Category: Cơ xương khớp

  • Phân loại Gãy xương Cột sống Ngực-Thắt lưng theo AO Spine

    AO Spine Classification of Thoracolumbar Fractures

    Sander P.J. Muijs¹, Wouter Foppen², Frank Smithuis³ and Robin Smithuis⁴

    ¹Department of Orthopedic Surgery and ²Radiology and Nuclear Medicine, University Medical Center Utrecht, ³University Medical Center Amsterdam, ⁴ Alrijne Hospital, Leiden, the Netherlands

    Publicationdate

    The AO spine classification is the new standard for
    classifying spine injury.

    It is developed by the AO Spine Knowledge Forum Trauma.
    The forum members looked at all existing classification
    systems and formulated the most comprehensive system based on three injury
    mechanisms with increasing severity: compression (A), distraction (B) and
    translation (C).

    The classification is a primarily CT-based and easy to  use.
    In most cases, MRI is not
    needed for correct classification.
    Click here for AO Spine Classification Systems—the complete guides which includes the video guide and studies

    Overview

    This is a simplified roadmap of the AO spine classification.
    It is based on the principle, that you first look for the most severe scenario.

    When you study the images, ask yourself:

    1. Is there
      displacement of a vertebral body in relation to the adjacent vertebral body,
      i.e. a translation injury (type C).
    2. If it is not a C, then the next question is, whether there is an anterior or posterior tension band injury, i.e. a distraction injury (type B).
    3. If it isn’t a B, then the next question is, whether there is a vertebral body fracture, i.e. a compression injury (type A).

    Note: Type A injury can occur isolated or in combination with a type B or C injury.
    This is why the classification starts with the most extensive injuries, so you will not miss anything.

    Translation

    Type C – Translational injuries are characterized by dislocation of a vertebral level from the level below or above in any direction.

    No subtypes are present as there are numerous possibilities of dislocating fractures.
    However, they should be specified along with relevant vertebral body (A-type) or tension band (B-type) injuries to better describe the morphology.

    Distraction

    The next most severe injury is distraction.
    Distraction injury means that two or more vertebral levels are distracted or partially separated from each other. 
    Hyperextension can lead to distraction of the anterior tension band.
    Hyperflexion can lead to distraction of the posterior tension band.

    Anterior tension band
    This is formed by the vertebral bodies, the anterior and posterior longitudinal ligaments and the intervertebral discs.
    This type of injury is often seen in individuals with a rigid spine like diffuse idiopathic skeletal hyperostosis or ankylosing spondylitis and can occur even after minor trauma in this patient group.

    Posterior tension band
    This is the major stabilizer of the spine limiting flexion and reducing the axial load on the intervertebral discs.
    It is formed by: 

    • Osseous structures: pedicles, transverse processes, spinous processes.
    • Non-osseous structures: ligamentum flavum, ligamentum inter- and supraspinosum and the facet joints.

    Compression

    If it is not a type C or B injury, we ask ourselves whether there is a type A compression injury.
    Compression injuries are fractures of the vertebral bodies: 

    • A1 fracture of
      one endplate.
    • A2 split
      fracture where both endplates are involved without affecting the posterior wall of the vertebral body
    • A3 incomplete
      burst fracture, where the posterior wall and one endplate are involved
    • A4 complete
      burst fracture, where the posterior wall and both of the endplates are
      involved. 

    Note: Type A
    injury can occur isolated or secondary to B or C injury.
    In addition there is a type A0 fracture, which is a minor non-structural fracture, that does not affect the stability of the spine, e.g. a fracture of the transverse process or spinous process.

    Roadmap

    This is the complete version of the roadmap of the AO-spine classification.
    It starts with the most severe injury, which is C translation and finally ends with the insignificant A0-injury.

    C translation
    When there is displacement, it is a C-type translation injury without any subclassification.
    When you describe a type C injury, both involved levels which are
    displaced from each other are described: e.g. Th8-Th9 AO type C.

    B distraction
    If there is anterior
    distraction with disruption of the anterior tension band, you call it a
    B3-hyperextension injury.
    If there is injury to the
    posterior tension band, it is usually a combination of osseous and non-osseous
    injury (B2).
    Occasionally it is a purely osseous injury (B1) also
    known as Chance fracture.
    In general a B1-type injury has a
    better prognosis than a B2-type injury.    

