Viêm hồi tràng – đại tràng do nhiễm trùng

Một trong những chẩn đoán phân biệt quan trọng nhất là viêm đại tràng do nhiễm trùng.
Triệu chứng chính của viêm đại tràng nhiễm trùng là tiêu chảy nặng, thường có máu, đặc biệt trong viêm đại tràng do Campylobacter và Salmonella.
Các vi sinh vật gây bệnh khác bao gồm E. coli, Shigella và một số virus.

Siêu âm cho thấy dày lớp niêm mạc và dưới niêm mạc kèm tăng sinh mạch máu toàn bộ đại tràng, không thể phân biệt với viêm loét đại tràng. Do mỗi bệnh nhân nghi ngờ bệnh viêm ruột (IBD) đều được cấy phân nhiều lần, nên trong hầu hết các trường hợp, chẩn đoán chính xác không phải là vấn đề khó khăn.

Viêm hồi tràng – đại tràng phải do nhiễm trùng

Ở một nhóm nhỏ bệnh nhân, đặc biệt là người trẻ tuổi, nhiễm khuẩn vì lý do chưa rõ có thể ban đầu chỉ khu trú ở hồi tràng và đại tràng phải.
Những bệnh nhân này biểu hiện đau hố chậu phải rõ rệt và tiêu chảy ít hoặc không có.
Viêm hồi tràng – đại tràng phải do nhiễm trùng này có thể biểu hiện với các triệu chứng bắt chước viêm ruột thừa hoặc bệnh Crohn hồi manh tràng, dẫn đến phẫu thuật không cần thiết.
Siêu âm đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán kịp thời.

Vi khuẩn gây bệnh là Campylobacter (80%) và Salmonella (20%).
Trước đây, Yersinia là nguyên nhân thường gặp của viêm hồi tràng nhiễm trùng, bắt chước rất sát bệnh Crohn cả về lâm sàng lẫn hình ảnh siêu âm.
Tuy nhiên, tỷ lệ mắc Yersinia đã giảm mạnh trong ba thập kỷ qua và hiện nay rất hiếm gặp.

Hình ảnh siêu âm điển hình của viêm hồi tràng – đại tràng phải do nhiễm trùng ở một nam thanh niên.

Dày thành rõ rệt lớp niêm mạc và dưới niêm mạc của hồi tràng đoạn cuối và đại tràng phải, các hạch bạch huyết mạc treo viêm to và ruột thừa bình thường.

Lưu ý hình ảnh van hồi manh tràng nổi bật do dày thành cả hồi tràng và manh tràng ở bệnh nhân viêm hồi manh tràng phải do Campylobacter này.

Viêm hồi tràng – đại tràng phải do nhiễm trùng ở nam giới 33 tuổi.
Chụp CT không tiêm thuốc cản quang (tiền sử dị ứng nặng).

Dày thành rõ rệt lớp (dưới) niêm mạc của hồi tràng và đại tràng phải.
Lưu ý các hạch bạch huyết mạc treo to rõ rệt và ruột thừa bình thường.

Hình ảnh điển hình, nổi bật của van hồi manh tràng trong viêm hồi manh tràng nhiễm trùng do dày lớp (dưới) niêm mạc của cả hồi tràng và manh tràng.

Van hồi manh tràng được quan sát trên hai mặt phẳng vuông góc với nhau (lưu ý sơ đồ cơ thể).

Như quan sát thấy trên lâm sàng ở bệnh nhân Campylobacter, đau trong viêm hồi manh tràng do Campylobacter thường có tính chất từng cơn và quặn thắt.
Trong các cơn đau quặn này (hãy nhớ “Quặnylobacter”), hồi tràng bị lồng nhẹ vào manh tràng rồi trượt ra sau khi cơn đau qua đi.

Phân biệt bệnh Crohn và viêm hồi tràng – đại tràng nhiễm trùng thường không khó, vì trong trường hợp sau cấu trúc lớp thành ruột hầu như luôn được bảo tồn và không bao giờ có hình ảnh mỡ viêm xung quanh, áp xe hay hình thành đường rò.

