thường ở vùng khe mũi giữa và cuốn mũi giữa.
    Xâm lấn vào xoang hàm và xoang sàng là thường gặp.

    Tổn thương gây ra các triệu chứng không đặc hiệu như nghẹt mũi hoặc chảy máu mũi.
    Sinh thiết là cần thiết để xác định chẩn đoán và vì hơn 10% u nhú đảo ngược có kèm theo ung thư biểu mô tế bào vảy.


    Inverted papilloma (asterix) pre- and postcontrast MR

    U nhú đảo ngược (dấu hoa thị) – MRI trước và sau tiêm thuốc tương phản từ

    Khi muốn phân biệt dịch tiết cô đặc với khối u tân sinh, điều quan trọng là phải có hình ảnh trước và sau tiêm thuốc tương phản từ.
    Nếu chỉ nhìn vào hình sau tiêm thuốc ở bên phải, bạn có thể bị nhầm lẫn khi cho rằng có sự ngấm thuốc đồng nhất của khối trong hốc mũi (dấu hoa thị) cũng như trong xoang sàng và xoang hàm bên phải.
    Tuy nhiên, khi nhìn vào hình trước tiêm thuốc, bạn sẽ nhận thấy rằng nội dung trong xoang sàng và xoang hàm tăng tín hiệu so với khối trong hốc mũi (vùng khe mũi giữa), vì các xoang này chứa đầy dịch tiết cô đặc.
    Khối ngấm thuốc đồng nhất này phải được coi là khối u cho đến khi được chứng minh ngược lại.
    Các dấu hiệu hình ảnh không đặc hiệu và chẩn đoán phân biệt bao gồm polyp hoặc ung thư biểu mô.
    Sinh thiết xác nhận là u nhú đảo ngược.


    Inverted papilloma

    U nhú đảo ngược

    U nhú đảo ngược (2)
    Bên trái là một bệnh nhân khác nhập viện vì nghẹt mũi.
    Hãy nghiên cứu các hình ảnh bên trái.
    Tự mình xác định xem bạn đang quan sát một khối đặc, dịch tiết cô đặc, sự kết hợp của cả hai, hay một thứ gì đó hoàn toàn khác.
    Hình T1W trước tiêm thuốc cho thấy một vùng tăng tín hiệu trong xoang hàm, tương ứng với chất dịch giàu protein.
    Phía trong của vùng đó là một vùng giảm tín hiệu tương tự tín hiệu của nhãn cầu (có thể là dạng nang).
    Phần lớn mô mềm trong xoang hàm phải tương đối giảm tín hiệu trên hình T1W trước tiêm thuốc,
    nhưng ngấm thuốc đồng nhất, gợi ý khối u.


    Inverted papilloma in typical location

    U nhú đảo ngược ở vị trí điển hình

    Hình T2W bên trái xác nhận thành phần dạng nang (mũi tên vàng).
    Hình CT mặt phẳng coronal minh họa rõ nét hình ảnh tái cấu trúc xương và giãn nở (đầu mũi tên).
    Kết quả giải phẫu bệnh xác nhận là u nhú đảo ngược.
    Vị trí tổn thương khá điển hình.


    Sinonasal carcinoma

    Ung thư biểu mô mũi xoang

    Tổn Thương Xơ-Xương

    Tổn thương xơ-xương là những phát hiện tình cờ rất phổ biến và thường bị nhầm lẫn với u.
    CT thường có giá trị chẩn đoán, vì vậy khi phát hiện một tổn thương bất thường ở nền sọ, hãy nghĩ đến tổn thương xơ-xương và chỉ định CT không tiêm thuốc cản quang.
    Tổn thương nền sọ thường gặp nhất là loạn sản xơ (fibrous dysplasia), tiếp theo là u xương (osteoma).
    U xương thường khu trú trong các hốc xoang-mũi.
    U xơ (fibroma) ít gặp hơn và có thể ở dạng hóa xương hoặc không hóa xương.
    Các tổn thương ác tính hiếm gặp.


    Fibrous dysplasia

    Loạn sản xơ

    Loạn sản xơ

    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân được nghi ngờ mắc u sụn ác tính (chondrosarcoma).
    Trên chuỗi xung T2W, có một tổn thương giảm tín hiệu (mũi tên vàng) kèm thành phần dạng nang (mũi tên đỏ).
    Trên chuỗi xung T1W trước và sau tiêm thuốc tương phản từ, khối u ngấm thuốc đồng nhất với vùng ngoại vi của thành phần nang ngấm thuốc theo chu vi.

    Câu hỏi: bước tiếp theo cần thực hiện là gì?


    Classic fibrous dysplasia on CT

    Hình ảnh loạn sản xơ điển hình trên CT

    Bước tiếp theo: chụp CT!
    Trên CT, đây là hình ảnh loạn sản xơ (FD) điển hình với vỏ xương còn nguyên vẹn và hình ảnh kính mờ (ground-glass).
    Nhiều tổn thương loạn sản xơ ở vùng clivus, nền sọ hoặc hốc xoang-mũi, đặc biệt ở trẻ em, có thể có thành phần nang lớn, vì vậy đừng để điều đó làm bạn phân vân trong chẩn đoán!


    Fibrous dysplasia of the middle turbinate

    Loạn sản xơ cuốn mũi giữa

    Loạn sản xơ (2)
    Hình ảnh bên trái là một ví dụ khác về loạn sản xơ.
    Tổn thương này xuất phát từ cuốn mũi giữa.


    Fibrous dysplasia

    Loạn sản xơ

    Loạn sản xơ (3)
    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân khác được đọc là có u mô mềm (mũi tên vàng) ở phía trước xương thái dương.


    Fibrous dysplasia

    Loạn sản xơ

    Đây là các hình ảnh CT cắt ngang tương ứng cho thấy hình ảnh loạn sản xơ điển hình của cánh xương bướm.
    Chẩn đoán phân biệt cần đặt ra là u màng não (meningioma).


    Fibrous dysplasia

    Loạn sản xơ

    Loạn sản xơ (4)
    Hình ảnh bên trái của một bệnh nhân khác với mô mềm trong xoang bướm bên trái và bất thường của cánh xương bướm trái, có kích thước gấp khoảng 3 lần bình thường nhưng vẫn duy trì hình dạng bình thường.
    Trên hình ảnh sau tiêm thuốc tương phản từ, tổn thương ngấm thuốc đồng nhất.
    Một lần nữa, chẩn đoán là loạn sản xơ.
    Loạn sản xơ là tổn thương có tính mạch máu cao và có thể ngấm thuốc mạnh.


    Osteitis of the middle turbinate

    Viêm xương cuốn mũi giữa

    Viêm xương

    Ngược lại, đây là hình ảnh của một bệnh nhân bị viêm xương cuốn mũi giữa và các vách ngăn xương sàng.
    Lưu ý hình ảnh tăng tỷ trọng dạng lớp, do viêm mạn tính và phản ứng màng xương tái phát nhiều lần kèm tân sinh xương (neo-osteogenesis) xung quanh các vách ngăn.


    Osteoma in frontal sinus

    U xương xoang trán

    U xương

    Đây là bệnh nhân bị đau đầu vùng trán và đã được chụp MRI não trong 1,5 năm qua.
    Trên MRI (không hiển thị), hình ảnh gợi ý bệnh nhân có tổn thương niêm mạc nhỏ ở xoang trán.
    CT xoang cho thấy rõ ràng một u xương kèm khuyết xương (mũi tên) gợi ý tổn thương đang tiến triển.
    Tổn thương này cần được phẫu thuật cắt bỏ.
    Lưu ý: nhiều u xương cạnh mũi được tìm thấy trong hội chứng Gardner, hội chứng này còn bao gồm các u da và mô mềm cùng với polyp đại tràng có xu hướng thoái hóa ác tính.

    Theo dõi đáp ứng điều trị


    Lymphoma pretreatment

    U lympho trước điều trị

    Hình ảnh học cũng có thể được sử dụng để theo dõi đáp ứng điều trị.
    Bệnh nhân này được chẩn đoán u lympho tế bào B tại nền sọ.
    Trước điều trị, chúng ta thấy được mức độ lan rộng của tổn thương, với hình ảnh tăng hấp thu FDG.


    Lymphoma 3 months post-chemoXRT

    U lympho sau 3 tháng hóa-xạ trị

    Sau ba tháng điều trị, khối u tại nền sọ đã thoái lui hoàn toàn.
    Không còn ghi nhận hình ảnh tăng hấp thu FDG bệnh lý, đồng thời có hiện tượng tái khoáng hóa xương.


    Recurrent sinus carcinoma

    Ung thư xoang tái phát

    Bệnh nhân bên trái đã được phẫu thuật cắt bỏ ung thư biểu mô.
    Hiện tại ghi nhận tình trạng tái phát (mũi tên xanh lam trên ảnh MRI và ảnh hợp nhất).
    Tuy nhiên, mũi tên xanh lá chỉ vào các thay đổi mô sau xạ trị.


    Recurrence of carcinoma with dural implants

    Ung thư biểu mô tái phát kèm di căn màng cứng

    Bên trái là hình ảnh của bệnh nhân đã được phẫu thuật cắt bỏ sọ-mặt trước đó (mũi tên vàng) vì ung thư biểu mô kém biệt hóa.
    Bệnh nhân này được điều trị bằng hóa-xạ trị.
    Chuỗi xung T2W bên trái cho thấy hình ảnh u tái phát trong sọ.
    Tiếp tục xem các ảnh có tiêm thuốc tương phản từ.


    Recurrence of carcinoma with dural implants bilaterally

    Ung thư biểu mô tái phát kèm di căn màng cứng hai bên

    Trong những trường hợp như thế này, tổn thương tái phát thường biểu hiện với các hình thái bất thường, điển hình như các ổ di căn màng cứng lan rộng như được thấy ở đây.



    Từ thiện

    Toàn bộ lợi nhuận từ Radiology Assistant được dành cho tổ chức Medical Action Myanmar, do Bác sĩ Nini Tun và Giáo sư Frank Smithuis Sr. điều hành — ông là giáo sư tại Đại học Oxford và cũng là anh trai của Robin Smithuis.

    Nhấn vào đây để xem video về Medical Action Myanmar. Nếu bạn thấy Radiology Assistant hữu ích, hãy ủng hộ Medical Action Myanmar bằng một món quà nhỏ.

  • Bản đồ hạch lympho cổ

    Bản Đồ Hạch Bạch Huyết Cổ

    chỉnh sửa từ phân loại Robbins

    Aurelia Fairise và Robin Smithuis

    Viện Ung thư Lorraine tại Nancy, Pháp và Bệnh viện Alrijne tại Leiderdorp, Hà Lan

    Ngày xuất bản

    Bài viết này dựa trên danh pháp được đề xuất bởi Hội Đầu Cổ Hoa Kỳ và Học viện Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu Cổ Hoa Kỳ.

    10 nhóm hạch được xác định với mô tả ngắn gọn về các ranh giới giải phẫu chính, các cấu trúc bình thường tiếp giáp với các hạch này, và các vị trí khối u chính có nguy cơ di căn đến các tầng tương ứng [1].

    Tổng quan

    Trong bản đồ hạch bạch huyết cổ này, các tầng được mở rộng lên đến 10.

    Một số tầng trong đó được chia thành các tầng phụ để tương ứng đầy đủ hơn với atlas TNM.

    Các mốc giải phẫu

    Các mốc giải phẫu quan trọng bao gồm:

    • Xương móng
    • Sụn nhẫn
    • Động mạch cảnh
    • Cơ ức đòn chũm
    • Cán xương ức

    CT Scan Mặt Cắt Ngang (Axial CT)


    Các lát cắt CT mặt phẳng ngang tương ứng với hình minh họa tổng quan.


    Các lát cắt CT mặt phẳng ngang với hình ảnh chi tiết hơn.
    Nhấp vào hình ảnh để phóng to.

    Các tầng hạch

    I – Dưới cằm và dưới hàm

    Các hạch bạch huyết ở tầng I có nguy cơ phát triển di căn từ các ung thư khoang miệng, hốc mũi trước, mô mềm vùng mặt giữa và tuyến dưới hàm.


    Tầng Ia
    là vùng giữa nằm giữa bụng trước của các cơ nhị thân, chứa các hạch dưới cằm.

    Tầng Ib
    chứa các hạch dưới hàm nằm trong khoang giữa mặt trong của xương hàm dưới ở phía ngoài và cơ nhị thân ở phía trong, từ khớp mu cằm ở phía trước đến tuyến dưới hàm ở phía sau.

    II – Tĩnh mạch cảnh trên

    Tầng II nhận bạch huyết hướng tâm từ mặt, tuyến mang tai, và các hạch dưới hàm, dưới cằm và sau hầu.
    Tầng II cũng nhận trực tiếp các bạch mạch thu thập từ hốc mũi, hầu, thanh quản, ống tai ngoài, tai giữa, và các tuyến dưới lưỡi và dưới hàm [1].

    Tầng II có thể được chia thành tầng IIa và tầng IIb bằng cách vẽ một đường tại bờ sau của tĩnh mạch cảnh trong.


    Các hạch bạch huyết ở tầng IIa và IIb có nguy cơ chứa di căn từ các ung thư hốc mũi và khoang miệng, vòm hầu, hầu miệng, hạ hầu, thanh quản và các tuyến nước bọt lớn.

    Tầng IIb thường liên quan hơn đến các khối u nguyên phát ở hầu miệng hoặc vòm hầu, và ít thường xuyên hơn với các khối u ở khoang miệng, thanh quản hoặc hạ hầu [1].

    III – Tĩnh mạch cảnh giữa

    Tầng III nhận các bạch mạch hướng tâm từ tầng II và V, và một số bạch mạch hướng tâm từ các hạch sau hầu, trước khí quản và thần kinh thanh quản quặt ngược.
    Tầng này thu nhận bạch huyết từ đáy lưỡi, amidan, thanh quản, hạ hầu và tuyến giáp.


    Bờ dưới của sụn nhẫn là ranh giới giữa tầng III và tầng IVA.

    Các hạch bạch huyết ở tầng III có nguy cơ chứa di căn từ các ung thư khoang miệng, vòm hầu, hầu miệng, hạ hầu và thanh quản.

    IV – Tĩnh mạch cảnh dưới và hố thượng đòn trong

    Ranh giới giữa tầng IVa và IVb được xác định tùy ý tại vị trí 2 cm phía trên khớp ức đòn.


    Tầng IVa
    Các hạch này có nguy cơ chứa di căn từ các ung thư hạ hầu, thanh quản, tuyến giáp và thực quản cổ.
    Hiếm gặp hơn, di căn từ khoang miệng trước có thể biểu hiện tại vị trí này với tổn thương hạch gần tối thiểu hoặc không có.

    Tầng IVb
    Các hạch này có nguy cơ chứa di căn từ các ung thư hạ hầu, thanh quản dưới thanh môn, khí quản, tuyến giáp và thực quản cổ.

    V – Tam giác cổ sau và hố thượng đòn

    Tầng V chứa các hạch của nhóm tam giác cổ sau nằm ở phía sau cơ ức đòn chũm, xung quanh phần dưới của thần kinh phụ gai sống và các mạch máu cổ ngang.

    Các hạch bạch huyết ở tầng V thường liên quan nhất đến các ung thư nguyên phát của vòm hầu, hầu miệng, các cấu trúc da vùng da đầu phía sau và tuyến giáp.


    Tầng Vc – Hố thượng đòn

    Tầng này chứa các hạch thượng đòn bên nằm trong phần tiếp nối của các hạch tam giác cổ sau (tầng Va và Vb) từ các mạch máu cổ ngang xuống đến giới hạn được xác định tùy ý tại vị trí 2 cm phía trên cán ức.
    Tầng này tương ứng một phần với vùng được gọi là hố thượng đòn.

    Tầng Vc nhận các bạch mạch hướng tâm từ các hạch tam giác cổ sau (tầng Va và Vb) và thường liên quan hơn đến các khối u vòm hầu [1].

    Động mạch cổ ngang
    Cuộn qua các hình ảnh để xem giải phẫu của động mạch cổ ngang.

    VI – Cổ trước

    Tầng này chứa các hạch tĩnh mạch cảnh trước nông (tầng VIa) và các hạch sâu hơn bao gồm hạch trước thanh quản, trước khí quản, cạnh khí quản và hạch thần kinh thanh quản quặt ngược (tầng VIb).


  • Thực quản II: Hẹp lòng thực quản, Hội chứng cấp tính, U thực quản và Chèn ép mạch máu.

    Thực quản II: Hẹp, Hội chứng cấp tính, Khối u và Chèn ép mạch máu.

    Terrence C. Demos, MD, Harold V. Posniak, MD, Wayde Nagamine, MD và Mary Olson, MD

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Đại học Loyola, Hoa Kỳ

    Ngày đăng

    Trong Thực quản II, chúng ta sẽ thảo luận về:

    • Hẹp thực quản
    • Hội chứng thực quản cấp tính.
    • Khối u lành tính và ác tính.
    • Chèn ép mạch máu.

    Hẹp Thực Quản

    Bảng tổng hợp các nguyên nhân thường gặp và ít gặp gây hẹp thực quản.

    Hình ảnh ngoài cùng bên trái cho thấy vị trí hẹp (mũi tên) với các nếp niêm mạc không đều tại vùng hẹp trên hình ảnh đối quang không khí.
    Bệnh nhân này được chẩn đoán thực quản Barrett.
    Hẹp và loét thực quản đoạn giữa cần nghi ngờ thực quản Barrett.

    Hai hình ảnh bên phải cho thấy thực quản Barrett với vùng hẹp không đều do ung thư biểu mô tuyến.

    Hình ảnh cho thấy đoạn hẹp lành tính dài, thon đều đối xứng xuất hiện nhiều tháng sau xạ trị.

    Hình ảnh của bệnh nhân có đoạn hẹp lành tính ở vị trí cao của thực quản (mũi tên).
    Có hình ảnh đông đặc phổi thùy dưới hai bên do hít sặc tái diễn nhiều lần.

    Mỗi năm tại Hoa Kỳ có khoảng 5.000–15.000 trường hợp nuốt phải chất ăn mòn.
    Khoảng 50%–80% xảy ra ở trẻ em.
    Hình bên trái cho thấy đoạn hẹp ở vị trí cao (mũi tên) sau khi nuốt phải chất ăn mòn.

    Gai xương (mũi tên) có thể chèn ép vào thực quản và hạ họng.
    Tuy nhiên, chúng hiếm khi gây ra triệu chứng lâm sàng.

    Hẹp thực quản đa ổ là tình trạng ít gặp.
    Bảng liệt kê các bệnh lý có thể biểu hiện với hình ảnh hẹp thực quản đa ổ.


    Benign pemphigoid

    Pemphigoid lành tính

    Hình ảnh của bệnh nhân mắc pemphigoid lành tính.
    Các bóng nước niêm mạc đã dẫn đến hình thành nhiều đoạn hẹp (mũi tên).


    Epidermolysis bullosa

    Ly thượng bì bọng nước (Epidermolysis bullosa)

    Hình ảnh của bệnh nhân mắc ly thượng bì bọng nước lành tính.
    Các đoạn hẹp đa ổ (mũi tên) là di chứng của bệnh lý bọng nước niêm mạc.
    Bệnh lý bọng nước da lan rộng đã dẫn đến dính ngón tay và co rút.


    Corrosive ingestion

    Nuốt phải chất ăn mòn

    Nuốt phải chất ăn mòn có thể dẫn đến hình thành nhiều đoạn hẹp thực quản.

    Hội chứng thực quản cấp tính

    Bảng bên trái liệt kê các nguyên nhân gây hội chứng thực quản cấp tính.

    Hội chứng Boerhaave

    Hội chứng Boerhaave là tình trạng vỡ thành thực quản.
    Nguyên nhân thường gặp nhất là nôn mửa quá mức trong các rối loạn ăn uống như chứng cuồng ăn (bulimia), mặc dù hiếm gặp hơn có thể xảy ra khi ho quá mạnh hoặc trong các tình huống khác như tắc nghẽn do thức ăn.

    Hội chứng Boerhaave là thủng thực quản xuyên thành hay thủng toàn bộ chiều dày thành thực quản, khác biệt với hội chứng Mallory-Weiss – một dạng rách thực quản không xuyên thành cũng liên quan đến nôn mửa.
    Các hội chứng này khác biệt với thủng thực quản do thầy thuốc (iatrogenic perforation), vốn chiếm 85-90% các trường hợp vỡ thực quản, thường là biến chứng của thủ thuật nội soi, ống nuôi ăn hoặc phẫu thuật không liên quan.

    Hình ảnh này thuộc về một bệnh nhân mắc hội chứng Boerhaave.
    X-quang ngực cho thấy tràn khí trung thất (các mũi tên).
    Chụp thực quản cản quang cho thấy thuốc cản quang tan trong nước thoát ra ngoài lòng mạch ở nửa ngực trái (dấu hoa thị).

    Thủng hầu như luôn xảy ra ở phía trái của thực quản đoạn xa.
    X-quang cho thấy khí trung thất, tràn dịch và sau đó là tràn khí màng phổi.
    Chụp thực quản cản quang được sử dụng để xác nhận rò rỉ, trước tiên dùng thuốc cản quang tan trong nước, sau đó dùng barium nếu không phát hiện rò rỉ.


    Boerhaave's syndrome

    Hội chứng Boerhaave

    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân mắc hội chứng Boerhaave.
    Chụp thực quản barium cho thấy khí ngoài lòng thực quản (mũi tên) mà không có thuốc cản quang thoát ra ngoài.
    CT cho thấy khí ngoài lòng thực quản (các mũi tên).
    Vết rách ở thực quản đoạn xa bên trái được xác nhận trong phẫu thuật.
    CT có thể phát hiện lượng nhỏ khí ngoài lòng thực quản hoặc thoát thuốc cản quang mà không thể nhìn thấy trên X-quang hoặc chụp thực quản cản quang.



    Rách niêm mạc Mallory-Weiss

    Rách niêm mạc Mallory-Weiss xảy ra do nôn mửa kéo dài và dữ dội, ho hoặc co giật.
    Thông thường, niêm mạc tại vùng nối thực quản – dạ dày bị rách và chảy máu, biểu hiện bằng máu đỏ tươi trong chất nôn hoặc phân có máu.
    Tình trạng này có thể xảy ra do uống rượu quá mức.
    Đây là một tình trạng cấp tính thường tự khỏi trong vòng 10 ngày mà không cần điều trị đặc biệt.


    Mallory-Weiss tear

    Rách niêm mạc Mallory-Weiss

    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân bị rách niêm mạc Mallory-Weiss.
    Phim chụp điểm cho thấy barium (các mũi tên) trong vết rách niêm mạc dạng tuyến tính gần chỗ nối thực quản – dạ dày.
    Vết rách có thể ở thực quản đoạn xa, đáy vị hoặc kéo dài qua chỗ nối thực quản – dạ dày.