    A compression
    When there is a compression fracture of a vertebral body, the subclassification is determined whether there is a fracture of one or both endplates and whether the posterior wall is involved.

    Complete overview

    This illustration summarizes the different fracture types of the AO-spine classification (adapted from reference 1).

    Type C – Translational injuries are characterized by:

    • Dislocation or displacement of a vertebral level from the level below or above in any direction.

    Type B – Distraction injuries are characterized by:

    • Hyperflexion with distraction of the tension band on the posterior side.
      Usually a combination of osseous and non-osseous injury (B2), but ocassionally a purely osseous injury (B1). This is also known as Chance fracture.
    • Hyperextension with distraction of the tension band on the anterior side (B3). This is a common injury in patients with a stiff back.


    Type A
     – Compression fractures of the vertebral bodies:

    • A1 fracture of one endplate.
    • A2 split fracture where both endplates are involved.
    • A3 a burst fracture, where the posterior wall and one of the endplates are involved.
    • A4 a complete burst fracture, where the posterior wall and both of the endplates are involved. 

    A helpful tool to classify the subtypes of A injury is the following:

    • Both endplates of the vertebra are each worth 1 point, the posterior wall 2 points.
    • Add up the points for the involved cortices of the vertebral body and you will get the correct subtype A injury.

    Type C Translational injuries

    We start with the most severe injury and work from there.
    Translational injuries are dislocation or displacement of a vertebral level from the level below or above.
    There are no subtypes because various configurations are possible.
    There is a high degree of instability and therefore an indication for surgery.

    Images
    Here we see a dislocation of the proximal levels to the right lateral side in the coronal plane.

    Conclusion
    Type C injury.

    What is the highest AO-type of injury?

    Images
    This is a clear example of translation in the anterior direction.

    Conclusion
    Type C injury.

    Scroll through images.
    What are the findings?
    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • Dislocation of the proximal vertebrae anteriorly (white arrow). 
    • Both facet joints are perched (black arrows). Perched means to be situated above or on the edge of something. In this case the inferior process of vertebral articular joints appears to sit on the ipsilateral superior articular process of the vertebra below.
    • Due to the anterior displacement a fracture of the spinous process is seen, in a horizontal oblique course.


    Conclusion

    Type C injury.

    First look at the images.
    What are the findings?
    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • Both facet joints are perched or displaced (black arrows).
      The displacement of the vertebrae (white arrow) is not as striking as in previous cases. 
    • There are fractures of the spinous processes on multiple levels.
      This is a common feature in C injuries. 
    • Pay attention to the chip fractures on the endplates.


    Conclusion

    Type C + A1 injury.


    Scroll through the images

    Findings:

    • Perched facet joints (yellow curved arrows), so think of C injury. 
    • Posterior displacement of the vertebral bodies in the midline.
    • Secondary A4 injury of the vertebral body.


    Conclusion

    Type C + A4 injury


    Scroll through images.
    What are the findings?
    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • At a first glance we see a oblique fracture of the vertebral body (A1).
    • But as mentioned before, we have to start with the most severe type (C) and work from there. 
    • So ask yourself: Is there a dislocation in the transverse plane present (yes, look at the white lines) and is there a perched facet joint present (yes, unilaterally on the left side)


    Conclusion

    Type C + A1 (only upper endplate)


    Scroll through the images.
    What are the findings?
    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • Vertical fracture of the posterior border of the vertebral body. It looks a bit odd. 
    • Again we first have to look for the presence of a type C injury.
    • Notice that there is a subtle posterior dislocation of the proximal levels. So this has to be C injury. 


    Conclusion

    Injury type C + A3

    These images are of a 65 year-old woman who fell from her bike.

    Scroll through the images.
    What are the findings?
    What is the highest AO-type of injury?

    Findings
    There is a type C injury.
    In addition to the dislocation in the upper thoracic spine, there is also a sternum fracture, further increasing instability alongside the severe spinal injury.


    This is a difficult case with injuries at many levels.
    What is the most severe level for classification.
    Then continue with the second stack below for classification of other levels.

    Findings

    1. The most severe level is L4/5 with dislocation (dotted lines)
    2. Facet fractures at L4 (arrows). 
    3. A4 burst fracture (circle). 


    Conclusion
    : 
    Injury type C + A4 at L4/5.

    Continue with the next stack of images to classify level L2…


    Scroll through images.
    What is the highest AO-level?