Sự khác biệt giữa bệnh Crohn và viêm hồi tràng – đại tràng nhiễm trùng.

Tuy nhiên, việc phân biệt bệnh Crohn giai đoạn sớm với viêm hồi tràng – đại tràng nhiễm trùng đôi khi có thể rất khó hoặc không thể thực hiện được.
Theo dõi và cấy phân nhiều lần trong những trường hợp như vậy có thể giải quyết vấn đề.

Ở bệnh nhân trẻ này, hình ảnh siêu âm phù hợp với cả viêm hồi tràng Crohn giai đoạn sớm lẫn viêm hồi tràng – đại tràng phải do nhiễm trùng.
Siêu âm lại sau 7 ngày cho hình ảnh đặc trưng của bệnh Crohn.
Lưu ý cả dày thành và mỡ viêm xung quanh đều tăng thể tích rõ rệt (đầu mũi tên).

Viêm hồi tràng do lao

Ở bệnh nhân người Indonesia này với triệu chứng đau hố chậu phải, chẩn đoán sơ bộ qua siêu âm là bệnh Crohn.

Tuy nhiên, chụp X-quang ngực phát hiện lao phổi tiến triển, do đó chẩn đoán có khả năng nhất là viêm hồi tràng do lao.
Siêu âm theo dõi sau điều trị thuốc kháng lao cho thấy các bất thường đã hồi phục hoàn toàn.

Viêm hồi tràng do lao có thể bắt chước rất sát bệnh Crohn, thậm chí có thể có hình ảnh áp xe, hình thành đường rò và hẹp xơ.

Viêm hồi tràng do thương hàn

Sinh viên người Hà Lan này nhập viện với sốt cao, táo bón và đau hố chậu phải sau khi trở về từ Ấn Độ.
Siêu âm cho thấy lách to và dày thành hồi tràng đoạn cuối (đầu mũi tên) với thay đổi xuyên thành giảm âm rõ rệt (*).
Ngoài ra còn có mỡ viêm quanh hồi tràng và các hạch bạch huyết mạc treo (ln) to.

Hai ngày sau, cấy máu dương tính với Salmonella typhi.
Hồi phục hoàn toàn sau điều trị kháng sinh.
S. typhi là vi khuẩn duy nhất có hành vi xâm lấn này và có thể bắt chước rất sát hình ảnh siêu âm của bệnh Crohn.
Ở các vùng lưu hành dịch, thủng hồi tràng là biến chứng thường gặp của sốt thương hàn.

Viêm đại tràng do Clostridium có thể bắt chước hình ảnh siêu âm của viêm loét đại tràng, mặc dù dày thành lớp (dưới) niêm mạc trong viêm đại tràng do Clostridium thường nổi bật hơn nhiều.

Các biểu hiện lâm sàng đôi khi có thể gây nhầm lẫn đáng kể và viêm đại tràng do Clostridium cũng có thể xảy ra mà không có tiền sử dùng kháng sinh trước đó.

Bệnh nhân trẻ này xuất hiện tiêu chảy nặng vài ngày sau khi dùng kháng sinh điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu.
Nội soi đại tràng cho hình ảnh nghi ngờ và cuối cùng cấy phân dương tính với Clostridium difficile.

Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ

Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ có xu hướng xảy ra ở góc lách của đại tràng vì đây là vùng ranh giới tưới máu giữa động mạch mạc treo tràng trên và dưới.

Hình ảnh siêu âm dày thành phân đoạn giới hạn rõ, giảm âm với đặc điểm xuyên thành và tăng tỷ trọng mỡ xung quanh có thể bắt chước rất sát viêm đại tràng Crohn, cả trên siêu âm lẫn CT.

Vị trí tổn thương, tuổi tác và xơ vữa động mạch, cùng với bức tranh lâm sàng thường là những gợi ý quan trọng để chẩn đoán.