    Tụ máu thực quản

    Các tổn thương hiếm gặp này có liên quan đến tình trạng tăng áp lực trong lòng thực quản, thường gặp nhất là do nôn mửa, can thiệp dụng cụ, và dùng thuốc chống đông hoặc rối loạn đông máu.
    Một số trường hợp xảy ra tự phát.
    Chấn thương đụng dập là nguyên nhân hiếm gặp.
    Tụ máu có tính chất tự giới hạn và hầu như không tiến triển thành thủng.
    Hầu hết các trường hợp tụ máu thực quản tự khỏi trong 1-2 tuần với điều trị bảo tồn.



    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân bị tụ máu thực quản.
    Bệnh nhân nhập viện với triệu chứng đau ngực và khó nuốt sau khi nôn mửa.
    Ngoài hình ảnh động mạch chủ ngoằn ngoèo, X-quang ngực bình thường.
    Chụp thực quản barium cho thấy lòng thực quản hẹp (các mũi tên) trên phim thẳng và lòng thực quản dẹt trên phim nghiêng (các đầu mũi tên), gợi ý tụ máu trong thành thực quản.



    Trên CT, chẩn đoán tụ máu trong thành thực quản được xác nhận.
    Khối tụ máu thành thực quản tăng tỷ trọng (đầu mũi tên) được thấy cạnh ống thông mũi – dạ dày (mũi tên).
    Sau điều trị bảo tồn, sáu tháng sau chụp thực quản barium cho kết quả bình thường.



    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân có biến chứng sau nội soi phức tạp.
    Can thiệp dụng cụ gây rách niêm mạc và tụ máu trong thành thực quản dạng bóc tách, tạo ra hình ảnh lòng đôi với dải niêm mạc phân tách (các mũi tên).



    Ngoài cùng bên trái là hình ảnh thoát thuốc cản quang trong thành thực quản (mũi tên) sau nong đoạn xa điều trị co thắt tâm vị.
    Ở giữa là hình ảnh thoát thuốc cản quang trong thành thực quản (mũi tên) sau nội soi phức tạp.
    Bên phải là hình ảnh thủng thực quản sau sinh thiết với thuốc cản quang thoát ra ngoài lòng thực quản (mũi tên).

    Khối u lành tính

    Dưới đây là danh sách các khối lành tính của thực quản.


    Esophageal leiomyoma

    U cơ trơn thực quản

    U cơ trơn (Leiomyoma)

    U cơ trơn là khối u lành tính thực quản thường gặp nhất, thường có kích thước lớn nhưng không gây tắc nghẽn. Khối u mô đệm đường tiêu hóa (GIST) ít gặp nhất ở thực quản.

    Hình bên trái là bệnh nhân không có triệu chứng với u cơ trơn thực quản.
    Trên phim ngực thẳng, quan sát thấy một đám mờ bất thường phía sau tim (mũi tên).
    Hình chụp thực quản cản quang barium cho thấy một khối có múi (mũi tên) không gây tắc nghẽn mặc dù kích thước lớn.


    Esophageal leiomyoma

    U cơ trơn thực quản

    Các tổn thương niêm mạc được nhận biết qua hình ảnh bề mặt niêm mạc không đều.
    Các tổn thương trong thành dưới niêm mạc tạo ra các khuyết thuốc có bờ nhẵn, và khi nhìn nghiêng, bờ tổn thương thường tạo thành góc gần vuông với thành thực quản.
    Các tổn thương ngoại lai có xu hướng tạo thành góc tù dài hơn nếu không dính vào thành thực quản, và tâm điểm của chúng có thể nằm ngoài thực quản. Trên thực tế, vị trí của một tổn thương có thể khó xác định.

    Trên phim X-quang, khối u (mũi tên) lồi vào ngách azygô-thực quản.
    Trên hình chụp thực quản cản quang, bờ dưới của tổn thương trong thành này tạo thành góc gần vuông (mũi tên) với thành thực quản.


    Calcified esophageal leiomyoma

    U cơ trơn thực quản có vôi hóa

    Một khối thực quản có vôi hóa hầu như luôn luôn là u cơ trơn.
    Hình bên trái là bệnh nhân có tổn thương thực quản vôi hóa (mũi tên) lồi vào ngách azygô-thực quản trên phim X-quang.
    Tổn thương (mũi tên) trên CT và phim X-quang bệnh phẩm phẫu thuật cho thấy hình ảnh vôi hóa.

    Hình bên trái là bệnh nhân với u nguyên bào cơ dạng hạt (granular cell myoblastoma), một loại khối u lành tính hiếm gặp.
    Hai tổn thương này (mũi tên) có hình ảnh không đặc hiệu, tuy nhiên tổn thương ở phía gần hơn cho thấy bờ nhô ra và góc vuông, gợi ý vị trí trong thành thực quản.


    Pedunculated fibrovascular polyps

    Polyp xơ mạch có cuống

    Polyp xơ mạch

    Polyp xơ mạch có cuống là các tổn thương hiếm gặp, khó chẩn đoán trên hình chụp thực quản cản quang barium.
    Sự di chuyển của polyp trong quá trình thăm khám tạo ra hình ảnh vị trí không cố định.
    Hình dạng của chúng đôi khi có tính gợi ý như trong trường hợp bệnh nhân này.
    Cuống polyp thường khó xác định.

    Nhân đôi thực quản

    Hình bên trái là bệnh nhân với nhân đôi thực quản.
    Các dấu hiệu trên hình chụp thực quản cản quang barium không đặc hiệu.
    Tổn thương (mũi tên) có thể nhìn thấy phía sau tim trên phim X-quang.
    Hẹp thực quản (mũi tên) do nhân đôi thực quản gây ra.



    Nang nhân đôi ruột trước (foregut duplication cyst) là một nang bẩm sinh.
    Trong trường hợp hình bên trái, nang đẩy hạ họng và thực quản đã cản quang (mũi tên) ra phía sau, đồng thời đẩy khí quản và thanh quản (dấu hoa thị) ra phía trước.

    Khối u ác tính

    Dưới đây là danh sách các khối u thực quản ác tính.

    Ung thư thực quản sớm và ung thư thực quản kích thước nhỏ không phải là hai khái niệm đồng nghĩa.
    Ung thư thực quản sớm được giới hạn ở lớp niêm mạc, dưới niêm mạc và chưa có di căn hạch bạch huyết.
    Hầu hết có kích thước nhỏ ( Ung thư thực quản kích thước nhỏ được định nghĩa dựa trên kích thước tổn thương, với đường kính Do đó, một ung thư sớm có thể có kích thước nhỏ, nhưng một ung thư kích thước nhỏ vẫn có thể đã xâm lấn hoặc di căn và do đó không phải là ung thư sớm.

    Hình ảnh này của một bệnh nhân có ung thư thực quản sớm.
    Tổn thương không quan sát được trên phim thực quản cản quang đơn thuần.
    Phim thực quản cản quang đối quang kép (không khí – thuốc cản quang) cho thấy bề mặt không đều (mũi tên), gợi ý tổn thương niêm mạc.
    Đây vừa là tổn thương kích thước nhỏ, vừa là ung thư tế bào vảy sớm về mặt giải phẫu bệnh.


    LEFT: Small polypoid carcinoma. RIGHT: Large polypoid lesion.

    TRÁI: Ung thư dạng polyp kích thước nhỏ. PHẢI: Tổn thương dạng polyp kích thước lớn.

    Ung thư thực quản giai đoạn tiến triển có nhiều hình thái đại thể:

    • Dạng polyp
    • Dạng giãn tĩnh mạch (varicoid)
    • Dạng thâm nhiễm
    • Dạng loét
    • Dạng lan tràn bề mặt
    • Dạng hẹp (stricture)
    • Giả co thắt tâm vị (Pseudoachalasia)

    Bên trái là hai trường hợp ung thư dạng polyp.


    Esophageal carcinoma with ulcerations (arrows) and sharp right angle junction with esophageal wall (arrowheads)

    Ung thư thực quản với các ổ loét (mũi tên) và góc tiếp giáp vuông góc sắc nét với thành thực quản (đầu mũi tên)

    Hình ảnh này của một bệnh nhân có ung thư dạng thâm nhiễm loét.
    Tổn thương có ranh giới chuyển tiếp đột ngột tạo thành góc nhọn và bờ nhô ra (overhanging edge).
    Đặc điểm này gợi ý sự xâm lấn thành thực quản và khác biệt so với góc tù thường gặp trong các tổn thương ngoại sinh không dính vào thực quản.


    Varicoid carcinoma

    Ung thư dạng giãn tĩnh mạch (varicoid carcinoma)

    Các hình ảnh này của một bệnh nhân có ung thư dạng giãn tĩnh mạch.
    Hình ảnh các khuyết thuốc không thay đổi gợi ý đây là khối u hơn là giãn tĩnh mạch thực sự.
    Lưu ý bờ trên sắc nét của tổn thương và ổ loét (mũi tên)


    LEFT: Varicoid carcinoma. RIGHT: Superficial spreading carcinoma.

    TRÁI: Ung thư dạng giãn tĩnh mạch. PHẢI: Ung thư lan tràn bề mặt.

    Ngoài cùng bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân có ung thư dạng giãn tĩnh mạch.
    Các thùy dài mô phỏng hình ảnh giãn tĩnh mạch nhưng không thay đổi trong quá trình soi huỳnh quang.
    Lưu ý các nếp niêm mạc không đều, lớn và khối mô mềm (mũi tên) ở đáy vị

    Kế bên là hình ảnh của một bệnh nhân có ung thư lan tràn bề mặt.
    Tổn thương lan tràn bề mặt rộng liên quan đến đoạn thực quản xa.
    Hình ảnh này có thể gặp ở cả tổn thương sớm lẫn tổn thương tiến triển.


    LEFT: Long irregular distal stricture due to carcinomaRIGHT: Distal narrowing is not tapered and more proximal than achalasia. Irregularity (arrow) at narrowed site is subtle but persistent

    TRÁI: Hẹp đoạn xa dài và không đều do ung thư. PHẢI: Hẹp đoạn xa không có dạng thuôn nhọn và ở vị trí gần hơn so với co thắt tâm vị. Sự không đều (mũi tên) tại vị trí hẹp tinh tế nhưng dai dẳng.

    Ngoài cùng bên trái là hình ảnh bệnh nhân ung thư có hẹp thực quản.
    Hẹp không đều, không đối xứng gợi ý mạnh đến ung thư.
    Hẹp thuôn nhọn đều đặn, đối xứng là đặc trưng của nguyên nhân lành tính, tuy nhiên các hẹp ác tính cũng có thể có đặc điểm tương tự và bắt chước tổn thương lành tính.

    Kế bên là hình ảnh bệnh nhân ung thư có hẹp thực quản giống co thắt tâm vị.
    Bệnh lý ác tính đoạn thực quản xa có thể rất giống co thắt tâm vị.
    Nếu nhu động thực quản bình thường, có thể loại trừ co thắt tâm vị.
    Tuy nhiên, nếu bất thường, các đặc điểm hình ảnh tinh tế như: hẹp không đối xứng, không đều, đột ngột hoặc ở vị trí cao, bất thường niêm mạc, hoặc bất thường cố định sẽ gợi ý chẩn đoán.



    Bên trái là một trường hợp giả co thắt tâm vị khác.
    Hẹp đoạn xa mô phỏng co thắt tâm vị, nhưng vị trí hẹp lệch tâm, các bờ vai không đối xứng (mũi tên), và niêm mạc không đều tại đỉnh vùng hẹp.
    CT cho thấy thành đáy vị dày lên (mũi tên) do ung thư biểu mô tuyến.

    Dải khí quản – thực quản (Tracheoesophageal stripe)
    Chiều rộng của thành sau khí quản và thành trước thực quản khi tiếp giáp nhau > 5 mm trên phim ngực thẳng tư thế nghiêng là dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý, thường gặp nhất là ung thư thực quản hoặc co thắt tâm vị.

    Bên trái là hình ảnh bệnh nhân có dải khí quản – thực quản giãn rộng 1 cm (mũi tên).
    Phim thực quản cản quang cho thấy dải giãn rộng (mũi tên) và bờ không đều của ung thư đoạn thực quản giữa.
    CT cho thấy mô mềm bất thường ở phía sau khí quản.
    Khối u xâm lấn trung thất liền kề cung động mạch chủ (mũi tên)


    Barrett's esophagus with ulcerated (arrow) adenocarcinoma

    Thực quản Barrett với ung thư biểu mô tuyến có loét (mũi tên)

    Thực quản Barrett và Ung thư biểu mô tuyến

    Thực quản Barrett là yếu tố nguy cơ đã được chứng minh đối với sự phát triển của ung thư biểu mô tuyến.
    Tuy nhiên, tỷ lệ mắc ung thư trong bối cảnh thực quản Barrett vẫn còn nhiều tranh cãi.
    Vấn đề ai, bằng cách nào và khi nào cần tầm soát vẫn chưa được giải quyết thống nhất.

    Ung thư biểu mô tuyến chiếm 10% các bệnh lý ác tính thực quản vào những năm 1960.
    Kể từ thập niên 1960, tỷ lệ mắc tại Hoa Kỳ tăng nhanh hơn bất kỳ loại ung thư nào khác.
    Tỷ lệ mắc hiện nay đang tiệm cận hoặc vượt qua ung thư tế bào vảy ở nam giới da trắng tại Hoa Kỳ và châu Âu.

    Bên trái là hình ảnh bệnh nhân có ung thư biểu mô tuyến dạng mảng bám (plaque-like) có loét (mũi tên) trên nền thực quản Barrett.

    Ung thư biểu mô tuyến nguyên phát của đáy vị có thể xâm lấn thực quản, tuy nhiên các tiêu chí phân biệt xâm lấn này với khối u nguyên phát thực quản vẫn còn là chủ đề tranh luận.

    Bên trái là hình ảnh bệnh nhân có ung thư biểu mô tuyến đáy vị.
    Phim thực quản cản quang cho thấy dày niêm mạc không đều rõ rệt ở đoạn thực quản xa và các nếp niêm mạc tại vùng nối thực quản – dạ dày.
    CT cho thấy thành bờ cong nhỏ dày và không đều (mũi tên) gần vùng nối thực quản – dạ dày.


    Spindle cell carcinoma

    Ung thư tế bào hình thoi (Spindle cell carcinoma)

    Ung thư tế bào hình thoi là các khối u hiếm gặp, còn được gọi là ung thư biểu mô – sarcoma (carcinosarcoma).
    Chúng thường có kích thước lớn nhưng không gây tắc nghẽn, như trong trường hợp minh họa bên trái.
    U cơ trơn ác tính (leiomyosarcoma) và u hắc tố ác tính nguyên phát hiếm gặp của thực quản cũng có xu hướng có kích thước lớn nhưng không gây tắc nghẽn đáng kể.


    Leiomyosarcoma of the esophagus

    U cơ trơn ác tính (Leiomyosarcoma) thực quản

    Bên trái là hình ảnh bệnh nhân có u cơ trơn ác tính thực quản.
    Bờ (mũi tên) của khối lớn có thể quan sát được trên phim ngực thẳng.
    Phim thực quản cản quang tư thế nghiêng cho thấy sự không đều rõ rệt và hẹp lòng thực quản (mũi tên).


    Leiomyosarcoma of the esophagus

    U cơ trơn ác tính (Leiomyosarcoma) thực quản

    Bên trái là một bệnh nhân khác có u cơ trơn ác tính thực quản.
    Khối lớn làm biến dạng lòng thực quản.
    CT cho thấy khối làm biến dạng nhưng không gây tắc nghẽn lòng thực quản (mũi tên).


    Esophageal obstruction due to metastatic mediastinal lymphnodes.

    Ấn lõm mạch máu

    Bên trái là danh sách các cấu trúc mạch máu có thể gây ấn lõm lên thực quản.


    Uphill varices in a patient with cirrhosis.

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng lên (Uphill varices) ở bệnh nhân xơ gan.

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng lên (Uphill varices)

    Trong tăng áp lực tĩnh mạch cửa, áp lực tĩnh mạch cửa tăng cao dẫn đến dòng chảy đảo ngược (hướng ly gan) đi vòng qua gan qua tĩnh mạch vị trái đến các tĩnh mạch thực quản và cạnh thực quản giãn rộng, các tĩnh mạch này nối thông với tĩnh mạch đơn (azygos) và tĩnh mạch bán đơn (hemiazygos), dẫn lưu hướng lên vào tĩnh mạch chủ trên.
    Các khuyết đọng thuốc do giãn tĩnh mạch được đặc trưng bởi sự thay đổi hình ảnh trong quá trình thăm khám liên quan đến việc nín thở và áp lực lồng ngực.

    Bên trái là hình ảnh CT của bệnh nhân có giãn tĩnh mạch thực quản hướng lên (Uphill varices) lớn thứ phát do xơ gan kèm tăng áp lực tĩnh mạch cửa.


    Large mediastinal and esophageal (arrows) varices

    Giãn tĩnh mạch trung thất và thực quản (mũi tên) kích thước lớn

    Bên trái là hình ảnh CT của bệnh nhân có giãn tĩnh mạch thực quản hướng lên (Uphill varices).


    LEFT: Retrocardiac mass-like varices (arrow). RIGHT: Esophagram showing varices (arrows)

    TRÁI: Giãn tĩnh mạch sau tim dạng khối (mũi tên). PHẢI: Chụp thực quản cản quang cho thấy giãn tĩnh mạch (mũi tên)

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng lên (Uphill varices) có thể có dạng khối như trong trường hợp minh họa bên trái.
    Tiếp tục xem hình ảnh tiếp theo.


    Mediastinal varices (blue arrows) and esophageal varices (red arrow)

    Giãn tĩnh mạch trung thất (mũi tên xanh dương) và giãn tĩnh mạch thực quản (mũi tên đỏ)

    Hình CT cho thấy giãn tĩnh mạch trung thất và thực quản dạng khối (mũi tên).


    Varicoid carcinoma

    Ung thư dạng giãn tĩnh mạch (Varicoid carcinoma)

    Cần phân biệt giãn tĩnh mạch với ung thư dạng giãn tĩnh mạch (varicoid carcinoma).
    Bên trái, hình ảnh cố định của các khuyết đọng thuốc gợi ý tổn thương u hơn là giãn tĩnh mạch.
    Lưu ý bờ trên sắc nét của tổn thương (mũi tên)


    Downhill varices in a patient with a superior vena cava obstruction

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng xuống (Downhill varices) ở bệnh nhân tắc nghẽn tĩnh mạch chủ trên

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng xuống (Downhill Varices)
    Khi tắc nghẽn tĩnh mạch chủ trên, máu tĩnh mạch phần trên cơ thể chảy xuống dưới theo hướng xuôi dòng qua các tĩnh mạch thực quản đến tĩnh mạch đơn (azygos), tĩnh mạch này đổ vào tĩnh mạch chủ trên ở phía dưới vị trí tắc nghẽn.
    Nếu vị trí tắc nghẽn nằm tại hoặc dưới tĩnh mạch đơn, dòng máu sẽ tiếp tục chảy xuống dưới đến hệ thống tĩnh mạch cửa, rồi qua tĩnh mạch gan đến tĩnh mạch chủ dưới và tâm nhĩ phải.

    Bên trái là hình ảnh giãn tĩnh mạch thực quản hướng xuống (Downhill varices) ở bệnh nhân tắc nghẽn tĩnh mạch chủ trên do bệnh histoplasmosis.
    Trên phim chụp thực quản cản quang, các khuyết đọng thuốc không hằng định (mũi tên) biểu hiện giãn tĩnh mạch hướng xuống ở thực quản trên.
    Hình chụp mạch máu cho thấy các mạch máu bàng hệ bao gồm tĩnh mạch liên sườn trên trái giãn rộng (mũi tên).


    Downhill varices in a patient with a superior vena cava obstruction

    Giãn tĩnh mạch thực quản hướng xuống (Downhill varices) ở bệnh nhân tắc nghẽn tĩnh mạch chủ trên

    Phim chụp thực quản cản quang cho thấy các khuyết đọng thuốc không hằng định (mũi tên xanh dương) do giãn tĩnh mạch hướng xuống ở thực quản trên.
    CT cho thấy giãn tĩnh mạch thực quản (mũi tên đỏ) và trung thất.
    Tiếp tục xem hình chụp tĩnh mạch.

    Hình chụp tĩnh mạch chi trên cho thấy tắc nghẽn tĩnh mạch chủ trên (SVC).


    Aberrant right subclavian artery

    Động mạch dưới đòn phải bất thường (Aberrant right subclavian artery)

    Động mạch dưới đòn phải bất thường

    Đây là dị tật động mạch lồng ngực thường gặp nhất và hiếm khi gây triệu chứng.
    Động mạch chạy lên trên và sang phải tạo ra ấn lõm chéo phía sau lưng trên thực quản (mũi tên).
    CT cho thấy động mạch bất thường (mũi tên) là nhánh mạch cuối cùng xuất phát từ quai động mạch chủ và chạy phía sau khí quản và thực quản.


    Right aortic arch with aberrant left subclavian artery

    Quai động mạch chủ phải kèm động mạch dưới đòn trái bất thường

    Quai động mạch chủ phải kèm động mạch dưới đòn trái bất thường

    Quai động mạch chủ phải kèm động mạch dưới đòn trái bất thường thường là phát hiện tình cờ.
    Tuy nhiên, quai động mạch chủ phải với phân nhánh đối xứng (mirror-image branching) hầu như luôn đi kèm với bệnh tim bẩm sinh.

    CT cho thấy quai động mạch chủ phải (R) và động mạch dưới đòn trái bất thường (mũi tên) xuất phát thấp từ quai và chạy sang trái phía sau thực quản và khí quản.
    Bên trái là hình chụp thực quản cản quang của bệnh nhân có quai động mạch chủ phải tạo ra ấn lõm phía sau trên hình chiếu nghiêng (mũi tên xanh dương).
    Sơ đồ minh họa động mạch dưới đòn trái bất thường (L SCA) nằm phía sau khí quản và thực quản.


    Double ArchLEFT: Right and left arch indent esophagus (arrows) at different levels RIGHT: Angiogram with double arch in asymptomatic 65-year-old

    Quai động mạch chủ đôi – TRÁI: Quai phải và quai trái ấn lõm thực quản (mũi tên) ở các mức độ khác nhau – PHẢI: Hình chụp mạch máu với quai đôi ở bệnh nhân 65 tuổi không có triệu chứng

    Quai động mạch chủ đôi (Double Arch)

    Quai động mạch chủ đôi thường biểu hiện bằng tắc nghẽn đường thở, khó nuốt và hít sặc ở trẻ em.
    Các quai ấn lõm thực quản ở các mức độ khác nhau.