    Findings

    1. No dislocation ( no C type).
    2. Mainly horizontal fractures of spinous processus at multiple levels (B-type).
    3. Split fracture L2 (type A2).


    Conclusion

    Injury type B2 + A2 at level L2.

    The combination of these fractures make it difficult to comprehend what exactly has happened.
    The AO spine classification is only designed to classify these injuries as simple as possible.

    Type B / Distraction injuries

    B3 Extension distraction injury

    Hyperextension can result in distraction of the anterior tension band, which is formed by the vertebral bodies, the anterior and posterior longitudinal ligaments and the intervertebral disc.

    These injuries can be difficult to detect since patients are scanned in the supine position laying on their back, which may obscure the anterior distraction.

    However, these injuries mainly occur in patients with a rigid spine as a result of osteoarthritis, DISH or Ankylosing Spondylitis (SpA).
    Stay persistent when examining a patient with a rigid spine until you have found the B3 injury.

    Extension distraction is characterized by:

    • Distraction of the tension band on the anterior side.
    • Any horizontal or oblique fracture line through vertebral bodies anteriorly with separation on both sides.
    • Widening of intervertebral disc space.


    Scroll through images.
    What are the findings?

    Findings

    1. C injury? No.
    2. Signs of a rigid spine?
      Yes, so be aware of potentially very subtle B3 injury. 
    3. A subtle fracture on the anterior vertebral body is seen (arrows).


    Conclusion

    Injury type B3.


    Scroll through images.
    What are the findings?

    Findings

    1. C injury? No.
    2. Signs of a rigid spine? 
      Yes, clear example of SpA so be aware of a B3 injury. 
    3. Horizontal fracture of vertebral body  (white circle)
    4. Subtle separation anteriorly at the fracture level


    Conclusion
    injury type B3.


    Scroll through images.
    What are the findings?

    Findings

    1. C injury? No.
    2. Signs of a rigid spine? 
      Yes (DISH), so a B3 injury is very likely. 
    3. A subtle fracture on the anterior vertebral body (arrows). 
    4. No separation, probably due to positioning of patient in the scanner


    Conclusion

    Injury type B3.


    Scroll through images.
    What are the findings?

    Findings

    1. C injury? No.
    2. Signs of a rigid spine? 
      Yes, a B3 injury is very likely. 
    3. A subtle fracture on the anterior vertebral body. 


    Conclusion

    Injury type B3.

    B1 and B2 Flexion distraction injury

    Hyperflexion can lead to distraction of the posterior tension band, which is the term for the combined unit of bones and ligaments that together provide stability. 

    The posterior tension band is formed by: 

    • Osseous structures: pedicles, transverse processes, spinous processes.
    • Non-osseous structures: ligamentum flavum, inter- and supraspinosum, and the facet joints.

    When the posterior tension band is distracted in flexion distraction injury, it is classified as:

    • B1 flexion injury, which is purely osseous.
      This injury is a synonym for the previously called Chance fracture.
      B1 injury is rare, since ligamentous structures are almost always involved. 
    • B2 injury, which is a combination of osseous and non-osseous injury. Combination with type A injury is common, this is classified additionally.


    Study the images.
    What is the highest AO-type of injury?
    Any additional findings?

    Findings

    1. Fracture through spinous process indicating B2-flexion distraction injury. 
    2. Fracture of both endplates (1+1 point) and posterior wall (2 points) of the vertebral body, i.e. A4 compression fracture.

    Conclusion
    injury type B2-A4


    Scroll through the images.

    What is the highest AO-type of injury?
    Any additional findings?

    Then continue with the next images…

    Findings

    1. Black arrows: horizontal fractures through the pedicles as a result of flexion distraction trauma.
    2. White arrows: soft tissue swelling indicating injury to posterior ligaments.
    3. Circle: compression fracture of posterior wall (2 points) and two endplates (2 points)


    Conclusion

    Type B2-A4
    Flexion distraction injury with separation on the posterior side and a secondary burst fracture involving both endplates and the posterior wall.

    These images are of a young child with a spinal injury.

    Findings

    1. Clear widening of the interspinous distance (yellow arrow)
    2. Black arrowhead: small avulsion fracture to the flexion distraction
    3. MRI better depicts the ligamentous injury, which was suspected on CT


    Conclusion
    Injury type B2


    Scroll through the images.