    Double Arch

    Quai động mạch chủ đôi

    Bên trái là một trường hợp quai động mạch chủ đôi khác.
    Phim X-quang ngực cho thấy đông đặc phổi phải do hít sặc ở trẻ 6 tuổi.
    Quai phải và quai trái ấn lõm thực quản (mũi tên) ở các mức độ khác nhau.


    Aberrant left pulmonary artery: aberrant artery extends between trachea and esophagus indenting both (arrows)

    Động mạch phổi trái bất thường: động mạch bất thường chạy giữa khí quản và thực quản, ấn lõm cả hai cấu trúc (mũi tên)

    Động mạch phổi trái bất thường

    Động mạch phổi trái bất thường ấn lõm mặt sau khí quản và mặt trước thực quản khi chạy giữa hai cấu trúc này.
    Hẹp phế quản phải có thể gây ứ khí hoặc xẹp phổi.

    Động mạch chủ xoắn vặn
    Động mạch chủ xuống xoắn vặn là nguyên nhân thường gặp gây ấn lõm ngoại sinh lên thực quản.
    Hình ảnh ngoài cùng bên trái cho thấy thực quản đoạn xa bị hẹp.
    Hình chiếu chếch cho thấy ấn lõm thực quản do động mạch chủ với bờ tù (mũi tên), đặc trưng của chèn ép ngoại sinh.


    Normal and abnormal aortic arch impression on the esophagus

    Ấn lõm quai động mạch chủ lên thực quản bình thường và bất thường

    Bệnh lý động mạch chủ

    Ngoài cùng bên trái là hình ảnh ấn lõm bình thường của quai động mạch chủ lên thực quản.
    Ấn lõm này có thể lớn hơn khi có giãn động mạch chủ như thấy ở bệnh nhân này với phình quai động mạch chủ dạng nấm (mycotic aortic arch aneurysm) (mũi tên).


    Coarctation: 'Reverse figure 3' indention of esophagus

  • Bệnh lý xương thái dương

    Bệnh Lý Xương Thái Dương

    Eric Beek và Frank Pameijer

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Đại học Utrecht, Hà Lan

    Ngày xuất bản

    Mục tiêu của bài trình bày này là mô tả các đặc điểm hình ảnh của các bệnh lý thường gặp tại xương thái dương.
    CT là phương thức chẩn đoán hình ảnh được lựa chọn cho hầu hết các tình trạng bệnh lý của xương thái dương, đặc biệt là các bệnh lý ở tai giữa.
    MRI có giá trị hơn trong chẩn đoán các bệnh lý của tai trong.
    Các quá trình bệnh lý tại góc cầu tiểu não và ống tai trong không được đề cập trong bài này.

    Biến thể bình thường


    Illustration of a cholesteatoma

    Minh họa hình ảnh u cholesteatoma

    Có một số biến thể bình thường có thể bắt chước hình ảnh bệnh lý hoặc cần được ghi nhận trong báo cáo vì chúng có thể gây nguy hiểm cho đường tiếp cận phẫu thuật.

    Các biến thể có thể bắt chước bệnh lý:

    • Khe hở ốc tai (xốp xơ tai)
    • Ống đá chũm (đường gãy xương)
    • Cống ốc tai (đường gãy xương)

    Các biến thể có thể gây nguy hiểm trong phẫu thuật:

    • Hành tĩnh mạch cảnh cao hoặc túi thừa hành tĩnh mạch cảnh
    • Xoang sigma phồng

    Bên trái là hình minh họa u cholesteatoma.
    Tổn thương này sẽ được thảo luận ở phần sau.


    Bilateral cochlear cleft presents as a line-like lucency lateral to the cochlear apex. (arrows)

    Khe hở ốc tai hai bên biểu hiện là đường thấu quang dạng đường thẳng ở phía ngoài đỉnh ốc tai. (mũi tên)

    Khe hở ốc tai

    Khe hở ốc tai là một đường thấu quang hẹp, cong, kéo dài từ ốc tai về phía mỏm nhô.
    Hình ảnh này thường thấy ở trẻ sơ sinh và trẻ em, nhưng cũng có thể gặp ở người lớn.
    Có thể nhầm lẫn với đường gãy xương hoặc ổ xốp xơ tai.

    Bên trái là ví dụ về khe hở ốc tai hai bên ở một bé trai một tuổi bị nghe kém bẩm sinh.


    Petromastoid canal

    Ống đá chũm

    Ống đá chũm

    Ống đá chũm hay còn gọi là ống dưới cung nối thông hang chũm với khoang sọ, chứa động mạch và tĩnh mạch dưới cung.
    Đường kính của ống khoảng 0,5 mm.
    Có thể nhầm lẫn với đường gãy xương.

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nữ 40 tuổi với xương chũm xơ cứng.
    Ống đá chũm được nhìn thấy rõ ràng. (mũi tên)


    Petromastoid canal

    Ống đá chũm

    Bên trái là hình ảnh xương chũm thông bào tốt.
    Ống đá chũm khó phân biệt (mũi tên).


    Petromastoid canal

    Ống đá chũm

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân khác với xương chũm xơ cứng.
    Ống đá chũm được nhìn thấy rõ ràng.
    Nếu bệnh nhân này là nạn nhân chấn thương, ống này có thể dễ dàng bị nhầm lẫn với đường gãy xương (mũi tên).


    Cochlear aqueduct

    Cống ốc tai

    Cống ốc tai

    Cống ốc tai nối thông dịch ngoại bạch huyết với khoang dưới nhện.
    Cống ốc tai là một ống hẹp chạy về phía ốc tai theo hướng gần như song song với ống tai trong, nhưng nằm ở vị trí thấp hơn.
    Đây là điểm mà dịch não tủy bị nhiễm khuẩn có thể xâm nhập vào tai trong.
    Điều này có thể xảy ra ở bệnh nhân viêm màng não và gây ra viêm mê đạo xương hóa.

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nam 58 tuổi.
    Mũi tên màu xanh chỉ cống ốc tai đi về phía ốc tai.
    Hình ảnh này có thể bị nhầm lẫn với đường gãy xương (mũi tên).
    Lưu ý có hình ảnh mờ đục của hòm nhĩ và các tế bào khí xương chũm.


    High jugular bulb: axial and coronal image

    Hành tĩnh mạch cảnh cao: hình ảnh cắt ngang và cắt vành

    Hành tĩnh mạch cảnh cao

    Bên trái là hình ảnh cắt ngang và cắt vành của một bệnh nhân nam 64 tuổi.
    Hành tĩnh mạch cảnh nhô lên cao hơn bờ dưới của ống bán khuyên sau (mũi tên).

    Hành tĩnh mạch cảnh thường không đối xứng, với hành tĩnh mạch cảnh bên phải thường lớn hơn bên trái.
    Khi hành tĩnh mạch cảnh vượt lên trên ống bán khuyên sau, được gọi là hành tĩnh mạch cảnh cao.
    Khi vách xương ngăn cách giữa hành tĩnh mạch cảnh và hòm nhĩ bị khuyết, được gọi là hành tĩnh mạch cảnh hở.
    Hiếm gặp hơn là hình ảnh túi phình nhỏ – được gọi là túi thừa hành tĩnh mạch cảnh.


    Jugular bulb diverticulum: axial and coronal image

    Túi thừa hành tĩnh mạch cảnh: hình ảnh cắt ngang và cắt vành

    Túi thừa hành tĩnh mạch cảnh

    Bên trái là hình ảnh cắt ngang và cắt vành của một bệnh nhân nam 50 tuổi.
    Phát hiện tình cờ túi thừa hành tĩnh mạch cảnh (mũi tên).


    Bulging sigmoid sinus

    Xoang sigma phồng

    Xoang sigma phồng

    Xoang sigma có thể lồi vào phần sau xương chũm.
    Xoang sigma có thể bị rách vô ý trong quá trình phẫu thuật khoét chũm, do đó cần được đề cập trong báo cáo chẩn đoán hình ảnh khi phát hiện.

    Bên trái là hình ảnh cắt ngang của một bệnh nhân nam 43 tuổi, sau phẫu thuật khoét chũm.
    Xoang sigma phồng về phía trước

    Dị tật bẩm sinh


    Large vestibular aqueduct bilaterally (black arrows). The bony modiolus is not visible (white arrow).

    Cống tiền đình giãn rộng hai bên (mũi tên đen). Trụ ốc tai xương không quan sát thấy (mũi tên trắng).

    Cống tiền đình giãn rộng

    Cống tiền đình là một ống xương hẹp (cống) nối túi nội dịch với tai trong (tiền đình).
    Chạy qua ống xương này là một ống gọi là ống nội dịch.
    Cống tiền đình giãn rộng có liên quan đến tình trạng nghe kém tiếp âm tiến triển.
    Sự tiến triển này được cho là có liên quan đến chấn thương đầu nhẹ, làm tai trong tiếp xúc với sóng áp lực qua cống tiền đình giãn rộng.
    Cống tiền đình giãn rộng có liên quan đến sự vắng mặt của trụ ốc tai xương ở hơn 90% bệnh nhân.

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân có cống tiền đình giãn rộng hai bên.
    Lưu ý rằng trụ ốc tai xương không quan sát thấy.

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 5 tuổi với tình trạng nghe kém tiến triển hai bên.
    Quan sát thấy cống tiền đình giãn rộng (mũi tên đen).
    Ốc tai không có trụ ốc tai xương (mũi tên trắng).


    External auditory canal atresia

    Teo ống tai ngoài

    Teo ống tai ngoài

    Trong teo tai ngoài, ống tai ngoài không được phát triển và âm thanh không thể đến được màng nhĩ.
    Hậu quả là nghe kém dẫn truyền.
    Điều quan trọng cần lưu ý là tấm teo cấu thành từ mô mềm hay xương.
    Mức độ dị dạng chuỗi xương con có thể thay đổi từ sự hợp nhất của đầu xương búa và thân xương đe đến một cụm nhỏ các xương con dị dạng, thường hợp nhất với thành hòm nhĩ.
    Phần xương chũm của ống thần kinh mặt có thể nằm ở vị trí trước hơn so với bình thường, và điều này cần được báo cáo cho phẫu thuật viên tai mũi họng để tránh tổn thương thần kinh do thầy thuốc trong quá trình phẫu thuật.

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 2 tuổi với teo ống tai ngoài xương hai bên.
    Xương búa và xương đe hợp nhất (mũi tên).
    Ốc tai bình thường.


    Minor cochlear deformity

    Dị dạng ốc tai mức độ nhẹ

    Dị dạng ốc tai

    Ốc tai phát triển trong khoảng từ tuần thứ 3 đến tuần thứ 10 của thai kỳ.
    Ngừng phát triển sớm dẫn đến tai trong chỉ bao gồm một nang nhỏ, gọi là dị dạng Michel.
    Ngừng phát triển ở giai đoạn muộn hơn dẫn đến các dị dạng ít hoặc nhiều nghiêm trọng của ốc tai và bộ máy tiền đình.
    Phân vách không hoàn toàn của ốc tai được gọi là dị dạng Mondini.
    Thay vì hai vòng rưỡi bình thường, chỉ có một vòng đáy bình thường và một đỉnh dạng nang.

    Bên trái là hình ảnh của một bé gái 2 tuổi.
    Các hình ảnh từ kết quả chụp CT được thực hiện trước khi cấy ốc tai điện tử.
    Quan sát thấy dị dạng nhẹ ở đỉnh ốc tai – không có sự phân tách giữa vòng thứ hai và vòng thứ ba, và trụ ốc tai xương vắng mặt.
    Cống tiền đình bình thường.


    Malformed lateral semicircular canal

    Dị dạng ống bán khuyên ngoài

    Dị dạng ống bán khuyên ngoài

    Các dị dạng của tiền đình và ống bán khuyên có thể thay đổi từ một khoang chung cho tất cả các cấu trúc này đến ống bán khuyên ngoài kém phát triển.
    Trong quá trình phôi thai học, ống bán khuyên ngoài là cấu trúc hình thành cuối cùng, do đó trong các dị dạng của ống bán khuyên, ống ngoài thường bị ảnh hưởng nhiều nhất.

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 10 tuổi, được lên kế hoạch cấy ốc tai điện tử.
    Có sự giãn rộng và ngắn lại của ống bán khuyên ngoài.
    Tiền đình tương đối lớn (mũi tên).


    Malformed lateral and superior semicircular canal

    Dị dạng ống bán khuyên ngoài và ống bán khuyên trên

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 16 tuổi, được khám tiền phẫu vì cholesteatoma tai phải.
    Là một phát hiện tình cờ, có hình ảnh ống bán khuyên ngoài phình to (mũi tên vàng) và vắng mặt ống bán khuyên trên (mũi tên xanh dương).
    Tại vị trí dự kiến của ống bán khuyên trên chỉ quan sát thấy một gờ nhỏ.
    Ống bán khuyên sau bình thường.

    Viêm tai giữa mạn tính


    Normal pneumatization (left) and a completely sclerotic mastoid (right)

    Thông bào bình thường (trái) và xương chũm xơ cứng hoàn toàn (phải)

    Đối với phẫu thuật viên Tai Mũi Họng, việc phân biệt viêm tai giữa mạn tính và cholesteatoma là rất quan trọng.
    Cả hai bệnh thường xảy ra ở những xương chũm kém thông bào.
    Một dấu hiệu quan trọng giúp phân biệt hai tình trạng này là sự ăn mòn xương.
    Ăn mòn thành bên của thượng nhĩ và chuỗi xương con thường gặp trong cholesteatoma (khoảng 75%).
    Ăn mòn xương có thể xảy ra trong viêm tai mạn tính, nhưng được ghi nhận ở dưới 10% bệnh nhân.
    Di lệch chuỗi xương con có thể thấy trong cholesteatoma, nhưng không gặp trong viêm tai mạn tính.
    Cholesteatoma có thể biểu hiện như một khối không phụ thuộc tư thế, trong khi viêm tai mạn tính cho thấy niêm mạc dày lên.
    Tuy nhiên, trong cả hai bệnh, hòm nhĩ có thể bị mờ đục hoàn toàn, che khuất cholesteatoma.

    Ngoài cùng bên trái là hình ảnh của nam giới 54 tuổi với xương chũm thông bào bình thường, các tế bào khí còn thông thoáng.
    Bên cạnh là hình ảnh của nữ giới 69 tuổi.
    Xương chũm xơ cứng hoàn toàn – không còn tế bào khí nào.


    Chronic otitis media

    Viêm tai giữa mạn tính

    Bên trái là hình ảnh của bé trai 14 tuổi.
    Màng nhĩ dày lên.
    Một lượng nhỏ mô mềm (mũi tên) có thể thấy giữa scutum và chuỗi xương con nhưng không có ăn mòn xương.
    Điều này ủng hộ chẩn đoán viêm tai giữa mạn tính.


    Tympanosclerosis

    Xơ nhĩ (Tympanosclerosis)

    Bên trái là hình ảnh của bé gái 11 tuổi bị viêm tai hai bên.
    Có vôi hóa màng nhĩ (mũi tên trắng) và các đám vôi hóa trên xương bàn đạp và gân cơ bàn đạp (mũi tên đen).


    Chronic otitis media

    Viêm tai giữa mạn tính

    Bên trái là hình ảnh của nữ giới 37 tuổi nhập viện vì áp xe quanh amidan.

    Bệnh nhân cũng mắc viêm tai giữa mạn tính.
    CT cho thấy ống thông nhĩ (mũi tên vàng) và gần như mờ đục hoàn toàn hòm nhĩ và các tế bào khí xương chũm bởi mô mềm.

    Lưu ý: Không có khí trong lòng ống thông nhĩ
    Vôi hóa có thể thấy xung quanh chỏm xương bàn đạp (mũi tên xanh).
    Không có ăn mòn xương.


    Chronic otitis media

    Viêm tai giữa mạn tính

    Bên trái là tái tạo mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân trên.
    CT cho thấy ống thông nhĩ (mũi tên vàng) và mờ đục hoàn toàn hòm nhĩ và các tế bào khí xương chũm bởi mô mềm.

    Cholesteatoma


    Cholesteatoma: 20-year old woman with recurrent otitis. Granulations on left ear drum. Soft tissue mass between ossicular chain and lateral tympanic wall, which is eroded. Right side for comparison.

    Cholesteatoma: Phụ nữ 20 tuổi với viêm tai tái phát. Mô hạt trên màng nhĩ trái. Khối mô mềm nằm giữa chuỗi xương con và thành nhĩ bên, có hình ảnh bị ăn mòn. Bên phải để so sánh.

    Cholesteatoma được cho là xuất phát từ các túi co kéo của màng nhĩ.
    Tổn thương dần dần phát triển theo thời gian do quá trình bong vảy và bao bọc mô.
    Hầu hết các cholesteatoma là mắc phải, nhưng một số là bẩm sinh.
    Các bác sĩ phẫu thuật Tai Mũi Họng thường cho rằng cholesteatoma là một chẩn đoán lâm sàng.
    Các mảnh cholesteatoma có thể nhìn thấy trong ống tai ngoài.

    Trên CT, cholesteatoma nhỏ biểu hiện là một khối mô mềm.
    Trong giai đoạn bệnh tiến triển hơn, có thể xuất hiện các vùng ăn mòn xương.
    Cholesteatoma lớn có thể ăn mòn các xương con và thành hòm nhĩ, đồng thời lan rộng vào hố sọ giữa.

    Các cấu trúc bị ảnh hưởng nhiều nhất là:

    • Các xương con, đặc biệt là mỏm dài và mỏm thấu kính của xương đe, cũng như chỏm xương bàn đạp
    • Thành ống bán khuyên ngoài
    • Thành thượng nhĩ bên (scutum)

    Bên trái là hình ảnh của một phụ nữ 20 tuổi với viêm tai tái phát.
    Có mô hạt trên màng nhĩ trái.
    CT cho thấy một khối mô mềm nằm giữa chuỗi xương con và thành nhĩ bên, có hình ảnh bị ăn mòn.
    Điều này ủng hộ chẩn đoán cholesteatoma.


    20-year old woman with recurrent otitis. Granulations on left ear drum. Soft tissue mass between ossicular chain and lateral tympanic wall, which is eroded. Right side for comparison.

    Phụ nữ 20 tuổi với viêm tai tái phát. Mô hạt trên màng nhĩ trái. Khối mô mềm nằm giữa chuỗi xương con và thành nhĩ bên, có hình ảnh bị ăn mòn. Bên phải để so sánh.

    Bên trái là các hình ảnh mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân trên.
    Lưu ý cholesteatoma đã ăn mòn scutum (mũi tên).

    Có hai kiểu lan rộng:

    • Cholesteatoma pars flaccida
      Tổn thương bắt đầu ở vị trí trước-trên trong ‘khoang Prussak’, vùng ngay bên dưới scutum, được giới hạn bởi màng nhĩ, xương búa và dây chằng bên của xương búa.
      Cholesteatoma sau đó sẽ lan ra ngoài về phía chuỗi xương con và vào thượng nhĩ.
    • Cholesteatoma pars tensa
      Cholesteatoma bắt đầu ở vị trí sau-trên và lan ra sau về phía ngách mặt và xoang nhĩ, đồng thời lan vào trong về phía chuỗi xương con.

    Cholesteatoma of the right ear with destruction of body of the incus and the scutum

    Cholesteatoma tai phải với phá hủy thân xương đe và scutum

    Bên trái là hình ảnh cholesteatoma lớn trong hòm nhĩ phải với phá hủy thành bên của hòm nhĩ.
    Thân xương đe, nằm bên ngoài chỏm xương búa, cũng bị ăn mòn (mũi tên).

    Các dấu hiệu CT của cholesteatoma bao gồm:

    1. Khối mô mềm trong hòm nhĩ

      • Đặc biệt khi tổn thương nằm trong khoang Prussak
      • Trong cholesteatoma giai đoạn tiến triển, sự hiện diện của các phần hòm nhĩ còn chứa khí cho thấy đây là khối u chứ không phải tràn dịch
      • Mô mềm không phụ thuộc tư thế đặc biệt gợi ý đây là một khối
    2. Ăn mòn xương tại các vị trí ưu tiên sau:

      • Scutum (thành bên của thượng nhĩ)
      • Ống bán khuyên ngoài
      • Tegmen tympani (trần hòm nhĩ)
      • Mỏm dài xương đe và thượng tầng xương bàn đạp

    Ăn mòn ống thần kinh mặt khó phân biệt
    vì thành ống thường mỏng đến mức không thể nhìn thấy trên CT.


    Cholesteatoma

    Cholesteatoma

    Bên trái là hình ảnh của một nam giới 50 tuổi với nghe kém bên trái.
    Có một khối mô mềm kèm ăn mòn mỏm dài xương đe.
    Vị trí này điển hình của cholesteatoma pars tensa.


    Cholesteatoma with erosion of the wall of the lateral semicircular canal

    Cholesteatoma với ăn mòn thành ống bán khuyên ngoài

    Bên trái là hình ảnh cholesteatoma đã ăn mòn chuỗi xương con và thành ống bán khuyên ngoài (các mũi tên).
    Màng nhĩ dày lên và bị thủng.


    Automastoidectomy due to a large cholesteatoma

    Tự khoét chũm do cholesteatoma lớn

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 6 tuổi.
    Một cholesteatoma lớn đã gây ra hiện tượng gọi là ‘tự khoét chũm’, với ăn mòn nặng nề thành bên hòm nhĩ và phá hủy chuỗi xương con.


    Chronic mastoiditis. No cholesteatoma.

    Viêm xương chũm mạn tính. Không có cholesteatoma.

    Đây là hình ảnh của một nam giới 50 tuổi nhập viện với túi co kéo bên trái và chảy mủ tai.
    CT cho thấy ăn mòn mỏm dài xương đe và thượng tầng xương bàn đạp.
    Tất cả các dấu hiệu này ủng hộ chẩn đoán cholesteatoma, nhưng trong phẫu thuật, chỉ tìm thấy viêm xương chũm mạn tính mà không xác định được cholesteatoma.
    Một số ít bệnh nhân viêm xương chũm mạn tính có biểu hiện ăn mòn xương.


    Chronic mastoiditis. No cholesteatoma.

    Viêm xương chũm mạn tính. Không có cholesteatoma.

    Bên trái là các hình ảnh mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân.

    Scutum bị tù mòn (mũi tên).


    Cholesteatoma with fistula to the lateral semicircular canal (arrow)

    Cholesteatoma với lỗ rò vào ống bán khuyên ngoài (mũi tên)

    Bên trái là hình ảnh của một nam giới 53 tuổi với triệu chứng chóng mặt.
    Bệnh nhân đã trải qua nhiều lần phẫu thuật tai trước đây.
    CT cho thấy ăn mòn thành ống bán khuyên ngoài (mũi tên) do cholesteatoma.


    Cholesteatoma with lateral displacement of the incus with erosion of its lenticular process and of the stapes

    Cholesteatoma với di lệch xương đe ra ngoài kèm ăn mòn mỏm thấu kính và xương bàn đạp

    Bên trái là hình ảnh của một nam giới 22 tuổi bị viêm tai dai dẳng.
    Tai phải cho thấy một khối mô mềm nằm phía trong chuỗi xương con với di lệch xương đe ra ngoài kèm ăn mòn mỏm thấu kính và xương bàn đạp, phù hợp với cholesteatoma pars tensa (mũi tên).


    Cholesteatoma with lateral displacement of the incus with erosion of its lenticular process and of the stapes

    Cholesteatoma với di lệch xương đe ra ngoài kèm ăn mòn mỏm thấu kính và xương bàn đạp

    Bên trái là các hình ảnh mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân.


    75-year old man with known recurrent cholesteatoma. The examination shows a mass with mixed intensity on sagittal T1 and high intensity on transverse T2 weighted images. It has a high intensity on diffusion weighted images, which indicates restricted diffusion. (arrows)

    Nam giới 75 tuổi với cholesteatoma tái phát đã biết. Hình ảnh cho thấy khối có tín hiệu hỗn hợp trên chuỗi xung T1W mặt phẳng sagittal và tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W mặt phẳng axial. Khối tăng tín hiệu trên hình ảnh khuếch tán, cho thấy hạn chế khuếch tán. (các mũi tên)

    Cholesteatoma có tín hiệu hỗn hợp trên chuỗi xung T1W và tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W.
    MRI đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá mức độ lan rộng của cholesteatoma vào hố sọ giữa và/hoặc hố sọ sau, cũng như phát hiện khả năng thoát vị của các cấu trúc nội sọ vào xương thái dương – đặc biệt sau phẫu thuật.
    Sau khi tiêm thuốc tương phản từ tĩnh mạch, MRI có thể phân biệt mô hạt với tràn dịch.

    MRI khuếch tán có thể phân biệt cholesteatoma – vốn có hạn chế khuếch tán – với các bất thường khác, đặc biệt là mô hạt – vốn có đặc điểm khuếch tán bình thường (hình minh họa).

    Xốp xơ tai (Otosclerosis)


    Otosclerosis anteriorly to the oval window (arrow)

    Xốp xơ tai ở phía trước cửa sổ bầu dục (mũi tên)

    Xốp xơ tai là một bệnh lý xương chuyển hóa có cơ sở di truyền với căn nguyên chưa được xác định rõ.
    Bệnh đôi khi được gọi là xốp xơ tai (otospongiosis) vì quá trình bệnh khởi đầu bằng giai đoạn xốp xương (otospongiotic), tiếp theo là giai đoạn xơ cứng (otosclerotic) khi các hủy cốt bào được thay thế bởi các tạo cốt bào và xương đặc xơ cứng được lắng đọng tại các vùng tiêu xương trước đó.
    Khi quá trình này liên quan đến cửa sổ bầu dục ở vùng đế xương bàn đạp, đế xương bàn đạp bị cố định, dẫn đến nghe kém dẫn truyền.
    Nghe kém dẫn truyền xuất hiện sớm vào thập niên thứ ba của cuộc đời và được xem là dấu hiệu đặc trưng của bệnh.
    Tuy nhiên, khi tổn thương lan đến các phần khác của bao tai (otic capsule) có thể gây ra nghe kém hỗn hợp tiếp nhận.
    Quá trình bệnh bắt đầu ở vùng cửa sổ bầu dục, điển hình tại khe fissula ante fenestram, tức là phía trước cửa sổ bầu dục (xốp xơ tai thể cửa sổ – fenestral otosclerosis).
    Bệnh cũng có thể xảy ra xung quanh ốc tai (xốp xơ tai thể sau cửa sổ – retrofenestral otosclerosis).

    Bên trái là hình ảnh CT cắt ngang của bệnh nhân nữ 23 tuổi với nghe kém dẫn truyền.
    Có một ổ xốp xơ tai nhỏ tại vị trí đặc trưng: khe fissula ante fenestram (mũi tên).


    Otosclerosis

    Xốp xơ tai

    Trên CT, việc phát hiện xốp xơ tai có thể khó khăn đối với người chưa có kinh nghiệm vì sự lan rộng của bệnh thường đối xứng hai bên.
    Một vùng giảm tỷ trọng nhỏ tại khe fissula ante fenestram là hình ảnh điển hình của xốp xơ tai.
    Trong các trường hợp nặng hơn, các vùng giảm tỷ trọng cũng xuất hiện xung quanh ốc tai.
    Đôi khi toàn bộ bao tai được bao quanh bởi các ổ xốp xương này, tạo thành cái gọi là “vòng thứ tư của Valvassori”.
    Ở một số ít bệnh nhân, bệnh chỉ xảy ra một bên.
    Trường hợp này hầu như luôn giới hạn ở một vùng giảm tỷ trọng tại khe fissula ante fenestram.

    Bên trái là bệnh nhân nam 49 tuổi với nghe kém dẫn truyền bên trái.
    Có một vùng giảm tỷ trọng ở phía trước cửa sổ bầu dục (mũi tên) và giữa ốc tai với ống tai trong.
    Đây là xốp xơ tai kết hợp cả thể cửa sổ và thể sau cửa sổ.


    Bilateral otosclerosis

    Xốp xơ tai hai bên

    Cùng bệnh nhân trên.
    Lưu ý rằng xốp xơ tai được thấy ở cả hai bên.


    Metallic stapedial prosthesis. Lucency between vestibule and cochlea as a manifestation of otosclerosis (arrow)

    Chân giả xương bàn đạp kim loại. Vùng giảm tỷ trọng giữa tiền đình và ốc tai là biểu hiện của xốp xơ tai (mũi tên)

    Bên trái là bệnh nhân với chân giả xương bàn đạp kim loại được đặt đúng vị trí: đầu trong tiếp xúc với cửa sổ bầu dục và đầu ngoài kết nối với mỏm dài của xương đe.
    Lưu ý vùng giảm tỷ trọng giữa tiền đình và ốc tai là biểu hiện của xốp xơ tai (mũi tên).

    Chấn thương


    Incus dislocation (arrow)

    Trật khớp xương đe (mũi tên)

    Hình ảnh bên trái của một phụ nữ 68 tuổi, có tiền sử chấn thương đầu do chấn thương 50 năm trước.
    Ba năm trước, bệnh nhân được chẩn đoán mất thính lực hoàn toàn tai phải.
    Hình ảnh cho thấy bán trật khớp búa-đe (mũi tên).
    Tai trái để so sánh.

    Gãy xương thái dương thường liên quan đến chấn thương đầu.
    Các hậu quả của tổn thương nội sọ chiếm ưu thế trong giai đoạn sớm sau chấn thương.
    Gãy xương thái dương có thể biểu hiện với các dấu hiệu cấp tính như chảy máu tai hoặc liệt mặt cấp tính.
    Mất thính lực tất nhiên không phải là tình trạng đe dọa tính mạng.
    Gãy xương thái dương có thể được phân loại thành gãy dọc hoặc gãy ngang.
    Gãy dọc thường không ảnh hưởng đến tai trong, trong khi gãy ngang thường xâm phạm tai trong nhiều hơn.
    Tuy nhiên, nhiều trường hợp gãy xương thái dương không thuần túy là gãy dọc hay gãy ngang, do đó cần mô tả toàn diện các cấu trúc bị đường gãy đi qua.


    Sensorineural hearing loss due to longitudinal fracture (arrows)

    Mất thính lực tiếp âm do gãy dọc (mũi tên)

    Hình ảnh bên trái của một phụ nữ bị ngã cầu thang ba ngày trước.
    Bệnh nhân bị mất thính lực tiếp âm nặng bên trái.
    Có thể thấy đường gãy dọc đi phía trước ốc tai qua vùng hạch gối (mũi tên).
    Không có dấu hiệu liệt dây thần kinh mặt.
    Không quan sát thấy đường gãy đi qua tai trong.
    Mờ đục hòm nhĩ, nhiều khả năng do tụ máu hòm nhĩ.
    Tai phải để so sánh.

    Mất thính lực dẫn truyền sau chấn thương có thể do tụ máu hòm nhĩ hoặc rách màng nhĩ.
    Trong những trường hợp này, mất thính lực thường tự hồi phục.
    Trong mất thính lực dẫn truyền kéo dài, thường có sự gián đoạn của chuỗi xương con.
    Tổn thương thường gặp nhất là trật khớp đe-bàn đạp, thường là một dấu hiệu khó phát hiện.
    Tổn thương cũng có thể xảy ra tại khớp búa-đe.
    Gãy mỏm dài xương đe hoặc gãy trụ xương bàn đạp rất khó chẩn đoán.
    Gãy xương tai trong được ghi nhận trong mất thính lực tiếp âm sau chấn thương.
    Cần kiểm tra tỉ mỉ để phát hiện các đường gãy mảnh này.
    Chấn động ốc tai với máu trong ốc tai có thể được hiển thị bằng MRI.


    Longitudinal fracture (yellow arrow) coursing through the mastoid towards the region of the geniculate ganglion. Dislocation of the incus with luxation of the incudo-mallear and incudo-stapedial joint (blue arrow).

    Gãy dọc (mũi tên vàng) đi qua xương chũm về phía vùng hạch gối. Trật xương đe với trật khớp búa-đe và khớp đe-bàn đạp (mũi tên xanh).

    Hình ảnh bên trái của một nam bệnh nhân bị chấn thương đầu hai tháng trước.
    Bệnh nhân than phiền về ù tai từng cơn.
    Có đường gãy dọc (mũi tên vàng) đi qua xương chũm về phía vùng hạch gối.
    Có trật xương đe với trật khớp búa-đe và khớp đe-bàn đạp (mũi tên xanh).
    Không có tổn thương tai trong.
    Tai trái để so sánh.


    Transverse fracture through vestibule and facial nerve canal (arrows)

    Gãy ngang qua tiền đình và ống thần kinh mặt (mũi tên)

    Hình ảnh bên trái của một nam bệnh nhân 54 tuổi, nhiều năm sau chấn thương đầu, kèm theo mất thính lực bên trái.
    Có đường gãy ngang qua tiền đình và ống thần kinh mặt (mũi tên).
    Ống bán khuyên ngoài bị lấp đầy một phần bởi chất đặc, phù hợp với viêm mê đạo cốt hóa.

    Liệt dây thần kinh mặt có thể xảy ra cấp tính hoặc muộn.
    Trong liệt mặt cấp tính sau chấn thương, có thể quan sát thấy đường gãy đi qua ống thần kinh mặt – thường ở đoạn nhĩ – đôi khi kèm theo mảnh xương chèn ép vào ống.
    Trong liệt mặt muộn, dây thần kinh có thể bị phù nề và có thể không thấy đường gãy.
    Mặt khác, có thể thấy đường gãy đi qua ống thần kinh mặt mà không có rối loạn chức năng thần kinh kèm theo.

    Một số cấu trúc bình thường có thể bị nhầm lẫn với đường gãy:

    • Ống đá-chũm (ống dưới cung)
    • Cống ốc tai
    • Khe ốc tai

    Bất thường mạch máu

    Có thể nghi ngờ bất thường mạch máu khi bệnh nhân than phiền về tiếng ù tai theo nhịp mạch đập hoặc khi quan sát thấy một khối màu đỏ hoặc xanh phía sau màng nhĩ.

    Các bất thường mạch máu bao gồm:

    • Động mạch cảnh trong đi lạc chỗ
    • Hành tĩnh mạch cảnh hở

    Các bất thường không do mạch máu cũng có thể biểu hiện dưới dạng khối sau màng nhĩ:

    • U cuộn mạch (Glomus tumor)
    • U hạt cholesterol

    Aberrant internal carotid artery (courtesy of Hervé Tanghe)

    Động mạch cảnh trong đi lạc chỗ (cung cấp bởi Hervé Tanghe)

    Động mạch cảnh trong đi lạc chỗ

    Ở những bệnh nhân có động mạch cảnh trong đi lạc chỗ, đoạn cổ của động mạch cảnh trong bị thiếu.
    Đoạn này được thay thế bởi động mạch hầu lên, nối với đoạn nằm ngang của động mạch cảnh trong.
    Động mạch đi qua tai giữa.


    Aberrant internal carotid artery (courtesy of Hervé Tanghe)

    Động mạch cảnh trong đi lạc chỗ (cung cấp bởi Hervé Tanghe)

    Bên trái là các ảnh cắt coronal của cùng một bệnh nhân.
    Bên phải, động mạch cảnh trong tách biệt hoàn toàn với tai giữa (mũi tên xanh dương).
    Bên trái, động mạch cảnh trong đi xuyên qua tai giữa (mũi tên đỏ).


    Dehiscent jugular bulb

    Hành tĩnh mạch cảnh hở

    Hành tĩnh mạch cảnh hở

    Bên trái là hình ảnh hành tĩnh mạch cảnh hở (mũi tên xanh dương).
    Đây có thể là một nguy cơ nguy hiểm trong quá trình chích màng nhĩ.
    Lưu ý thêm hình ảnh xoang sigma phồng lồi (mũi tên vàng).

    Khối u

    Khối u xương thái dương là bệnh lý hiếm gặp.
    Các loại khối u có thể gặp bao gồm:

    • Xương thừa (Exostoses)
    • Ung thư ống tai ngoài
    • U cầu mạch (Glomus tumor)
    • U tuyến (Adenoma)
    • Cholesteatoma bẩm sinh
    • U túi nội dịch (EndoLymphatic Sac Tumor – ELST)

    U bao thần kinh (Schwannomas) sẽ không được đề cập trong phần này


    Bilateral exostoses

    Xương thừa hai bên

    Xương thừa (Exostoses)

    Hình bên trái cho thấy các tổn thương xương hai bên ở ống tai ngoài, điển hình của xương thừa.

    Xương thừa ở ống tai ngoài thường có nhiều tổn thương, dạng đáy rộng (sessile), xuất hiện hai bên và có thể gây hẹp nặng ống tai ngoài.
    Xương thừa được gây ra do tiếp xúc với nước lạnh và thường gặp ở vận động viên bơi lội và lướt sóng.

    U xương (Osteoma) ít gặp hơn, thường xuất hiện một bên và có dạng cuống (pedunculated).


    Glomus tumor in the jugular foramen

    U cầu mạch tại lỗ tĩnh mạch cảnh

    U cầu mạch (Glomus tumor)

    Hình bên trái là hình ảnh của bệnh nhân nam 57 tuổi với u cầu mạch tĩnh mạch cảnh-nhĩ (glomus jugulotympanicum) tiến triển chậm, biểu hiện là một khối ở sàn hòm nhĩ (mũi tên).
    Có thể thấy dịch nhầy ở tầng giữa và tầng trên của hòm nhĩ.

    Trên CT, u cầu mạch tĩnh mạch cảnh-nhĩ biểu hiện là tổn thương phá hủy xương tại lỗ tĩnh mạch cảnh, thường lan vào hạ nhĩ.
    Khối u có thể xâm lấn vào xương.
    U cầu mạch nhĩ (glomus tympanicum) điển hình là một khối mô mềm nhỏ trên ụ nhô (promontory).
    Các khối u lớn có hình ảnh “muối và tiêu” (salt and pepper) trên MRI do mạch máu phong phú với các khoảng trống dòng chảy (flow voids).
    Các khối u này ngấm thuốc tương phản từ mạnh sau tiêm tĩnh mạch.


    Glomus tumor before and after embolization

    U cầu mạch trước và sau thuyên tắc mạch

    Thuyên tắc mạch có thể làm giảm lượng máu mất trong phẫu thuật.
    Hình bên trái là hình ảnh chụp mạch động mạch cảnh ngoài trái trước thuyên tắc và động mạch cảnh chung sau thuyên tắc (mũi tên xanh).

    Chỉ còn lại một vệt ngấm thuốc mờ nhạt.

    U cầu mạch xuất phát từ các tế bào cận hạch (paraganglion cells) hiện diện tại lỗ tĩnh mạch cảnh và trên ụ nhô của ốc tai, xung quanh nhánh nhĩ của dây thần kinh thiệt hầu.
    Bệnh thường gặp ở người cao tuổi với tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế.
    Các triệu chứng khởi phát bao gồm nghe kém dẫn truyền, ù tai và đau.
    Khi soi tai, màng nhĩ có màu xanh.
    U cầu mạch tại lỗ tĩnh mạch cảnh (còn gọi là u cầu mạch tĩnh mạch cảnh-nhĩ) phổ biến hơn so với các khối u khu trú trong tai giữa (u cầu mạch nhĩ)


    EndoLymphatic Sac Tumor: destructive process of the dorsal temporal bone, with some calcification (arrow). The location, destruction, and calcification are typical for ELST. A small extension of the tumor into the middle ear is present

    U túi nội dịch (ELST): quá trình phá hủy xương thái dương mặt lưng, kèm vôi hóa (mũi tên). Vị trí, mức độ phá hủy và vôi hóa là những đặc điểm điển hình của ELST. Có một phần nhỏ khối u lan vào tai giữa

    U túi nội dịch (EndoLymphatic Sac Tumor – ELST)

    ELST là một thực thể bệnh lý hiếm gặp.
    Các khối u này xuất phát từ túi nội dịch.
    Chúng tôi đề cập đến loại u này vì hình ảnh CT của chúng rất điển hình.
    Trên CT, có thể thấy quá trình phá hủy xương ở mặt lưng phần đá của xương thái dương kèm theo các vôi hóa dạng chấm.
    Trên MRI, thường có ngấm thuốc tương phản từ mạnh.
    Mức độ phá hủy xương trong trường hợp này sẽ không điển hình cho u màng não (meningioma).


    EndoLymphatic Sac Tumor: T1WI before and after i.v. contrast

    U túi nội dịch (ELST): Chuỗi xung T1W trước và sau tiêm thuốc tương phản từ tĩnh mạch

    Hình bên trái cho thấy một quá trình phá hủy xương lớn ở mặt lưng xương thái dương.
    Một phần khối u ngấm thuốc tương phản từ mạnh.
    Có một thành phần dạng nang ở mặt lưng không ngấm thuốc.


    EndoLymphatic Sac Tumor: T2WI

    U túi nội dịch (ELST): Chuỗi xung T2W

    Lưu ý thành phần dạng nang của khối u trên hình ảnh chuỗi xung T2W

    Tai sau phẫu thuật

    Tai sau phẫu thuật thường khó mô tả.
    Hình ảnh CT trước đó, nếu có, có thể rất hữu ích.
    Điều tốt nhất có thể làm là mô tả phạm vi của cuộc phẫu thuật trước, tình trạng của chuỗi xương con (nếu còn), và sự thông khí của hốc sau phẫu thuật.
    Hốc này có thể được lấp đầy bởi niêm mạc phù nề, bệnh tái phát hoặc mô được cấy ghép trong quá trình phẫu thuật.


    Attico-antrotomy

    Phẫu thuật mở thượng nhĩ-hang chũm (Attico-antrotomy)

    Phẫu thuật mở thượng nhĩ-hang chũm (Attico-antrotomy)

    Bên trái là hình ảnh của một bé gái 15 tuổi bị viêm tai giữa mạn tính, được điều trị bằng phẫu thuật mở thượng nhĩ-hang chũm.
    Một đường vào hang chũm được tạo ra, nhưng hầu hết các tế bào khí xương chũm vẫn còn hiện diện.
    Chuỗi xương con được bảo tồn.


    Attico-antrotomy

    Phẫu thuật mở thượng nhĩ-hang chũm (Attico-antrotomy)

    Bên trái là hình ảnh cắt coronal của cùng bệnh nhân.
    Lưu ý màng nhĩ dày và vôi hóa.


    Phẫu thuật khoét chũm (Mastoidectomy): cuộn qua các hình ảnh

    Phẫu thuật khoét chũm (Mastoidectomy)

    Bên trái là hình ảnh của một nam giới 42 tuổi được điều trị bằng phẫu thuật khoét chũm.
    Thành sau ống tai ngoài và chuỗi xương con còn nguyên vẹn.
    Hầu hết các tế bào khí xương chũm đã được lấy bỏ.


    Attico-antrotomy

    Phẫu thuật mở thượng nhĩ-hang chũm (Attico-antrotomy)

    Bên trái là hình ảnh cắt coronal của cùng bệnh nhân.
    Thành sau ống tai ngoài và chuỗi xương con còn nguyên vẹn.
    Hầu hết các tế bào khí xương chũm đã được lấy bỏ.


    4 year old boy with recurrent otitis. The tube is in good position

    Bé trai 4 tuổi bị viêm tai tái phát. Ống thông nhĩ ở vị trí tốt

    Ống thông nhĩ (Tympanostomy tubes)

    Nếu vòi nhĩ (Eustachian) được cho là rối loạn chức năng, ống thông nhĩ có thể được đặt vào màng nhĩ để tạo điều kiện dẫn lưu dịch tai giữa.
    Ở trẻ nhỏ, đường đi của vòi nhĩ giữa tai giữa và vòm họng có hướng nằm ngang hơn so với người lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự ứ đọng dịch ở tai giữa và nhiễm trùng thứ phát.



    Sau một thời gian, ống thông nhĩ bị màng nhĩ đẩy ra ngoài và có thể thấy nằm trong ống tai ngoài.
    Hình ảnh bên trái cho thấy một ống thông nhĩ bị lạc chỗ nằm trong ống tai ngoài.


    Metallic stapes prosthesis

    Xương bàn đạp nhân tạo bằng kim loại

    Xương bàn đạp nhân tạo (Stapes prosthesis)

    Xương bàn đạp nhân tạo được đặt ở những bệnh nhân xơ cứng tai (otosclerosis) để thay thế xương bàn đạp tự nhiên bị cố định trong cửa sổ bầu dục.
    Xương bàn đạp nhân tạo bằng thép dễ dàng nhìn thấy.
    Xương bàn đạp nhân tạo làm bằng Teflon có thể gần như không nhìn thấy được.
    Cần mô tả vị trí của xương bàn đạp nhân tạo trong cửa sổ bầu dục và tính toàn vẹn của kết nối với mỏm dài của xương đe.

    Bên trái là hình ảnh của xương bàn đạp nhân tạo bằng kim loại.
    Xương bàn đạp nhân tạo ở vị trí tốt.
    Phía trong nằm trong cửa sổ bầu dục, phía ngoài kết nối với mỏm dài của xương đe.