    What is the highest AO-type of injury?
    Any additional findings?

    Findings

    1. Subtle widening of the interspinous distance (white circle)
    2. Small avulsion fracture spinous process (yellow arrow)
    3. Compression fracture with involvement of one endplate and posterior wall (1+2 points)


    Conclusion
    Injury type B2 + A3

    Type A / Compression injury

    If it is not a type C or B injury, then the next question is, whether it is a type A compression injury.
    Compression injuries are fractures of the vertebral bodies and are classified as:

    • A1 fracture of one endplate.
    • A2 split fracture where both endplates are involved.
    • A3 incomplete burst fracture, where the posterior wall and one endplate are involved
    • A4 complete burst fracture, where the posterior wall and both of the endplates are involved. 

    A4 Complete Burst fracture

    Fracture with involvement of the posterior wall and both endplates.
    A vertical fracture of the lamina can be present and does not constitute a tension band failure.

    What is the highest AO-type of injury?

    Findings:

    • No C or B injury
    • Fractures of the vertebral body with involvement of both endplates (1+1 points) and posterior wall (2 points)


    Conclusion
    Injury type A4


    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • This is a flexion distraction injury type B2.
    • There is an additional compression fracture.

    What type of A fracture do we have here?

    Findings

    • Compression fracture of posterior wall (2 points) and two endplates (2 points).
    • This is the same case as in the B2 Flexion  distraction injury.

    What is the highest AO-type of injury?

    Findings

    • No C or B injury.
    • Fractures of the vertebral body with involvement of both endplates (1+1 points) and posterior wall (2 points).
    • In the coronal plane, a sagittal course of the fracture is seen, which is common in burst fractures.
    • Bulging of the posterior wall without any other signs of dislocation is the result of the burst fracture.
      Therefore no C injury.


    Conclusion
    Injury type A4

    Here more examples of typical burst injuries.
    Due to the axial force, the vertebral body is ‘split in half’, therefore a sagittal course of the fracture is common. 

    Therefore a fracture through the posterior osseous structures is possible in some type A injuries and should not always be regarded as a posterior distraction injury.
    This can be confusing sometimes.  

    A3 Incomplete Burst fractures

    Fracture with any involvement of the posterior wall; only a single endplate fractured.
    A vertical fracture of the lamina is usually present and does not constitute a tension band failure.

    What is the AO-type of the vertebral body fracture based on only these two inages?

    Findings:

    • Fractures of the vertebral body with involvement of upper endplates (1 points) and posterior wall (2 points)
    • Bulging of the posterior wall without any other signs of dislocation is the result of the burst fracture.
      Therefore no C injury.


    Conclusion
    Injury type A3

    Findings:

    • No C or B injury
    • Fractures vertebral body with involvement of upper endplate (1 point) and posterior wall (2 points)


    Conclusion
    Injury type A3

    A2 Split fracture

    A2 is a fracture of both endplates without involvement of the posterior wall of the vertebral body.


    What is the highest AO-type of injury?

    Findings:

    • No C or B injury
    • Fracture of the vertebral body with involvement of both endplates (1+1 points), no posterior wall involvement


    Conclusion
    injury type A2

    A1 Wedge fracture

    Fracture of a single endplate without involvement of the posterior wall of the vertebral body.

    What is the type of the fracture of the vertebral body?

    Findings:

    • Fracture vertebral body with involvement of upper endplate (1 point), no posterior wall involvement


    Conclusion
    Injury type A1

    A0 Minor fracture

    A0 is a minor non-structural fracture, that does not affect the stability of the spine.
    A fracture of the transverse process or spinous process is regarded as an injury type A0.
    Usually they are cause by direct trauma.

    Modifiers

    M1 modifier
    is when there is uncertainty concerning discoligamentous injury.

    M2 modifier describes patient-specific comorbidity, which might argue
    either for or against surgery for patients with relative surgical indications.

    Example of an M2 modifier are ankylosing spondylitis and Osteoporosis

  • Viêm khớp

    Viêm Khớp

    Laurens van Baardewijk, Frank Looijmans, Frank Smithuis và Matthieu Rutten

    Máxima MC, Cooperative Lumirad U.A., Trung tâm Y tế Đại học Amsterdam, Bệnh viện Jeroen Bosch và Trung tâm Y tế Đại học Radboud tại Hà Lan

    Ngày xuất bản

    Trong bài viết này, chúng tôi cung cấp tổng quan về các đặc điểm hình ảnh của các bệnh lý khớp thường gặp, nhằm phục vụ như một công cụ hữu ích trong thực hành chẩn đoán hình ảnh cơ xương khớp hàng ngày.