    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân có xương bàn đạp nhân tạo.
    Xương bàn đạp nhân tạo bằng kim loại bị lạc chỗ và nằm trong tiền đình.
    Bệnh nhân được phẫu thuật lại và đặt xương bàn đạp nhân tạo mới.
    Lưu ý vùng giảm tỷ trọng nhỏ tại fissula ante fenestram, dấu hiệu của xơ cứng tai (mũi tên).


    Synthetic stapes prosthesis

    Xương bàn đạp nhân tạo tổng hợp

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân có xương bàn đạp nhân tạo tổng hợp.
    Xương bàn đạp nhân tạo kết nối với mỏm dài của xương đe (mũi tên vàng).
    Đầu tận nằm trong cửa sổ bầu dục (mũi tên xanh).



    Đặt xương đe trung gian (Incus interposition)

    Xương đe được tạo hình lại có thể được sử dụng để tái tạo chuỗi xương con.
    Thông thường nhất, xương đe được đặt giữa màng nhĩ và phần thượng tầng của xương bàn đạp.
    Xương đe được đặt trung gian có thể là xương của chính bệnh nhân hoặc lấy từ tử thi.
    Ngoài ra, có thể sử dụng xương con nhân tạo thay thế một phần (PORP – Partial Ossicular Replacement Prosthesis) hoặc thay thế toàn bộ (TORP – Total Ossicular Replacement Prosthesis).

    Bên trái là hình ảnh của một bé trai 13 tuổi.
    Năm năm trước, bệnh nhân đã được phẫu thuật lấy cholesteatoma.
    Năm sau đó, chuỗi xương con được tái tạo bằng xương đe từ người hiến tặng (mũi tên).
    Cán xương búa vẫn còn hiện diện.


    Bên trái là hình ảnh cắt coronal của cùng bệnh nhân.


    Bên trái là hình ảnh cắt axial của một bệnh nhân được tái tạo chuỗi xương con bằng xương đe tự thân (mũi tên) đặt giữa màng nhĩ và xương bàn đạp.

    Màng não thoát vị sau phẫu thuật (Postoperative meningocele)

    Trong chẩn đoán hình ảnh sau phẫu thuật, cần tìm kiếm sự khuyết hổng của lớp xương che phủ xoang sigma và sự gián đoạn của trần hòm nhĩ (tegmen tympani).
    Có thể có hiện tượng thoát vị các thành phần nội sọ.

    Cấy ghép ốc tai


    Phẫu thuật cấy ghép ốc tai được thực hiện ở những bệnh nhân bị điếc tiếp âm do thoái hóa cơ quan Corti.
    Sau khi cấy điện cực đa kênh, một loạt các xung điện có thể được tạo ra để kích thích dây thần kinh thính giác.
    Điện cực được đưa vào thang nhĩ (scala tympani) của ốc tai qua cửa sổ tròn hoặc qua một lỗ khoan trực tiếp vào vòng đáy (cochleostomy).
    Sau phẫu thuật, vị trí của điện cực có thể được đánh giá bằng CT.

    Hình ảnh
    Bé trai 8 tuổi được cấy ghép ốc tai hai bên. Vị trí bình thường ở tai phải.
    Một điện cực được đặt đúng vị trí với tất cả các kênh của nó, hiện ra như một chuỗi hạt, nằm trong ốc tai và xoắn lên theo hướng đỉnh ốc tai.

    Tiếp tục xem hình ảnh của tai trái.


    Điện cực cấy ghép lạc chỗ

    Ca lâm sàng 1
    Các hình ảnh cho thấy tai trái của cùng bệnh nhân, nơi thính lực bị suy giảm.
    Điện cực không được đưa vào đủ sâu, năm kênh nằm trong hòm nhĩ và đầu điện cực không đạt tới đỉnh ốc tai.


    Ca lâm sàng 2
    Các hình ảnh này cho thấy một điện cực cấy ghép bị lạc chỗ.

    Điện cực ốc tai được đưa vào phía dưới vòng đáy của ốc tai và kết thúc ở vùng hạch gối (geniculate ganglion).

    Tiêu chí để cấy ghép ốc tai bao gồm:

    • Xương chũm thông bào tốt
    • Không có dấu hiệu viêm tai giữa
    • Không có vôi hóa ốc tai

    MRI có thể phát hiện tình trạng xơ hóa tắc nghẽn ốc tai, điều mà CT không thể đánh giá được.
    Ngược lại, MRI có thể cho thấy ốc tai chứa đầy dịch trong khi CT lại phát hiện được các vôi hóa nhỏ.
    Do đó, có thể kết hợp cả hai phương thức chẩn đoán hình ảnh này.

    MRI cũng có thể xác định sự vắng mặt của dây thần kinh số VIII, đây là chống chỉ định của phẫu thuật cấy ghép ốc tai.

    Viêm mê đạo xương hóa (Labyrinthitis ossificans)

    Viêm mê đạo xương hóa thường gặp sau viêm màng não.
    Đây là tình trạng tai trong bị lấp đầy bởi mô xơ, sau đó tiến triển thành vôi hóa.
    Tổn thương chủ yếu ảnh hưởng đến ốc tai, tuy nhiên tiền đình và các ống bán khuyên cũng có thể bị liên quan.

    Hình ảnh bên trái của bệnh nhân nam 56 tuổi, là ứng viên cấy ốc tai điện tử.
    Vôi hóa nhỏ tại vòng đáy ốc tai là hậu quả của viêm mê đạo xương hóa (mũi tên).


    Labyrinthitis ossificans of the left superior semicircular canal (yellow arrow)

    Viêm mê đạo xương hóa tại ống bán khuyên trên bên trái (mũi tên vàng)

    Hình ảnh bên trái của bệnh nhân nam 14 tuổi với điếc tiếp nhận hai bên.
    Vôi hóa ống bán khuyên trên bên trái (mũi tên vàng).
    Tai phải để so sánh (mũi tên xanh lam).


    Labyrinthitis ossificans of the left superior semicircular canal (yellow arrow)

    Viêm mê đạo xương hóa tại ống bán khuyên trên bên trái (mũi tên vàng)

    Hình ảnh mặt phẳng coronal của cùng bệnh nhân trên.

  • Đau dây thần kinh sinh ba

    Đau dây thần kinh sinh ba

    Loes Braun, Carolien Toxopeus và Robin Smithuis

    Bệnh viện Antoni van Leeuwenhoek và OLVG tại Amsterdam và Bệnh viện Alrijne tại Leiderdorp, Hà Lan

    Ngày đăng

    Đau dây thần kinh sinh ba là một rối loạn đặc trưng bởi các cơn đau ngắn, tái phát, một bên, giống như điện giật, khởi phát và kết thúc đột ngột, giới hạn trong vùng phân bố của một hoặc nhiều nhánh của dây thần kinh sinh ba.
    Nhiều tình trạng bệnh lý có thể gây ra đau dây thần kinh sinh ba, nhưng nguyên nhân phổ biến nhất là chèn ép mạch máu-thần kinh.
    Trong bài viết này, chúng tôi sẽ thảo luận về các nguyên nhân gây đau thần kinh liên quan đến vị trí giải phẫu.
    Điều này giúp bạn có thể khảo sát một cách có hệ thống tất cả các vùng quan trọng dọc theo đường đi của dây thần kinh sinh ba.

    Giới thiệu

    Bệnh lý của dây thần kinh sinh ba có liên quan đến vị trí giải phẫu.

    Trong hình minh họa, năm đoạn khác nhau của dây thần kinh sinh ba được trình bày, và sẽ được thảo luận chi tiết hơn trong các chương tiếp theo.

    Thân não: nhân dây thần kinh sinh ba

    • Mất myelin: Xơ cứng rải rác (MS)
    • Tân sinh: di căn, u thần kinh đệm (glioma)
    • Mạch máu: u hang (cavernoma), nhồi máu, dị dạng động tĩnh mạch (AVM)
    • Nhiễm trùng: viêm não sau (rhombencephalitis)

    Đoạn bể dịch não tủy

    • Chèn ép mạch máu-thần kinh
    • Tân sinh: u bao thần kinh (schwannoma), u màng não (meningioma), u bì dạng thượng bì (epidermoïd), lan theo bao thần kinh (perineural spread)
    • Nhiễm trùng/viêm: viêm thần kinh (neuritis), viêm màng não (meningitis), viêm đỉnh xương đá (apicitis)

    Hang Meckel

    • Tân sinh: u bao thần kinh, u màng não, u bì dạng thượng bì, lan theo bao thần kinh, tổn thương nền sọ.

    Đoạn xoang hang

    • Tân sinh: u bao thần kinh, u màng não, di căn, lan theo bao thần kinh, tổn thương nền sọ
    • Mạch máu: phình động mạch (aneurysm)
    • Nhiễm trùng/viêm: hội chứng Tolosa-Hunt

    Đoạn ngoại vi

    • Tân sinh: lan theo bao thần kinh, u bao thần kinh, u sợi thần kinh (neurofibroma)
    • Nhiễm trùng/viêm: vùng mũi xoang

    Đoạn thân não

    Bệnh lý tại đoạn thân não thường gặp nhất là do mất myelin trong bệnh xơ cứng rải rác.
    Các loại bệnh lý khác tại đoạn thân não bao gồm u tân sinh (chủ yếu là u thần kinh đệm và di căn), tổn thương mạch máu (nhồi máu, u hang) và nhiễm trùng (viêm não sau).

    Dây thần kinh sinh ba xuất phát từ hai nhân riêng biệt trong cầu não: nhánh cảm giác từ nhân cảm giác (chấm xanh) và nhánh vận động từ nhân vận động (chấm đỏ).
    Phần đầu tiên này được gọi là đoạn thân não.

    Từ các nhân này, dây thần kinh sinh ba đi theo hướng ra trước, đến mặt bụng-bên của cầu não để tiếp nối với đoạn bể dịch não tủy trong bể trước cầu não.

    Dây thần kinh sinh ba là dây thần kinh sọ lớn nhất trong tất cả các dây thần kinh sọ.
    Nó bao gồm một nhánh cảm giác và một nhánh vận động.

    Nhánh cảm giác – là nhánh lớn hơn trong hai nhánh – chi phối cảm giác toàn bộ vùng mặt.

    Nhánh vận động nhỏ hơn chi phối:

    • Cơ nhai
    • Cơ thái dương
    • Các cơ chân bướm
    • Cơ hàm móng
    • Bụng trước cơ nhị thân
    • Cơ căng màn hầu
    • Cơ căng màng nhĩ

    Nhân cảm giác nằm ở phía bên trong vùng mái, phía trước-bên so với não thất bốn (chấm xanh).

    Nhân vận động nằm ở phía trước-trong so với nhân cảm giác (chấm đỏ).

    Hình ảnh này của bệnh nhân nam 26 tuổi có biểu hiện giảm cảm giác vùng mặt bên phải tiến triển chậm.

    Hình ảnh chuỗi xung T2W theo mặt phẳng axial cho thấy một tổn thương tăng tín hiệu tại nhân dây thần kinh sinh ba (mũi tên).
    Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng mất myelin, chẳng hạn như trong bệnh xơ cứng rải rác.

    Đoạn bể dịch não tủy

    Đoạn bể dịch não tủy – hầu như không có ngoại lệ – là nguồn gốc của chứng đau dây thần kinh sinh ba thực sự do chèn ép mạch máu-thần kinh.

    Các nguyên nhân bệnh lý khác tại đoạn bể dịch não tủy gây bệnh lý thần kinh sinh ba ít gặp hơn nhiều, bao gồm các khối u tân sinh, chủ yếu là u schwannoma, u màng não (meningioma) và u bì dạng thượng bì (epidermoid).

    Ngoài ra, đoạn bể dịch não tủy có thể bị ảnh hưởng bởi nhiễm trùng hoặc viêm, chẳng hạn như viêm thần kinh sinh ba (trigeminal neuritis).

    Chèn ép mạch máu-thần kinh

    Chèn ép mạch máu-thần kinh được xác định dựa trên các tiêu chí hình ảnh học đặc hiệu:

    1. Mạch máu liên quan hầu như luôn là động mạch
    2. Thần kinh và mạch máu chạy vuông góc với nhau
    3. Mạch máu gây hiệu ứng khối lên thần kinh
    4. Điểm tiếp xúc giữa mạch máu và thần kinh xảy ra tại vùng vào rễ thần kinh (root entry zone).

    Chèn ép mạch máu-thần kinh của dây thần kinh sinh ba thường do tiếp xúc với động mạch tiểu não trên (SCA) hoặc ít thường gặp hơn là động mạch tiểu não trước dưới (AICA), hoặc các nhánh nhỏ hơn của động mạch thân nền.

    Chỉ có một số ít trường hợp được báo cáo trong đó chèn ép mạch máu-thần kinh do tiếp xúc với phình động mạch, giãn xoắn động mạch đốt sống-thân nền (vertebrobasilar dolichoectasia), dị dạng thông động-tĩnh mạch (AVM), rò động-tĩnh mạch (AV-fistula) hoặc thậm chí là tĩnh mạch.

    Vùng vào rễ thần kinh
    Đoạn bể dịch não tủy bắt đầu từ nơi dây thần kinh sinh ba đi vào bể trước cầu não.
    Vị trí này được gọi là vùng vào rễ thần kinh.
    Vùng vào rễ thần kinh bao gồm vùng chuyển tiếp từ myelin trung ương (tế bào thần kinh đệm ít nhánh – oligodendrocytes) sang myelin ngoại vi (tế bào Schwann).

    Vùng chuyển tiếp này dài khoảng 2 mm và nằm cách bề mặt cầu não khoảng 5-7 mm.
    Tại vị trí này, thần kinh dễ bị tổn thương do áp lực.

    Trong bể trước cầu não, các bó cảm giác và vận động có đường đi song song nhưng tách biệt nhau, tạo nên hình ảnh đặc trưng dạng quạt (mũi tên).


    Neurovascular compression at the root entry zone

    Chèn ép mạch máu-thần kinh tại vùng vào rễ thần kinh

    Bệnh nhân nam 74 tuổi có tiền sử đau kiểu “điện giật 220V” tại vùng lông mày phải, má và hàm dưới.
    Các triệu chứng này được khởi phát khi rửa mặt và đánh răng.

    Hãy xem lần lượt các ảnh cắt ngang 3D FIESTA và ảnh cắt ngang 3D T1W sau tiêm thuốc tương phản từ. Sau đó tiếp tục đọc.

    Cả hai chuỗi ảnh cắt ngang 3D FIESTA và 3D T1W sau tiêm thuốc tương phản từ đều cho thấy:

    • Mối liên hệ mật thiết giữa dây thần kinh sinh ba bên phải (mũi tên) và động mạch tiểu não trên (mũi tên đứt nét)
    • Vị trí tại vùng vào rễ thần kinh
    • Thần kinh và mạch máu chạy vuông góc với nhau
    • Thần kinh bị đẩy lệch về phía bên

    Các phát hiện này đáp ứng đầy đủ tiêu chí chẩn đoán chèn ép mạch máu-thần kinh.


    Trigeminal schwannoma

    U schwannoma thần kinh sinh ba

    Các hình ảnh này thuộc về bệnh nhân nam 49 tuổi với biểu hiện rối loạn cảm giác nửa mặt trái và cảm giác tức nặng sau mắt trái.

    Chuỗi xung T2W cắt ngang cho thấy một tổn thương tại hang Meckel và đoạn bể dịch não tủy của dây thần kinh sinh ba. Thành phần trong hang Meckel có cấu trúc đặc và ngấm thuốc tương phản từ đồng nhất trên ảnh T1W sau tiêm (mũi tên).
    Thành phần trong bể góc cầu tiểu não gần như hoàn toàn dạng nang và chỉ ngấm thuốc ở vỏ nang.

    Tổn thương được chẩn đoán là u schwannoma thần kinh sinh ba.
    Sự phát triển của tổn thương dọc theo thần kinh, gây thắt hẹp tại lối vào hang Meckel, tạo nên hình ảnh kinh điển dạng “quả tạ” (dumbbell shape).

    Đoạn hang Meckel

    Bệnh lý tại hang Meckel gây ra bệnh lý thần kinh sinh ba chủ yếu liên quan đến các khối u, bao gồm u nguyên phát, u thứ phát hoặc u ngoại lai.

    Các tổn thương nguyên phát, xuất phát từ bản thân dây thần kinh, thường gặp nhất là u bao thần kinh (schwannoma), u màng não (meningioma) và u bì thượng bì (epidermoid).

    Các khối u thứ phát – xâm lấn dây thần kinh nhưng không xuất phát từ nó – chủ yếu dựa trên cơ chế lan theo bao thần kinh (perineural spread). Sự lan rộng này có thể theo chiều ngược (từ các nhánh ngoại vi) hoặc chiều xuôi (từ đoạn bể dịch não tủy).

    Các tổn thương ngoại lai chủ yếu xuất phát từ nền sọ.

    Sau khi đi qua các bể góc cầu tiểu não và bể trước cầu não, dây thần kinh sinh ba đi vào hang Meckel, tạo thành đoạn thứ ba.
    Trong hang Meckel có hạch sinh ba, còn được gọi là hạch Gasser hay hạch bán nguyệt.

    Tại hạch, phần cảm giác của dây thần kinh sinh ba chia thành ba nhánh:

    • Dây thần kinh mắt (nV1)
    • Dây thần kinh hàm trên (nV2)
    • Dây thần kinh hàm dưới (nV3)

    Phần vận động không đi qua hạch mà đi bên dưới hạch. Cùng với nV3, phần vận động rời khỏi khoang nội sọ qua lỗ bầu dục (foramen ovale).

    Bệnh nhân nữ 45 tuổi với tiền sử đau vùng hàm dưới bên phải, đã được giảm đau sau khi nhổ nhiều răng.
    Tuy nhiên, trong vòng một tháng gần đây, bệnh nhân lại xuất hiện cơn đau tương tự. Cơn đau có tính chất sắc bén, lan từ vùng cằm, dọc theo bên phải của mặt lên đến đầu. Cơn đau được khởi phát khi nói chuyện, ăn uống và chạm vào bên phải của mặt.

    Hình ảnh
    Chuỗi xung 3D FIESTA cho thấy một tổn thương tại hang Meckel, tăng tín hiệu trên DWI, giảm tín hiệu trên ADC (không hiển thị), lan rộng vào đoạn bể dịch não tủy.
    Tổn thương này nghi ngờ là u bì thượng bì (epidermoid).

    Đoạn xoang hang

    Các tổn thương nguyên phát xuất phát từ chính đoạn xoang hang là khá hiếm gặp.

    Những tổn thương này – chủ yếu là u schwann, u màng não và u bì – thường có nguồn gốc từ đoạn thứ ba, lan rộng vào xoang hang.
    Các tổn thương dây thần kinh sinh ba tại đoạn xoang hang phần lớn là thứ phát do lan theo bao thần kinh hoặc do di căn.

    Ngoài ra, bệnh lý của đoạn xoang hang có thể do các tổn thương ngoại lai, chẳng hạn như các tổn thương xuất phát từ nền sọ, màng não hoặc các cấu trúc mạch máu, ví dụ như phình động mạch cảnh.

    Hơn nữa, đoạn xoang hang có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh lý nhiễm trùng hoặc viêm, chẳng hạn như hội chứng Tolosa-Hunt, biểu hiện bằng đau đầu quanh hốc mắt một bên dữ dội kèm theo hạn chế vận nhãn đau đớn.



    Hai nhánh đầu tiên của dây thần kinh sinh ba – dây thần kinh mắt và dây thần kinh hàm trên – tiếp tục hành trình từ hang Meckel vào xoang hang.

    Đường đi của dây thần kinh mắt khá dài và đi dọc theo thành bên của xoang.

    Đường đi của dây thần kinh hàm trên ngắn hơn nhiều và đi dọc theo bờ dưới.
    Một số tài liệu thậm chí còn cho rằng dây thần kinh hàm trên không đi xuyên qua xoang mà đi bên dưới xoang.



    Bệnh nhân nữ 67 tuổi có tiền sử ung thư vú với di căn xương và gan. Bệnh nhân nhập viện với triệu chứng tê bì nửa mặt trái.

    Hình ảnh FLAIR 2D axial cho thấy xoang hang không đối xứng, với dày màng cứng bên trái.

    Hình ảnh sau tiêm thuốc tương phản từ cho thấy tăng ngấm thuốc ở xoang hang bên trái, lan rộng vào hang Meckel.

    Hình ảnh nghi ngờ di căn của ung thư biểu mô tuyến vú.

    Nhánh ngoại vi

    Bệnh lý của các nhánh ngoại vi dây thần kinh sinh ba chủ yếu liên quan đến sự lan rộng quanh thần kinh từ các khối ác tính vùng đầu cổ.
    Do cấu trúc phân nhánh phức tạp, dây thần kinh sinh ba đặc biệt dễ bị tổn thương theo cơ chế này. Sự lan rộng quanh thần kinh có thể được nhận biết qua hình ảnh dày và ngấm thuốc của dây thần kinh, chủ yếu – nhưng không phải duy nhất – theo hướng ngược chiều.

    Ngoài ra, các nhánh ngoại vi có thể là vị trí xuất phát của các u nguyên phát, chủ yếu là u bao thần kinh (schwannoma) hoặc u sợi thần kinh (neurofibroma).

    Hơn nữa, các nhánh ngoại vi có thể bị ảnh hưởng bởi các quá trình nhiễm trùng hoặc viêm, chủ yếu là viêm thần kinh có nguồn gốc từ các xoang cạnh mũi.

    Dây thần kinh mắt (nhánh V1)
    Nhánh V1 rời xoang hang qua khe ổ mắt trên và đi vào hốc mắt. Tại đây, nó phân chia thành ba nhánh nhỏ hơn. Nhánh chính tiếp tục hành trình qua lỗ trên ổ mắt để tạo thành dây thần kinh trên ổ mắt.

    Dây thần kinh hàm trên (nhánh V2)
    Nhánh V2 rời xoang hang qua lỗ tròn và đi vào hố chân bướm khẩu cái. Tại đây, dây thần kinh phân chia thành bốn nhánh nhỏ hơn. Nhánh chính tiếp tục đi qua lỗ dưới ổ mắt vào hốc mắt và qua ống dưới ổ mắt vào mặt để tạo thành dây thần kinh dưới ổ mắt.

    Dây thần kinh hàm dưới (nhánh V3)
    Nhánh V3 không đi qua xoang hang. Thay vào đó, nó rời hang Meckel – cùng với phần vận động – qua lỗ bầu dục và đi vào hố thái dương dưới. Tại đây, nó phân chia thành bốn nhánh nhỏ hơn.
    Nhánh chính – dây thần kinh huyệt răng dưới – tiếp tục hành trình qua lỗ hàm dưới vào xương hàm dưới, rồi qua ống hàm dưới và lỗ cằm vào mặt để tạo thành dây thần kinh cằm. Sau khi vào hố thái dương dưới, phần vận động phân chia thành hai nhánh nhỏ hơn: dây thần kinh nhai và dây thần kinh hàm móng.

    Bệnh nhân nam 70 tuổi có tiền sử u hắc tố (melanoma) và đã được khoét bỏ hốc mắt. Gần đây, bệnh nhân xuất hiện cảm giác ngứa ran và tê bì ở nửa mặt trái. Các triệu chứng này không thể gây ra theo ý muốn và đáp ứng tốt với thuốc giảm đau.

    Hãy duyệt qua các ảnh chuỗi xung T1W 3D sau tiêm thuốc tương phản từ theo mặt phẳng axial và coronal, sau đó tiếp tục đọc.

    Hình ảnh chuỗi xung T1W 3D sau tiêm thuốc tương phản từ theo mặt phẳng axial và coronal cho thấy hình ảnh dày và ngấm thuốc của nhánh V1 tại khe ổ mắt trên (a và b, mũi tên), nhánh V2 tại lỗ tròn (a và b, mũi tên đứt nét), và nhánh V3 tại lỗ bầu dục (c và d, mũi tên).

    Các bất thường này gợi ý hình ảnh lan rộng quanh thần kinh của u hắc tố.

    Nhấp vào hình ảnh bên dưới và xem video của tổ chức Medical Action Myanmar do Bác sĩ Frank Smithuis – anh trai của Robin Smithuis – thực hiện.
    Nếu bạn thấy the Radiology Assistant hữu ích, hãy ủng hộ cho tổ chức Medical Action Myanmar.

  • TI-RADS – Hệ thống Báo cáo và Dữ liệu Hình ảnh Tuyến giáp

    TI-RADS – Thyroid Imaging Reporting and Data System

    Habib Ahmad and Aad van der Lugt

    Khoa Chẩn đoán hình ảnh của Trung tâm Y tế Erasmus tại Rotterdam

    Lên đến 67% cá nhân được đánh giá bằng siêu âm được phát hiện có nhân tuyến giáp tình cờ.

    Tỷ lệ cao của nhân tuyến giáp, kết hợp với sự tiến triển thường chậm chạp của ung thư tuyến giáp, đặt ra một thách thức đáng kể trong việc tối ưu hóa quản lý bệnh nhân.

    Hệ thống Báo cáo và Dữ liệu Hình ảnh Tuyến giáp (TI-RADS) của Trường Cao đẳng X quang Hoa Kỳ (ACR), được giới thiệu vào năm 2017, được phát triển nhằm giảm thiểu các sinh thiết không cần thiết đối với các nhân lành tính và nâng cao độ chính xác chẩn đoán.

    TI-RADS categories


    Click to enlarge

    Click to enlarge

    TI-RADS đánh giá các nốt tuyến giáp dựa trên năm đặc điểm siêu âm:

    • composition
    • echogenicity
    • shape
    • margin
    • punctate echogenic foci.

    Mỗi đặc điểm được gán một giá trị điểm cụ thể.
    Tổng điểm từ tất cả các danh mục xác định mức TI-RADS, tương ứng với khuyến nghị xử trí.
    Các nhân tuyến giáp có kích thước nhỏ hơn 5 mm không cần theo dõi, ngay cả khi được phân loại TI-RADS 5, do khả năng xảy ra ác tính có ý nghĩa lâm sàng ở kích thước này là cực kỳ thấp.

    Ngưỡng 2,5 cm để thực hiện chọc hút bằng kim nhỏ (FNA) đối với các tổn thương nghi ngờ nhẹ (TR3) được hỗ trợ bởi bằng chứng cho thấy tỷ lệ sống sót trong ung thư tuyến giáp không bị ảnh hưởng cho đến khi khối u đạt kích thước này.

    Các nghiên cứu quy mô lớn đã chứng minh mối tương quan chặt chẽ giữa phân loại ACR-TI-RADS và nguy cơ ác tính.

    The risk of malignancy is:

    • TR1: 0.3%
    • TR2: 1.5%
    • TR3: 4.8%
    • TR4: 9.1%
    • TR5: 35%

    Bảng này trình bày phiên bản ngang của phân loại TI-RADS.
    Để xem chi tiết hơn, hãy nhấp vào để phóng to hình ảnh.

    Các ngoại lệ của TI-RADS
    Hệ thống TI-RADS không áp dụng được trong một số tình huống lâm sàng, mỗi tình huống trong số đó có nguy cơ ung thư tuyến giáp cao hơn so với dân số người lớn nói chung:

    • Pediatric patients
    • FDG-PET-avid thyroid nodules
    • Presence of lymphadenopathy
    • Các yếu tố nguy cơ đã biết của ác tính tuyến giáp, chẳng hạn như Đa u tuyến nội tiết (MEN) type 2

    Composition

    Tổn thương dạng nang, hoặc những tổn thương gần như hoàn toàn là nang, được coi là lành tính và được phân loại là TI-RADS 1.
    Không có điểm bổ sung nào được tính thêm. Điều này cũng áp dụng cho các nhân dạng xốp, vốn có bản chất lành tính và không cần đánh giá thêm bằng siêu âm.

    Cyst

    Hình ảnh mô tả một nang tuyến giáp điển hình.
    Không cần đánh giá thêm.

    Spongiform nodules

    Nốt dạng bọt biển có hình dạng giống miếng bọt biển, với ít nhất 50% thành phần cấu tạo bao gồm các thành phần nang nhỏ.
    Không cần thêm đặc điểm mô tả siêu âm.

    Mixed cystic/solid lesions

    Trong các tổn thương hỗn hợp dạng nang/đặc, tỷ lệ giữa thành phần nang và thành phần đặc không phải là yếu tố quyết định.
    Các tổn thương này được tính 1 điểm cho thành phần hỗn hợp dạng nang/đặc của chúng.

    Solid lesions

    • Tổn thương A: Tổn thương này gần như hoàn toàn đặc. Mặc dù có các vùng nang nhỏ, nhưng không đáp ứng tiêu chí của nốt dạng xốp, vì thành phần nang chiếm ít hơn nhiều so với 50% tổng thể tích nốt.
    • Lesion B: This lesion is completely solid.

    Để một tổn thương được phân loại là đặc, ít nhất 95% thành phần của nó phải là đặc. Việc xác định này dựa trên ước tính trực quan; không cần tính toán chính xác.

    Echogenicity

    Tổn Thương Trống Âm
    Tổn thương trống âm phải xuất hiện hoàn toàn màu đen trên siêu âm, cho thấy bản chất dạng nang.
    Không cần thêm đặc điểm mô tả siêu âm nào khác.

    Tổn thương tăng âm và đồng âm
    Cả tổn thương tăng âm và đồng âm đều được tính 1 điểm trong hệ thống phân loại TI-RADS. Về mặt tính điểm, không có sự phân biệt giữa hai loại này.
    Độ hồi âm được đánh giá so với nhu mô tuyến giáp bình thường.

    Tổn thương giảm âm
    Tổn thương giảm âm có độ hồi âm thấp hơn so với nhu mô tuyến giáp bình thường xung quanh.
    Nếu không thể đánh giá chính xác độ hồi âm (ví dụ: do sự hiện diện của các vôi hóa), mặc định sẽ được tính 1 điểm.


    Very hypoechoic , i.e. 3 points in TI-RADS.

    Very hypoechoic , i.e. 3 points in TI-RADS.

    Tổn Thương Giảm Âm Rõ Rệt
    Tổn thương giảm âm rõ rệt có độ hồi âm thấp hơn so với mô cơ bình thường.
    Lưu ý rằng, trong hình ảnh được cung cấp, tổn thương có độ giảm âm cao hơn so với các cơ dải (được chỉ bởi các mũi tên).

    Shape

    Hình dạng nên được đánh giá trên mặt phẳng trục.
    Hình dạng cao hơn rộng là yếu tố dự báo mạnh cho ác tính, và do đó được tính 3 điểm.

    Margin

    Đánh giá Bờ Nhân Tuyến Giáp
    Bờ của nhân tuyến giáp thường được đánh giá tốt nhất ở mặt trước.

    • Smooth: The margin is entirely smooth.
    • Không rõ ràng: Ranh giới của nhân tuyến giáp không thể phân biệt rõ ràng với nhu mô tuyến giáp xung quanh. Đây được coi là đặc điểm lành tính và không nên nhầm lẫn với bờ không đều.
    • Thùy hoặc Không đều: Bờ có dạng thùy, tua gai, không đều hoặc góc cạnh.
    • Xâm lấn ngoài tuyến giáp: Đây là đặc điểm khó đánh giá trên siêu âm. Phải có bằng chứng rõ ràng về sự xâm lấn vào các cấu trúc lân cận; chỉ đơn thuần phồng lồi vào các cấu trúc lân cận là không đủ để phân loại là xâm lấn ngoài tuyến giáp.

    Nốt Không Rõ Ranh Giới
    Trong hình ảnh được cung cấp, chỉ có các đoạn nhỏ của bờ nốt là có thể nhận thấy được (được chỉ ra bởi các mũi tên).
    Phần lớn bờ nốt không phân biệt được với nhu mô tuyến giáp.
    Điểm TI-RADS: 0 điểm.

    Nốt với Bờ Không Đều, Góc Cạnh
    Nốt này có bờ không đều, góc cạnh.
    Điểm TI-RADS: 2 điểm.

    Nốt với Bờ Không Đều, Có Múi
    Hình ảnh cho thấy bờ không đều, có múi ở mặt trước của nốt.
    Điểm TI-RADS: 2 điểm.


    Exophytic growth but no frank invasion.

    Exophytic growth but no frank invasion.

    Nốt với Sự Phát Triển Ngoại Sinh
    Nốt này cho thấy sự phát triển ngoại sinh với sự chèn ép các cấu trúc lân cận.
    Tuy nhiên, không có bằng chứng rõ ràng về sự xâm lấn thực sự, và do đó, không đủ tiêu chuẩn để xác định là xâm lấn ngoài tuyến giáp.

    Echogenic foci

    Comet Tail Artifact and Echogenic Foci

    Danh mục tiêu điểm tăng âm có đặc điểm riêng là có thể có nhiều đặc điểm áp dụng đồng thời, và tất cả các tùy chọn liên quan đều phải được chọn.
    Điểm của mỗi đặc điểm áp dụng được cộng vào tổng điểm TI-RADS.

    Ví dụ, nếu cả các ổ tăng âm dạng chấm và vôi hóa viền cùng hiện diện, tổng điểm TI-RADS sẽ là 3 + 2 = 5 điểm.

    0 Points is assigned for:

    • Absence of echogenic foci.
    • Các artifact đuôi sao chổi lớn (>1 mm), như minh họa trong hình.

    Macrocalcification

    Nốt này có các vôi hóa lớn kèm theo bóng lưng âm học.
    Điểm TI-RADS: 1 điểm.

    Rim calcification

    Vôi hóa viền ngoại vi có thể hoàn toàn hoặc không hoàn toàn.
    Điểm TI-RADS: 2 điểm.

    Microcalcifications

    Các ổ tăng âm dạng chấm, còn được gọi là vi vôi hóa, là yếu tố dự báo mạnh cho ác tính và được tính 3 điểm trong hệ thống TI-RADS.

    Từ điển thuật ngữ của Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ (ACR) phân loại chi tiết hơn về nhóm này, vì các tiêu điểm tăng âm cũng có thể xuất hiện trong mô tuyến giáp bình thường.
    Các tiêu điểm tăng âm dạng chấm chỉ nên được phân loại như vậy khi chúng có thể xác định rõ ràng và nằm hoàn toàn trong phạm vi nhân.

    Ngoài ra, các hiện tượng đuôi sao chổi nhỏ có chiều dài dưới 1 mm cũng được xếp vào nhóm vi vôi hóa.
    Điểm TI-RADS: 3 điểm.

    Growth

    Nodule Growth According to TI-RADS and ATA Guidelines

    Sự phát triển của nhân tuyến giáp, theo định nghĩa của TI-RADS, phù hợp với hướng dẫn của Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA). Sự phát triển đáng kể được xác định khi có một trong các tiêu chí sau:

    • Tăng ≥20% trong ít nhất hai chiều của nốt, với mức tăng tối thiểu 2 mm, hoặc
    • A ≥50% increase in volume.

    Nếu một nốt không thay đổi kích thước trong khoảng thời gian 5 năm, nốt đó có thể được coi là lành tính về mặt hành vi, và không cần theo dõi thêm. So sánh kích thước nên được thực hiện với hình ảnh cũ nhất hiện có, không chỉ với hình ảnh gần nhất. Nếu có sự tăng trưởng trong khoảng thời gian theo dõi nhưng chưa đáp ứng tiêu chí chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA), lần theo dõi tiếp theo nên được lên lịch sau 1 năm, bất kể phân loại TI-RADS là gì.

    Multiple Nodules

    Management of Multiple Nodules

    Khi có nhiều nốt, không nên phân loại quá bốn nốt, và không khuyến cáo thực hiện FNA cho quá hai nốt.
    Trong trường hợp có nhiều nốt, nốt đáp ứng tiêu chí FNA theo TI-RADS nên được lấy mẫu, không nhất thiết phải là nốt chiếm ưu thế hoặc nốt lớn nhất.

    Overdiagnosis and Overtreatment

    Clinical Significance of Thyroid Nodules

    Khi một nhân tuyến giáp được phát hiện, câu hỏi chẩn đoán chính là liệu nó là lành tính hay ác tính.
    Tùy thuộc vào các nghiên cứu được tham chiếu, 6%–13% nhân tuyến giáp được chọn để chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) sẽ được chứng minh là ác tính.
    Phần lớn các ung thư tuyến giáp được phát hiện tình cờ có nguồn gốc từ thể nhú, loại này, không giống như ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa (chịu trách nhiệm cho hơn một nửa số ca tử vong do ung thư tuyến giáp mặc dù chỉ chiếm 1%–2% các trường hợp), thường có diễn tiến chậm.

    Do ung thư tuyến giáp thể nhú là phân nhóm phổ biến nhất và biệt hóa tốt, tiên lượng của loại ung thư này rất tốt, với tỷ lệ sống sót sau 30 năm đạt 95%.
    Tuy nhiên, nhiều trường hợp ung thư trong số này có thể sẽ không có triệu chứng trong suốt cuộc đời của bệnh nhân, làm dấy lên lo ngại về tình trạng chẩn đoán quá mức.
    Các nỗ lực nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định nhóm nhỏ các ung thư tuyến giáp có tính chất xâm lấn và ảnh hưởng đến khả năng sống sót.

    Examples


    Composition

    Case 1

    Kiểm tra hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.
    Nốt này có thành phần hỗn hợp, với thành phần nang nằm ở trung tâm.


    Trường hợp 2
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.


    Trường hợp 3
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.


    Trường hợp 4
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.

    Nốt này có thành phần đặc chủ yếu.
    Thành phần nang tối thiểu, tương ứng 2 điểm cho cấu trúc.

    Echogenicity

    Trường hợp 1
    Đầu tiên, hãy quan sát hình ảnh siêu âm.
    Tiến hành phân tích bên dưới.

    Có hiện tượng tăng âm phía sau, gợi ý rằng tổn thương này có thể có bản chất dạng nang.
    Trong những trường hợp như vậy, siêu âm Doppler màu có thể hữu ích để đánh giá thêm; tuy nhiên, kỹ thuật này không được thực hiện trong trường hợp này.


    Trường hợp 2
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.

    Nốt này giảm âm so với mô tuyến giáp bình thường có thể nhìn thấy ở mặt bụng của nốt.
    Điểm TI-RADS: 2 điểm cho độ hồi âm giảm âm.


    Trường hợp 3
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.

    Đây là một nốt tăng âm.
    Điểm TI-RADS: 1 điểm cho độ hồi âm.


    Shape

    Ca lâm sàng
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.

    TI-RADS Score: 3 points for a taller-than-wide shape.


    Margin

    Trường hợp 1
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.


    Kiểm tra hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.
    Tiến hành phân tích bên dưới.

    Mặc dù bờ không rõ ràng ở mặt颅, điều này vẫn cho kết quả 0 điểm cho bờ u.


    Echogenic foci

    Trường hợp 1
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.


    Ca 2
    Xem hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.
    Tiến hành phân tích bên dưới.

    Điểm TI-RADS: 1 điểm cho sự hiện diện của vôi hóa thô.
    Tổn thương này được phân loại TI-RADS 5, chủ yếu do tính chất giảm âm rõ rệt.
    Nếu tổn thương có chiều cao lớn hơn chiều rộng, điều này sẽ cộng thêm 3 điểm.


    Trường hợp 3
    Quan sát hình ảnh và xác định điểm TI-RADS.
    Cuộn hình ảnh để xem điểm TI-RADS.

    Lưu ý các tiêu điểm tăng âm nhỏ hiện diện.
    Tổng cộng 6 điểm tương ứng với điểm TI-RADS là 4.

  • Giải phẫu xương thái dương 1.0

    Giải Phẫu Xương Thái Dương 1.0

    Erik Beek và Robin Smithuis

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Đại học Utrecht và Bệnh viện Rijnland, Leiderdorp, Hà Lan

    Ngày đăng

    Phiên bản cập nhật: 21-2-2007
    Trong bài tổng quan này, chúng tôi trình bày giải phẫu bình thường của xương thái dương trên mặt phẳng cắt coronal và axial.
    Tìm hiểu giải phẫu bằng cách cuộn qua các hình ảnh.

    Xương thái dương

    Tai giữa bao gồm hòm nhĩ và hang chũm.
    Hang chũm là một tế bào khí lớn nằm phía trên và phía sau hòm nhĩ, thông với hòm nhĩ qua ống thông hang (aditus ad antrum).
    Thượng nhĩ (epitympanum) hay còn gọi là tầng áp mái (attic) là phần trên của hòm nhĩ nằm trên màng nhĩ, chứa đầu xương búa và thân xương đe.
    Màng nhĩ, xương búa, xương đe và xương bàn đạp truyền sóng âm đến đế xương bàn đạp, vốn gắn vào đáy ốc tai tại cửa sổ bầu dục.

    Giải phẫu trên mặt phẳng axial


    Cuộn qua các hình ảnh giải phẫu axial.

    Cuộn qua các lát cắt axial từ dưới lên trên

    • A = Hang chũm (Antrum)
    • f = Dây thần kinh mặt
    • genu = Gối thứ nhất của dây thần kinh mặt tại hạch gối (geniculate ganglion)
    • IAC = Ống tai trong (internal auditory canal)
    • long crus = Ngành dài của xương đe
    • short crus = Ngành ngắn của xương đe
    • U = Túi bầu dục (utricle) của tiền đình

    Giải phẫu axial từ dưới lên trên

    Ở mức thấp nhất, ta thấy dây thần kinh mặt đi xuống dưới để cuối cùng đến lỗ trâm chũm (stylomastoid foramen) (không hiển thị trong hình này).
    Động mạch cảnh được thấy bên trong ống cảnh (carotid canal).
    Cũng ở mức này là đỉnh của hành tĩnh mạch cảnh trong (jugular bulb).

    Màng nhĩ

    Cán xương búa (mũi tên vàng) được nối với màng nhĩ.


    Xương búa (mũi tên vàng). Cửa sổ tròn (mũi tên xanh lam)

    Xương búa (mũi tên vàng). Cửa sổ tròn (mũi tên xanh lam)

    Ở mức này, ta có thể thấy cán xương búa (mũi tên vàng) nằm phía trước mỏm dài của xương đe.
    Cửa sổ tròn được chỉ bởi mũi tên xanh lam.
    Cửa sổ tròn có chức năng giải phóng áp lực được tạo ra bởi các dao động dịch bên trong ốc tai, do đó đóng vai trò như một van giảm áp.


    Xương bàn đạp (mũi tên xanh lá) được thấy kết nối với cửa sổ bầu dục.

    Xương bàn đạp (mũi tên xanh lá) được thấy kết nối với cửa sổ bầu dục.

    Xương bàn đạp

    Đế xương bàn đạp dao động ra vào tại cửa sổ bầu dục.
    Các dao động được truyền qua nội dịch đến các tế bào lông của cơ quan Corti trong ốc tai.



    Ốc tai

    Bên trong ốc tai, sự chuyển động của các tế bào lông chuyển đổi các dao động âm thanh thành xung thần kinh, truyền theo dây thần kinh ốc tai đến vỏ não thính giác, nơi diễn giải các xung này thành âm thanh.
    Đầu xương búa được thấy nằm phía trước đầu xương đe (mũi tên vàng).



    Đoạn nhĩ của dây thần kinh mặt

    Trong hình ảnh này ở mức ống tai trong, đoạn nhĩ của dây thần kinh mặt được thấy nằm ngay phía trong và song song với thành của thượng nhĩ.
    Đầu xương búa (mũi tên vàng) được thấy nằm phía trước đầu và mỏm ngắn của xương đe.



    Hạch gối của dây thần kinh mặt

    Ở mức này, ống thông hang (aditus ad antrum) được thấy rõ. Đây là đường thông nối giữa hòm nhĩ và hang chũm.
    Đoạn mê đạo của dây thần kinh mặt xuất phát từ ống tai trong, chạy gần như vuông góc với trục dài của xương đá về phía trước để đến hạch gối (geniculate ganglion).
    Tại hạch, dây thần kinh mặt tạo thành một vòng chữ U (gối thứ nhất của dây thần kinh mặt) để chạy ra phía sau như đoạn nhĩ dọc theo thành trong của thượng nhĩ.

    Hang chũm

    Ở mức này, hang chũm được thấy bao quanh bởi các tế bào khí chũm nhỏ hơn, nằm ngay bên ngoài các ống bán khuyên trên.
    Ba ống bán khuyên nằm vuông góc với nhau để cảm nhận các chuyển động gia tốc và giảm tốc trong mỗi trong 3 mặt phẳng không gian.
    Vị trí tĩnh của đầu được cảm nhận bởi tiền đình, nơi chứa các tế bào lông cảm nhận vị trí.
    Các tư thế đầu khác nhau tạo ra các hiệu ứng trọng lực khác nhau bởi các hạt canxi carbonat nhỏ (otolith) lên các tế bào lông này.

    Giải phẫu trên mặt phẳng coronal

    Xương đá được định hướng theo chiều chéo từ sau-ngoài đến trước-trong.
    Do đó, hầu hết các cấu trúc sẽ bị cắt theo hướng chéo trên các hình ảnh coronal.
    Các hình ảnh coronal sau đây đi từ trước ra sau.
    Đầu tiên ta sẽ thấy màng nhĩ cùng các xương con, tiếp theo là ốc tai, hang chũm và các ống bán khuyên.
    Cuối cùng, hình ảnh sau nhất sẽ cho thấy điểm dây thần kinh mặt thoát ra khỏi xương thái dương tại lỗ trâm chũm (stylomastoid foramen).


    Scutum (mũi tên vàng). Đầu xương búa (mũi tên cam) được thấy nằm phía trong so với xương đe (mũi tên xanh lá)

    Scutum (mũi tên vàng). Đầu xương búa (mũi tên cam) được thấy nằm phía trong so với xương đe (mũi tên xanh lá)

    Scutum

    Scutum (mũi tên vàng) là một gai xương nhọn được tạo thành bởi thành ngoài của hòm nhĩ và thành trên của ống tai ngoài.
    Đây thường là cấu trúc xương đầu tiên bị ăn mòn do cholesteatoma, được hình thành bởi sự co kéo vào trong của màng Shrapnell (pars flaccida) của màng nhĩ vào thượng nhĩ.
    Nếu sự co kéo tiếp tục sẽ dẫn đến phá hủy các xương con.
    Nếu cholesteatoma lan ra phía sau qua ống thông hang vào trong bản thân xương chũm, có thể gây ăn mòn trần chũm (tegmen mastoideum), làm lộ màng cứng và ăn mòn ống bán khuyên ngoài gây điếc và chóng mặt.

    Bên trái, điểm trước nhất của dây thần kinh mặt được thấy (mũi tên trắng).
    Tại điểm này, dây thần kinh tạo thành vòng chữ U.
    Vị trí này được gọi là genu hay geniculum và đại diện cho hạch gối (geniculate ganglion).
    Xương búa được thấy nối với màng nhĩ và với xương đe.


    Tái tạo coronal cho thấy rõ ràng xương đe (I) nằm ở phía sau-ngoài so với đầu xương búa (H). Trên hình axial, mỏm ngắn của xương đe được thấy chỉ về phía sau-ngoài.

    Tái tạo coronal cho thấy rõ ràng xương đe (I) nằm ở phía sau-ngoài so với đầu xương búa (H). Trên hình axial, mỏm ngắn của xương đe được thấy chỉ về phía sau-ngoài.

    Trong nhiều hình minh họa, bạn sẽ thấy xương đe kết nối vào phía trong của xương búa, nhưng điều này không chính xác.
    Trên hình tái tạo coronal bên trái, có thể thấy rõ ràng rằng xương đe nằm ở phía sau-ngoài so với đầu xương búa.
    Ngành dài của xương đe sau đó chạy xuống dưới-vào trong đến xương bàn đạp.


    Đầu xương búa (mũi tên cam) được thấy nằm phía trong so với xương đe (mũi tên xanh lá)

    Đầu xương búa (mũi tên cam) được thấy nằm phía trong so với xương đe (mũi tên xanh lá)

    Một lát cắt coronal hơi ra phía sau hơn sẽ cho thấy dây thần kinh mặt hai lần.
    Phần phía trong là đoạn thoát ra khỏi ống tai trong và chạy về phía hạch gối (mũi tên trắng phía trong).
    Phần phía ngoài là đoạn chạy theo hướng ra sau, xuất phát từ vòng chữ U của gối thứ nhất.


    Ngành dài của xương đe được thấy kết nối với xương bàn đạp (mũi tên x </p> </div> <div style=    12 February, 2026

  • Giải phẫu và bệnh lý vùng cổ dưới xương móng

    Giải Phẫu và Bệnh Lý Vùng Cổ Dưới Xương Móng

    Frank Pameijer, Erik Beek, Frank Joosten và Robin Smithuis

    Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Trung tâm Y tế Đại học Utrecht, Bệnh viện Rijnstate tại Arnhem và Bệnh viện Rijnland tại Leiderdorp, Hà Lan

    Ngày xuất bản

    Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tập trung vào:

    • Quy trình 3 bước để phân tích bệnh lý vùng cổ dưới xương móng trên hình ảnh cắt lớp.
    • 5 khoang giải phẫu của vùng cổ dưới xương móng.

    Giải phẫu Vùng Cổ Dưới Móng

    Các tam giác phẫu thuật

    Vùng cổ dưới móng là vùng cổ trải dài từ xương móng đến lỗ vào lồng ngực.
    Theo truyền thống, giải phẫu vùng cổ dưới móng được phân chia thành một nhóm các tam giác phẫu thuật có ranh giới là các xương và cơ có thể sờ nắn dễ dàng (hình minh họa).
    Các tam giác này có hướng từ trên xuống dưới (đầu-đuôi), do đó khó tương quan với hình ảnh cắt ngang.
    Một cách tiếp cận khác về giải phẫu vùng cổ là cách tiếp cận theo “khoang giải phẫu”, mà chúng tôi sẽ sử dụng trong bài tổng quan này.

    Lưu ý cơ vai móng (musculus omohyoideus) trong hình minh họa.
    Đây là một trong các cơ “dây đai” (strap muscles), một mốc giải phẫu quan trọng ở vùng cổ.
    Đây là nhóm gồm bốn cặp cơ ở phần trước của cổ: cơ ức giáp, cơ ức móng, cơ giáp móng và cơ vai móng.
    Tất cả đều bám vào xương móng và có hình dạng như một dây đai.
    Các cơ dây đai còn lại không được vẽ trong hình minh họa này.


    Vùng cổ dưới móng được tách biệt với vùng cổ trên móng bởi xương móng (mũi tên)

    Vùng cổ dưới móng được tách biệt với vùng cổ trên móng bởi xương móng (mũi tên)

    Trong cách tiếp cận theo khoang giải phẫu vùng cổ dưới móng, giải phẫu cắt ngang được mô tả như một chuỗi các khoang được xác định bởi các lớp khác nhau của mạc cổ sâu.
    Điều này giúp hiểu và diễn giải các phương thức chẩn đoán hình ảnh cắt ngang như CT và MRI (1).
    Một số khoang dưới móng này liên tục với vùng cổ trên móng và một số liên tục với trung thất trên.


    Các khoang được xác định bởi mạc cổ sâu

    Các khoang được xác định bởi mạc cổ sâu

    Các khoang của vùng cổ dưới móng

    Vùng cổ dưới móng được chia thành 5 khoang hoặc ngăn giải phẫu chính bởi các lớp khác nhau của mạc cổ (2).
    Các khoang này được nhận diện rõ ràng trên mặt phẳng cắt ngang và do đó phù hợp để phân tích trên CT hoặc MRI theo mặt phẳng axial.

    1. Khoang tạng
      Ngăn trung tâm chứa nhiều tạng như thanh quản, tuyến giáp, hạ họng và thực quản cổ.
    2. Khoang cảnh
      Khoang đôi nằm ngay bên ngoài ngăn tạng, chứa động mạch cảnh trong, tĩnh mạch cảnh trong và một số cấu trúc thần kinh.
    3. Khoang sau hầu
      Khoang ảo nhỏ chỉ chứa mô mỡ, liên tục với khoang trên móng và trung thất giữa.
    4. Khoang cổ sau
      Khoang đôi nằm sau bên so với khoang cảnh.
      Chứa mô mỡ, hạch bạch huyết và các thành phần thần kinh.
    5. Khoang cạnh sống
      Khoang lớn này bao quanh hoàn toàn thân đốt sống, bao gồm các cơ trước và cạnh sống.


    Bên trái là hình ảnh CT của một bệnh nhân bị tràn khí dưới da lan rộng sau tai nạn giao thông.
    Khí đã lan theo các lớp của mạc cổ.
    Lưu ý rằng bạn có thể xác định được cả năm khoang – chúng hiện được phác thảo bởi khí.

    Tiếp cận hệ thống

    Tiếp cận hệ thống đối với bệnh lý vùng cổ dưới móng là quy trình ba bước:

    • Bước 1:
      Tổn thương nằm trong khoang nào?
    • Bước 2:
      Các thành phần bình thường của khoang đó là gì?
    • Bước 3:
      Bệnh lý nào phát sinh từ các thành phần đó, liệu chúng ta có thể nhận diện một hình thái X quang đặc trưng và hình thái đó có tương ứng với thông tin lâm sàng hay không?

    Khoang tạng

    Khoang tạng trải dài từ xương móng đến trung thất trước và không kéo dài vào khoang trên xương móng.

    Bên trái là hình ảnh các thành phần bình thường và bệnh lý xuất phát từ khoang tạng.
    Lát cắt CT ở mức thanh quản trên thanh môn và sụn giáp.
    Phía trước sụn giáp là các cơ dây đai (strap muscles): cơ ức giáp, cơ ức móng, cơ giáp móng và cơ vai móng.
    Tất cả các cơ này đều bám vào xương móng và có chức năng hạ thấp xương móng và thanh quản trong quá trình nuốt và nói.
    Các cơ này dài và dẹt, có hình dạng tương tự như một chiếc dây đai.

    Chúng ta sẽ tiếp tục với một số ca lâm sàng.
    Mặc dù chúng tôi đã cung cấp chẩn đoán trong các ca này, chúng tôi vẫn muốn bạn áp dụng phương pháp tiếp cận 3 bước.

    Túi thoát vị thanh quản (Laryngocele)

    Bước 1: Xác định khoang
    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân có khối phồng ở bên phải cổ.
    Hãy quan sát hình ảnh và xác định tổn thương nằm trong khoang nào.
    Sau đó tiếp tục đọc.

    Khối phồng nằm trong giới hạn của sụn giáp.
    Do đó, đây phải là bệnh lý xuất phát từ khoang tạng.


    Laryngocele (courtesy: Ilona Schmallfuss)

    Túi thoát vị thanh quản (Laryngocele) (ảnh cung cấp bởi: Ilona Schmallfuss)

    Bước 2: Các thành phần bình thường
    Bên trái là một hình ảnh bổ sung ở mức thấp hơn một chút.
    Hãy quan sát các hình ảnh và xác định những cấu trúc nào trong khoang tạng hiện diện ở mức này và những cấu trúc nào không có.
    Sau đó tiếp tục đọc.

    Lát cắt CT cho thấy tổn thương ở mức thanh quản trên thanh môn và sụn giáp.
    Vì vậy, chúng ta đang ở vị trí quá cao so với khí quản, tuyến giáp, tuyến cận giáp và thần kinh thanh quản quặt ngược, vốn nằm trong rãnh khí quản-thực quản.
    Các hạch bạch huyết cạnh khí quản nhóm VI nằm xung quanh thanh quản chứ không nằm bên trong thanh quản, do đó có thể loại trừ.
    Hạ họng nằm phía sau tổn thương và có hình ảnh bình thường.
    Các tàn dư phôi thai như nang ống giáp lưỡi có thể được xem xét, nhưng chúng thường nằm trong cơ dây đai thanh quản và do đó phải nằm phía trước sụn giáp.
    Vì vậy, cấu trúc giải phẫu bình thường duy nhất mà tổn thương này có thể xuất phát là thanh quản.



    Bước 3: Nhận dạng hình thái
    Tổn thương này biểu hiện là một tổn thương dạng nang với bờ rõ nét, ngấm thuốc.
    Tổn thương nằm ở thanh quản trên thanh môn trong khoang cạnh thanh môn bên phải và còn có thành phần ngoài thanh quản, giải thích cho khối phồng ở bên phải cổ.
    Khi nội soi, thấy một khối phồng dưới niêm mạc lớn ở bên phải trong thanh quản.
    Ung thư biểu mô tế bào vảy, vốn là bệnh lý niêm mạc, do đó có thể loại trừ.
    Khi xem xét hình ảnh học của bốn thực thể dưới niêm mạc được đề cập trong bảng bên trái, chúng ta có thể đưa ra các nhận xét sau:

    • Sarcoma sụn (Chondrosarcoma): chúng ta sẽ kỳ vọng thấy các vôi hóa không đều như trong tất cả các khối u sụn ác tính. Tuy nhiên, tổn thương này không có vôi hóa.
    • U cận hạch (Paraganglioma): đây là tổn thương tăng sinh mạch máu, trong khi tổn thương này chỉ có thành ngấm thuốc.
    • U bao thần kinh (Schwannoma): là tổn thương hiếm gặp ở vị trí này và chúng ta sẽ kỳ vọng hình ảnh đặc hơn, trong khi tổn thương này hoàn toàn dạng nang.
    • Túi thoát vị thanh quản (Laryngocele): đây là chẩn đoán

    Secondary internal and external laryngocele caused by a tumor at the level of the laryngeal ventricle ( enhancing mass on the right image)

    Túi thoát vị thanh quản thứ phát trong và ngoài do khối u ở mức buồng thanh quản (khối ngấm thuốc trên hình bên phải)

    Túi thoát vị thanh quản (Laryngocele) (2)
    Khi nghi ngờ túi thoát vị thanh quản, bạn luôn phải tìm kiếm cẩn thận nguyên nhân tiềm ẩn.

    Túi thoát vị thanh quản nguyên phát không có nguyên nhân tiềm ẩn.
    Túi thoát vị thanh quản thứ phát xuất hiện do bệnh lý ở buồng thanh quản, là khe hở dạng khe giữa dây thanh thật và dây thanh giả.
    Túi thoát vị thanh quản thứ phát thường do ung thư biểu mô tế bào vảy gây ra, như trong trường hợp này.
    Khi nội soi, khối u có thể bị che khuất bởi chính túi thoát vị thanh quản.


    LEFT: Coronal CT image through the larynx with normal anatomy: false cords (F), true cords (T) and ventricle in between (V) RIGHT:Fluid-filled secondary internal and external laryngocele due to a small enhancing tumor in the laryngeal ventricle (T) obstructing the laryngeal ventricle. On the left side, an air-filled primary internal and external laryngocele.

    TRÁI: Hình CT mặt phẳng vành qua thanh quản với giải phẫu bình thường: dây thanh giả (F), dây thanh thật (T) và buồng thanh quản ở giữa (V). PHẢI: Túi thoát vị thanh quản thứ phát trong và ngoài chứa dịch do khối u nhỏ ngấm thuốc ở buồng thanh quản (T) gây tắc nghẽn buồng thanh quản. Bên trái là túi thoát vị thanh quản nguyên phát trong và ngoài chứa khí.

    Cơ chế hình thành túi thoát vị thanh quản
    Buồng thanh quản (v) là khe hở dạng khe giữa dây thanh giả và dây thanh thật (hình ngoài cùng bên trái).

    Đây là mốc giải phẫu phân chia vùng trên thanh môn và thanh môn.
    Buồng thanh quản kéo dài sang bên và sau đó lên trên vào khoang cạnh thanh môn.

    Khi lỗ mở của buồng thanh quản bị khối u tắc nghẽn hoàn toàn, niêm mạc trong khoang cạnh thanh môn tiếp tục tiết dịch.
    Điều này dẫn đến túi thoát vị thanh quản bên trong chứa dịch.
    Cuối cùng, khoang cạnh thanh môn bị lấp đầy và túi thoát vị thanh quản bên trong sẽ trở thành bên ngoài bằng cách lan ra ngoài thanh quản qua màng giáp móng.
    Khi lỗ mở của buồng thanh quản bị tắc nghẽn một phần, cơ chế van áp lực có thể tạo ra túi thoát vị thanh quản bên trong chứa khí, và cuối cùng có thể trở thành bên ngoài (hình bên phải, mũi tên đỏ).

    Ung thư biểu mô tế bào vảy

    Bên trái là hình CT ở mức sụn giáp.
    Có một khối không đều nằm trung tâm ở xoang lê bên phải.
    Khối này nằm trong khoang tạng.
    Ở vùng này, khối u thường gặp nhất là ung thư biểu mô tế bào vảy.
    Chẩn đoán này đã được xác nhận qua sinh thiết.

    Lưu ý khoang sau hầu (mũi tên vàng).
    Đây là khoang ảo chỉ chứa một ít mô mỡ.

    Ung thư biểu mô tế bào vảy (2)
    Bên trái là các lát cắt liên tiếp theo hướng từ trên xuống dưới ở mức thanh quản.
    Hãy nghiên cứu ca này, khá tương tự với một ca đã được thảo luận trước đó, sau đó tiếp tục đọc.

    1. Khối có tỷ trọng dịch ở bên phải tại mức thanh quản trên thanh môn, tức là túi thoát vị thanh quản.
      Có một thành phần nhỏ ngoài thanh quản.
      Phía dưới túi thoát vị thanh quản này là một khối u nhỏ ngấm thuốc ở buồng thanh quản (mũi tên đỏ).
      Sinh thiết xác nhận ung thư biểu mô tế bào vảy.
    2. Bên trái có một túi thoát vị thanh quản chứa khí (mũi tên xanh).
    3. Dây thanh âm (v) bình thường.

    Multinodular goiter Strap muscles on right side (yellow arrow) and presumed position of strap muscles on the left (blue arrow)

    Bướu giáp đa nhân. Các cơ dây đai bên phải (mũi tên vàng) và vị trí ước tính của các cơ dây đai bên trái (mũi tên xanh)

    Bướu giáp đa nhân

    Bước 1: Xác định khoang
    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân có khối phồng ở bên trái cổ, đã tồn tại nhiều năm.
    Khối phồng tiếp giáp với cánh sụn giáp bên trái.
    Các cơ dây đai có vẻ như được trải phủ lên tổn thương (mũi tên xanh).
    Do đó, tổn thương này nằm trong khoang tạng.

    Bước 2: Các thành phần bình thường
    Phân tích các thành phần giải phẫu bình thường của khoang tạng giúp loại trừ nhiều mô và cơ quan có thể là nguồn gốc của bệnh lý này:

    • Thanh quản và hạ họng
      Khối này nằm bên ngoài thanh quản và hạ họng.
      Hạ họng bị đẩy lệch nhẹ do sự lan rộng ra sau hầu của khối và tổn thương nằm ở vị trí cao hơn khí quản.
    • Tàn dư phôi thai
      Các tàn dư như nang ống giáp lưỡi có thể được xem xét nhưng các tổn thương này thường có dạng nang.
    • Hạch bạch huyết cạnh khí quản
      Các hạch này nằm bên ngoài cơ dây đai.
    • Thần kinh thanh quản quặt ngược
      Thần kinh này nằm trong rãnh khí quản-thực quản.

    Bằng phương pháp loại trừ, chúng ta có thể kết luận rằng khối này xuất phát từ tuyến giáp hoặc tuyến cận giáp.


    Multinodular goiter with intrathoracic extention

    Bướu giáp đa nhân có lan rộng vào lồng ngực

    Bước 3: Nhận dạng hình thái và thông tin lâm sàng
    Trên phim ngực, chúng ta nhận thấy khí quản bị đẩy lệch sang phải bởi một khối trung thất trên.
    Vì vậy, khối nằm trong khoang tạng và lan rộng vào trung thất trước, do khí quản nằm trong trung thất trước.
    Khối có bờ rõ nét so với mô mỡ xung quanh và có một vài vôi hóa thô rải rác.
    Khi kết hợp các dấu hiệu này, chúng ta nhận ra hình thái học trên chẩn đoán hình ảnh của bướu giáp đa nhân lành tính.
    Chẩn đoán này phù hợp với thông tin lâm sàng rằng khối phồng ở cổ đã tồn tại nhiều năm.


    Thyroglossal duct cyst: axial T1- and T2-weighted images at the level of the hyoid bone

    Nang ống giáp lưỡi: hình ảnh chuỗi xung T1W và T2W mặt phẳng ngang ở mức xương móng

    Nang ống giáp lưỡi

    Bên trái là hình ảnh chuỗi xung T1W và T2W mặt phẳng ngang ở mức xương móng.
    Không có ngấm thuốc tương phản từ trên chuỗi xung sau tiêm Gadolinium (không hiển thị).
    Đây là tổn thương dạng nang ở đường giữa, một phần nằm ngoài và một phần nằm trong xương móng, thuộc khoang tạng.
    Tổn thương nằm trong cơ dây đai.

    Khó có khả năng tổn thương này xuất phát từ khí quản, tuyến giáp, tuyến cận giáp hoặc thần kinh thanh quản quặt ngược, vì các cấu trúc này nằm

    Khoang cảnh

    Khoang cảnh trải dài từ nền sọ đến cung động mạch chủ.
    Nó đi qua vùng cổ trên và dưới xương móng vào trung thất trước.

    Bên trái là hình ảnh các thành phần bình thường của khoang cảnh và các bệnh lý liên quan.


    Paraganglioma: T1-weighted Gadolineum enhanced MR image at the level of the supraglottic larynx

    Paraganglioma: Hình ảnh MRI chuỗi xung T1W có tiêm thuốc tương phản từ Gadolinium tại mức thanh quản trên thanh môn

    Paraganglioma

    Bước 1: Xác định khoang
    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân có khối sưng ở bên trái cổ.
    Hãy quan sát hình ảnh MRI tại mức thanh quản trên thanh môn và xác định tổn thương nằm trong khoang nào.
    Sau đó tiếp tục đọc.

    Khối sưng nằm tập trung giữa động mạch cảnh ngoài và động mạch cảnh trong.
    Lưu ý rằng các mạch máu này bị chèn ép.
    Rõ ràng tổn thương này phải nằm trong khoang cảnh.
    Cần lưu ý rằng có một tổn thương nhỏ hơn nhưng có hình thái tương tự, nằm ở khoang cảnh bên phải.

    Bước 2: Các thành phần bình thường
    Bây giờ chúng ta cần cố gắng xác định nguồn gốc giải phẫu bình thường đã gây ra bệnh lý này.
    Một lần nữa, chúng ta sử dụng phương pháp loại trừ:

    • Động mạch cảnh và tĩnh mạch cảnh trong bị chèn ép nhưng vẫn hiện diện.
    • Hạch bạch huyết mức 2-4 thường được tìm thấy ở phía ngoài các mạch máu, không phải ở giữa.
    • Các tàn dư bẩm sinh của khoang cảnh thường là nang khe mang thứ hai.
      Như tên gọi đã chỉ ra, các tổn thương này có tính chất dạng nang.
    • Các cấu trúc thần kinh trong khoang cảnh như dây thần kinh phế vị và đám rối giao cảm nằm giữa các mạch máu lớn.

    Do đó, rất có khả năng các khối sưng hai bên của bệnh nhân này xuất phát từ các cấu trúc thần kinh này.
    Chúng ta đã thu hẹp được chẩn đoán phân biệt xuống còn khá hạn chế và đặc trưng cho khoang này (xem hình tiếp theo).

    • U bao thần kinh (Schwannoma) và u sợi thần kinh (Neurofibroma) là các khối u hiếm gặp.
      Ngoại lệ duy nhất là ở bệnh nhân mắc bệnh u sợi thần kinh (Neurofibromatosis).
      Khác với tổn thương này, u bao thần kinh và u sợi thần kinh thường xuất hiện một bên.
      Mặc dù chúng có ngấm thuốc tương phản từ trên MRI, nhưng thường không có hiện tượng mất tín hiệu dòng chảy (flow voids).
    • Paraganglioma thường gặp dạng đa ổ ở 3% đến 5% bệnh nhân nói chung và 20% đến 30% ở những người có tiền sử gia đình dương tính.
      Các tổn thương này ngấm thuốc mạnh trên CT và MRI như được thấy trên hình ảnh MRI mặt phẳng coronal sau tiêm Gadolinium này.
      Trong tổn thương lớn hơn ở bên trái, có thể thấy các vùng mất tín hiệu dòng chảy điển hình (xem thêm hình ảnh mặt cắt ngang).
      Vì vậy, chúng ta có thể kết luận rằng có các tổn thương ngấm thuốc mạnh hai bên với hiện tượng mất tín hiệu dòng chảy trong khoang cảnh, nhiều khả năng nhất là u thể cảnh hoặc paraganglioma.

    Paraganglioma: Ultrasound with color doppler, T1-weighted non-contrast MR and CECT

    Paraganglioma: Siêu âm Doppler màu, MRI chuỗi xung T1W không tiêm thuốc tương phản từ và CT có tiêm thuốc cản quang

    Paraganglioma (2)
    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nữ 21 tuổi có khối ở bên phải.
    Tổn thương này nằm giữa động mạch cảnh trong và động mạch cảnh ngoài, do đó là một khối u thần kinh.
    Chẩn đoán phân biệt được giới hạn ở các khối u xuất phát từ dây thần kinh phế vị và đám rối giao cảm.
    Trên CT và siêu âm Doppler màu, khối rõ ràng có tăng sinh mạch máu và chẩn đoán duy nhất có thể là paraganglioma.

    Paraganglioma (3)

    Các điểm chính

    • Còn được gọi là u thể cảnh.
    • Đa ổ ở 4% bệnh nhân.
    • 25% có tiền sử gia đình dương tính.
    • Ngấm thuốc mạnh trên CT và MRI.
    • Thường có hiện tượng mất tín hiệu dòng chảy (flow voids).

    Schwannoma: axial T2-weighted image and angiogram

    U bao thần kinh (Schwannoma): Hình ảnh chuỗi xung T2W mặt cắt ngang và chụp mạch máu

    U bao thần kinh (Schwannoma)

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nữ 28 tuổi có khối không đau ở góc hàm dưới bên trái.

    Bước 1
    Khối nằm trong khoang cảnh.

    Bước 2
    Các thành phần giải phẫu: động mạch cảnh, tĩnh mạch cảnh trong, dây thần kinh phế vị, đám rối giao cảm, hạch bạch huyết (mức 2-4) và các tàn dư bẩm sinh của khe mang thứ hai.

    Bước 3

    • Động mạch cảnh và tĩnh mạch cảnh trong bị đẩy lệch nhưng trông bình thường.
    • Hạch bạch huyết thường nằm ở phía ngoài các mạch máu, không phải ở giữa. Ở cả hai bên đều có một hạch bạch huyết mức 2 hình bầu dục trông bình thường.
    • Các tàn dư bẩm sinh của khoang cảnh thường là nang khe mang thứ hai. Như tên gọi đã chỉ ra, các tổn thương này có tính chất dạng nang.
    • Khối u có nguồn gốc thần kinh: tổn thương nằm giữa các mạch máu lớn.

    Do đó, rất có khả năng khối này có nguồn gốc thần kinh:

    • Đám rối giao cảm: paraganglioma ít có khả năng, vì paraganglioma thể hiện ngấm thuốc mạnh và nhiều mạch máu nhỏ trên chụp mạch.
    • Dây thần kinh phế vị: U bao thần kinh (Schwannoma) hoặc u sợi thần kinh (Neurofibroma) là chẩn đoán có khả năng nhất, vì chúng có thể xuất phát trong khoang này.
      Chúng có ngấm thuốc, nhưng không đặc biệt tăng sinh mạch máu.
      Hiện tượng mất tín hiệu dòng chảy thường không có.
      Không thể phân biệt giữa hai khả năng này dựa trên hình ảnh học.

    Thrombosis of jugular vein

    Huyết khối tĩnh mạch cảnh

    Huyết khối tĩnh mạch cảnh

    Huyết khối tĩnh mạch cảnh trong là một tình trạng thường bị chẩn đoán thiếu, có thể xảy ra như một biến chứng của nhiễm trùng vùng đầu cổ, phẫu thuật, đặt catheter tĩnh mạch trung tâm và lạm dụng thuốc tiêm tĩnh mạch.
    Huyết khối tĩnh mạch cảnh bị nhiễm trùng do lan rộng từ nhiễm trùng hầu họng được gọi là hội chứng Lemierre.
    Đây là một nhiễm trùng do vi khuẩn có thể gây ra bệnh suất nặng nề hoặc thậm chí tử vong, do cuối cùng các thuyên tắc nhiễm khuẩn có thể lan đến phổi.

    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân đã được cắt thanh quản toàn phần vài năm trước.
    Triệu chứng hiện tại là khối sưng đau ở bên trái cổ trong một ngày.

    Bước 1
    CT có tiêm thuốc cản quang tại mức giữa cổ cho thấy tân hầu họng với một số kẹp phẫu thuật ở bên trái và thùy tuyến giáp phải còn nguyên vẹn có ngấm thuốc.
    Ngoài ra còn có một tổn thương giảm tỷ trọng hình tròn trong khoang cảnh bên trái.


    Thrombosis of the left internal jugular vein

    Huyết khối tĩnh mạch cảnh trong bên trái

    Bước 2
    Trong trường hợp này, việc phân tích các thành phần giải phẫu bình thường của khoang cảnh có thể ngắn gọn.
    Khi so sánh bên trái với bên phải, rõ ràng chúng ta đang đối mặt với một tĩnh mạch cảnh trong bị giãn to và không ngấm thuốc.
    Hình ảnh ở mức cao hơn cho thấy hình ảnh tương tự của tĩnh mạch cảnh trong (mũi tên).

    Bước 3
    Kết hợp với thông tin lâm sàng về khối sưng đau ở bên trái cổ, chỉ có một chẩn đoán duy nhất có thể:
    Huyết khối cấp tính tĩnh mạch cảnh trong bên trái.


    Lemierre' s syndrome

    Hội chứng Lemierre

    Hội chứng Lemierre
    Khi chẩn đoán huyết khối cấp tính tĩnh mạch cảnh trong, hãy luôn tìm kiếm các triệu chứng phổi, tức là hội chứng Lemierre.
    Nhiễm trùng miệng lan vào cổ và gây viêm tắc tĩnh mạch cảnh trong với các thuyên tắc nhiễm khuẩn tiếp theo.


    Secondary infected branchial cleft cyst (courtesy Berit Verbist)

    Nang khe mang thứ hai bội nhiễm (hình ảnh cung cấp bởi Berit Verbist)

    Nang khe mang thứ hai

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân nữ 36 tuổi có khối sưng tiến triển ở bên trái cổ.
    Gần đây bệnh nhân vừa hồi phục sau áp xe quanh amidan.
    Khám tai mũi họng phát hiện lỗ rò ở amidan trái.
    Vị trí của khối trên CT cho thấy nó nằm trong khoang cảnh.

    Phân tích dựa trên các thành phần giải phẫu bình thường:

    • Động mạch cảnh và tĩnh mạch cảnh trong: bình thường.
    • Dây thần kinh phế vị hoặc đám rối giao cảm: khối không nằm giữa các mạch máu, do đó có thể loại trừ các tổn thương thần kinh.
    • Hạch bạch huyết: đây chắc chắn có thể là một hạch bạch huyết hoại tử.
    • Các tàn dư bẩm sinh: hình thái dạng nang của tổn thương, kết hợp với thông tin lâm sàng, khiến nang khe mang thứ hai là chẩn đoán có khả năng nhất.

    Second branchial cleft cyst: small fistula tract (arrow)

    Nang khe mang thứ hai: đường rò nhỏ (mũi tên)

    Nang khe mang thứ hai (2)

    Các điểm chính

    • 95% tất cả các dị tật khe mang xuất phát từ khe mang thứ hai.
    • Biểu hiện thường gặp nhất: nang, đôi khi kết hợp với xoang hoặc rò.
    • Nhiễm trùng được biểu hiện bởi tăng tỷ trọng, vách ngăn và dày thành nang.

    Second branchial cleft cyst

    Nang khe mang thứ hai

    Bên trái là hình ảnh siêu âm theo mặt phẳng dọc và ngang của một nang khe mang thứ hai lớn ở một bé gái 12 tuổi, nằm giữa tuyến mang tai (hình bên trái) và tuyến dưới hàm (hình bên phải).
    Nang nằm nông so với động mạch cảnh và tĩnh mạch cảnh (mũi tên).
    Nội dung nang giảm âm với các mảnh vụn di động tự do.


    Second branchial cleft cyst

    Khoang Sau Hầu


    Retropharyngeal space

    Khoang sau hầu

    Khoang sau hầu trải dài từ nền sọ ở phía trên đến trung thất sau ở mức chỗ phân đôi khí quản ở phía dưới.
    Trong điều kiện bình thường, khoang sau hầu là một khoang ảo, chứa các hạch bạch huyết sau hầu ở phần trên cùng với một ít mô mỡ.
    Các ổ nhiễm trùng ở miệng có thể lan qua khoang này vào trung thất sau.

    Có hai khoang khác nằm gần kề với khoang sau hầu: khoang nguy hiểm và khoang trước cột sống.
    Chúng thường bị nhầm lẫn với khoang sau hầu.

    Khoang nguy hiểm thực chất nằm giữa mạc cánh (alar fascia) — tạo nên ranh giới sau của khoang sau hầu — và mạc trước cột sống.
    Khoang này trải dài từ nền sọ ở trên đến mức cơ hoành.
    Khoang trước cột sống được giới hạn phía trước bởi mạc trước cột sống và phía sau bởi các cơ longus colli của cột sống.
    Khoang này đi xuống trung thất và tiếp tục đến chỗ bám của các cơ thắt lưng chậu (psoas).

    Điều quan trọng cần nhận thức là các tổn thương bệnh lý ở vùng này có thể lan vào trung thất sau, và chúng ta không nên dừng khảo sát hình ảnh cho đến khi đạt đến mức chỗ phân đôi khí quản.

    Áp-xe sau hầu

    Bên trái là hình ảnh CT cắt ngang có tiêm thuốc cản quang của một trẻ nhũ nhi bị sốt.
    Trẻ không thể nuốt được.
    Tổn thương bệnh lý này nằm trong khoang sau hầu.
    Các cơ trước cột sống bị đẩy về phía thân đốt sống.
    Nếu đây là tổn thương nằm trong khoang cạnh cột sống, các cơ này sẽ bị đẩy ra phía trước.

    Khoang sau hầu bị giãn rộng và chứa nhiều ổ dịch có tỷ trọng dịch.
    Rõ ràng đây là tình trạng nhiễm trùng sau hầu với nhiều ổ áp-xe.
    Đây là tình huống cấp cứu vì các ổ áp-xe sẽ tiếp tục lan rộng và có thể gây tắc nghẽn đường thở.
    Thông thường, các ổ áp-xe sâu này cần được dẫn lưu phẫu thuật.

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân người lớn bị áp-xe sau hầu sau khi được dẫn lưu phẫu thuật.
    Các ống dẫn lưu chạy từ trái sang phải xuyên qua khoang sau hầu.

    Khoang sau hầu có thể bị nhiễm trùng theo hai cơ chế.
    Áp-xe sau hầu ‘kinh điển’ thường gặp ở bệnh nhân nhi xảy ra khi nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm hầu họng hoặc viêm VA lan đến các hạch bạch huyết sau hầu.
    Chấn thương xuyên thấu, bao gồm dị vật, xương cá hoặc các nguyên nhân do thầy thuốc gây ra như nội soi hoặc đặt nội khí quản, cũng có thể là nguyên nhân gây nhiễm trùng khoang sau hầu.



    Phù nề sau hầu

    Bên trái là hai hình ảnh của một bệnh nhân bị ung thư xoang lê (đã trình bày trước đó).
    Hình ngoài cùng bên trái cho thấy khối u xoang lê trước khi xạ trị.
    Hình ảnh kế bên cho thấy đáp ứng hoàn toàn sau xạ trị.
    Khoang sau hầu hiện đang bị giãn rộng và cho thấy tỷ trọng mô mỡ tăng lên do phù nề sau xạ trị.

    Khoang cổ sau

    Bên trái là bảng tóm tắt các thành phần bình thường của khoang cổ sau và các bệnh lý tương ứng.
    MPNST là viết tắt của u bao thần kinh ngoại biên ác tính (malignant peripheral nerve sheath tumor), đây là tên gọi chính xác của u schwann ác tính.

    U lympho

    Bước 1: Xác định khoang
    Bên trái là hình ảnh một bệnh nhân có sưng nề hai bên cổ.
    Hình ảnh CT tại mức xương móng cho thấy nhiều tổn thương dạng tròn nằm ở phía trong cơ ức đòn chũm và phía sau tĩnh mạch cảnh trong.
    Các tổn thương đa ổ hai bên này được xác định nằm trong khoang cổ sau.

    Bước 2
    Phân tích các thành phần giải phẫu bình thường của khoang cổ sau:

    • Mô mỡ
      Mô mỡ có hình ảnh bình thường.
    • Thần kinh phụ
      Bệnh lý thần kinh phụ thường biểu hiện một bên.
    • Đám rối thần kinh cánh tay
      Có thể cân nhắc các bệnh lý đám rối thần kinh cánh tay như u xơ thần kinh.
      Tuy nhiên, chúng ta sẽ kỳ vọng thấy các tổn thương liên tục dọc theo đường đi của dây thần kinh, chứ không phải các tổn thương tròn riêng biệt như thế này.
    • Túi bạch huyết phôi thai nguyên thủy:
      Các di tích bẩm sinh như u nang bạch huyết (cystic hygroma) có thể xuất hiện hai bên.
      Đây là các tổn thương nang hợp lưu có giảm tỷ trọng.

    Bước 3
    Bằng phương pháp loại trừ, chúng ta có thể kết luận đây là các hạch bạch huyết to hai bên với hình ảnh ngấm thuốc đồng nhất.
    Ngấm thuốc đồng nhất là đặc điểm điển hình của u lympho.
    Hoại tử trung tâm đặc trưng hơn cho di căn hạch từ ung thư biểu mô tế bào vảy.
    Sinh thiết hạch bạch huyết ở bệnh nhân này xác nhận chẩn đoán u lympho không Hodgkin tế bào B.

    U lympho (2)
    Bên trái là hình ảnh của một phụ nữ 67 tuổi có tiền sử u lympho không Hodgkin.
    Bệnh nhân gần đây phát hiện sưng nề ở bên trái cổ.

    Bước 1
    Hình ảnh CT tại mức dây thanh âm thật cho thấy một khối rõ ràng nằm trong khoang cổ sau.

    Bước 2
    Khối có bờ rõ và đồng tỷ trọng với cơ.
    Hình ảnh tái tạo mặt phẳng coronal cho thấy khối có hình dạng thuôn dài, kéo dài về phía nách theo đường đi của đám rối thần kinh cổ-cánh tay.
    Tiếp tục xem các hình ảnh MRI.


    Recurrent NHL with diffuse infiltration of the left brachial plexus

    U lympho không Hodgkin tái phát với thâm nhiễm lan tỏa đám rối thần kinh cánh tay trái

    Tổn thương xuất phát từ lỗ liên hợp thần kinh bên trái và phát triển dọc theo đường đi của đám rối thần kinh cánh tay (mũi tên đỏ).
    Thực chất, chúng ta đang quan sát thấy hình ảnh đám rối thần kinh bị dày lên rõ rệt.

    Bước 3
    Đặc điểm hình ảnh học xác nhận nguồn gốc thần kinh của khối.
    Kết hợp với tiền sử bệnh, chẩn đoán cuối cùng là thâm nhiễm lan tỏa đám rối thần kinh cánh tay trái do u lympho không Hodgkin tái phát.

    U mỡ

    Bên trái là hình ảnh của một bệnh nhân có sưng nề ở phía sau bên trái cổ.
    Hình ảnh MRI tại mức xương móng.
    Tổn thương nằm trong khoang cổ sau.
    Trong trường hợp này, việc phân tích các thành phần giải phẫu bình thường của khoang cổ sau có thể được rút gọn.
    Khối có tín hiệu tương đương mô mỡ trên chuỗi xung T1W và tín hiệu bị xóa hoàn toàn khi áp dụng kỹ thuật xóa mỡ.
    Không có hình ảnh ngấm thuốc (không trình bày), do đó có thể kết luận đây là u mỡ.


    Lipoma in the right posterior cervical space

    U mỡ trong khoang cổ sau bên phải

    Bên trái là hình ảnh chuỗi xung T1W và T2W của một bệnh nhân khác có u mỡ.


    Lymphangioma

    U mạch bạch huyết

    U mạch bạch huyết hay U nang bạch huyết

    Bên trái là hình ảnh chuỗi xung T2W mặt phẳng axial có xóa mỡ và chuỗi xung T1W mặt phẳng coronal của một bé gái 12 tuổi đến khám vì sưng mềm ở vùng cổ.

    Bước 1
    Có một tổn thương đa thùy trong khoang cổ sau.

    Bước 2
    Phân tích các thành phần giải phẫu:

    • Mô mỡ:
      Hình ảnh chuỗi xung T1W mặt phẳng coronal cho thấy mô mỡ bình thường xung quanh tổn thương.
    • Thần kinh:
      Bệnh lý thần kinh phụ hiếm gặp và thường biểu hiện là một tổn thương đặc đơn độc.
      Các tổn thương đám rối thần kinh cánh tay thường nằm ở vị trí cạnh cột sống hơn.
    • Hạch bạch huyết:
      Có thể cân nhắc, nhưng các hạch thường đặc hoặc một phần đặc.
      Di tích phôi thai:
      Các di tích của hệ bạch huyết nguyên thủy như u mạch bạch huyết thường gặp nhất ở nhóm tuổi này và cần được xem xét.

    Lymphangioma

    U mạch bạch huyết

    Bước 3
    Trên chuỗi xung T2W có xóa mỡ, tổn thương có cấu trúc đa thùy với tín hiệu dịch.
    Không có hình ảnh ngấm thuốc trên chuỗi xung T1W.
    Những đặc điểm này, kết hợp với việc khối sưng mềm và xuất hiện ở trẻ em, là đặc trưng cho chẩn đoán u mạch bạch huyết, còn được gọi là u nang bạch huyết.


    Cystic hygroma located in the right floor of the mouth in a young adult patient (courtesy: Tony Hasso)

    U nang bạch huyết nằm ở sàn miệng bên phải ở bệnh nhân trẻ tuổi (courtesy: Tony Hasso)

    U mạch bạch huyết (2)

    Các đặc điểm chính

    • Tổn thương lành tính không có vỏ bao, xuất phát từ các “hồ bạch huyết” phôi thai giãn rộng không phát triển được hệ thống dẫn lưu bạch huyết bình thường.
    • 90% gặp ở trẻ em, 10% gặp ở người trẻ tuổi.
      Có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trong vùng đầu cổ. Thường gặp nhất ở khoang cổ sau. 10% trường hợp lan xuống trung thất.
    • Tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W.
      Tín hiệu trên chuỗi xung T1W phụ thuộc vào hàm lượng protein.
    • Chảy máu trong tổn thương dẫn đến tăng kích thước nhanh chóng và hình ảnh mức dịch-dịch trên MRI.

    Khoang cạnh cột sống

    Bên trái là bảng tóm tắt các thành phần bình thường của khoang cạnh cột sống và các bệnh lý tương ứng.



    Sarcôm

    Bên trái là hình ảnh CT có tiêm thuốc cản quang qua vùng cổ trên của một bệnh nhân có triệu chứng sưng phồng chậm phát triển ở phía sau bên trái cổ.

    Bước 1: Xác định khoang tổn thương
    Có một khối mô mềm lớn tiếp giáp với thân đốt sống, tập trung tại khoang cạnh cột sống.

    Bước 2
    Phân tích các thành phần giải phẫu bình thường của khoang cạnh cột sống:

    • Thân đốt sống: Không bị xâm lấn.
    • Đám rối thần kinh cánh tay. Các tổn thương xuất phát từ đám rối cổ-cánh tay thường được tìm thấy ở vị trí cạnh cột sống hơn.
    • Động mạch và tĩnh mạch đốt sống: Không bị xâm lấn.
    • Cơ trước cột sống và cơ cạnh cột sống.
      Tổn thương rõ ràng xuất phát từ khối cơ cạnh cột sống bên trái.

    Bước 3
    Các mặt phẳng mỡ bình thường giữa các cơ riêng lẻ đã biến mất. Các đặc điểm hình ảnh còn lại không đặc hiệu.
    Điều này dẫn đến chẩn đoán phân biệt khá rộng đối với bệnh lý cơ: sarcôm, u xơ cứng (fibromatosis), u lymphô và nhiễm trùng.
    Thông tin lâm sàng về một khối phát triển chậm gợi ý nhiều đến quá trình ác tính.
    Sinh thiết khối u cho kết quả là sarcôm.


    Sagittal T1-weighted image and axial image post-Gadolinium

    Hình ảnh chuỗi xung T1W mặt phẳng đứng dọc và hình ảnh mặt cắt ngang sau tiêm Gadolinium

    U xơ lành tính

    Bên trái là hình ảnh của bệnh nhân nam 75 tuổi với khối ở đường giữa phát triển chậm.

    Bước 1
    Tổn thương nằm trong khoang cạnh cột sống.

    Bước 2
    Thân đốt sống và các mạch máu đốt sống không bị xâm lấn.
    Các tổn thương xuất phát từ đám rối cổ-cánh tay thường được tìm thấy ở vị trí cạnh cột sống hơn.
    Khối ngấm thuốc tương phản từ mạnh.
    Trung tâm khối có hiện tượng mất tín hiệu dòng chảy (flow voids), cho thấy bản chất tăng sinh mạch máu.
    Các đặc điểm hình ảnh còn lại không đặc hiệu.

    Bước 3
    Thông tin lâm sàng về một khối phát triển chậm gợi ý nhiều đến quá trình ác tính.
    Sinh thiết trước phẫu thuật cắt bỏ cho kết quả là u xơ lành tính.

    Từ thiện

    Toàn bộ lợi nhuận từ Radiology Assistant được dành cho tổ chức Medical Action Myanmar, do Bác sĩ Nini Tun và Bác sĩ Frank Smithuis (giáo sư tại Đại học Oxford, đồng thời là anh trai của Robin Smithuis) điều hành.

    Nhấn vào đây để xem video về Medical Action Myanmar và nếu bạn thấy Radiology Assistant hữu ích, hãy ủng hộ Medical Action Myanmar bằng một món quà nhỏ.