    Viêm khớp là một chủ đề đầy thách thức. Cần xem xét một danh sách dài các chẩn đoán khi đọc phim X-quang bàn tay và bàn chân, mỗi chẩn đoán có một tập hợp các đặc điểm hình ảnh riêng biệt.
    Đôi khi các bất thường mang tính đặc trưng bệnh lý (pathognomonic) cho một bệnh cụ thể, nhưng thường thì các dấu hiệu không đặc hiệu do có sự chồng lấp đáng kể giữa các bệnh lý khớp khác nhau.

    Khi bắt đầu phân tích các ca viêm khớp, cần ghi nhớ những điểm sau:

    • Nếu đây là lần khám đầu tiên, hãy cố gắng lập chẩn đoán phân biệt dựa trên cả đặc điểm hình ảnh, thông tin lâm sàng của bệnh nhân và kết quả xét nghiệm.
    • Hãy thành thạo trong việc chẩn đoán thoái hóa khớp và viêm khớp dạng thấp, đồng thời ghi nhớ các đặc điểm phân biệt giữa hai thực thể bệnh lý này.
    • Nếu không điển hình cho thoái hóa khớp hay viêm khớp dạng thấp, hãy áp dụng phương pháp tiếp cận có hệ thống được trình bày trong phần đầu tiên.
    • Nếu đây là ca theo dõi, hãy đánh giá tiến triển của bệnh và tìm kiếm các tổn thương bào mòn xương mới. Cần lưu ý rằng thoái hóa khớp thứ phát có thể xuất hiện. Thoái hóa khớp thứ phát cũng có thể là dấu hiệu của sự tiến triển âm thầm của bệnh lý nguyên phát.

    Bạn có thể nhấp vào tất cả các hình ảnh để xem phóng to.

    Tiếp Cận Hệ Thống


    Modified from Jacobson, et al. Radiology 2008 (2)

    Chỉnh sửa từ Jacobson, et al. Radiology 2008 (2)

    Lưu đồ này trình bày cách tiếp cận đánh giá X-quang trong bệnh lý khớp. Khi có hẹp khe khớp, điều quan trọng là phải phân biệt tình trạng thoái hóa với tình trạng viêm.

    Bệnh khớp thoái hóa
    Đặc trưng bởi gai xương và xơ cứng xương dưới sụn với phân bố không đối xứng, cả khi so sánh bên trái và bên phải lẫn trong nội tại khớp. Thông thường đây là viêm xương khớp điển hình.
    Khi các dấu hiệu không điển hình (sự kết hợp bất thường giữa tuổi tác, khớp bị ảnh hưởng và mức độ nặng), cần nghĩ đến nguyên nhân sau chấn thương, CPPD, bệnh khớp thần kinh hoặc các bệnh hiếm gặp như viêm khớp do bệnh máu khó đông.

    Bệnh khớp viêm
    Đặc trưng bởi bào mòn xương, loãng xương, sưng phần mềm và hẹp khe khớp đồng đều, đối xứng.
    Viêm một khớp đơn độc cần đặt ra nghi ngờ nhiễm trùng.
    Viêm nhiều khớp đối xứng với phân bố gần gốc chi ở bàn tay hoặc bàn chân, không có tăng sinh xương, gợi ý viêm khớp dạng thấp.
    Khi tình trạng viêm phân bố xa gốc chi hơn ở bàn tay hoặc bàn chân kèm tăng sinh xương, gợi ý viêm cột sống thể huyết thanh âm tính (SpA).
    SpA là nhóm bệnh viêm mạn tính liên quan đến HLA-B27 (2).
    SpA trục – phổ biến nhất là viêm cột sống dính khớp – chủ yếu ảnh hưởng đến bộ xương trục.
    SpA ngoại vi – như viêm khớp vảy nến, viêm khớp phản ứng và viêm khớp liên quan đến bệnh viêm ruột – chủ yếu ảnh hưởng đến bộ xương ngoại vi.

    ABCDE-S

    Bệnh lý khớp có biểu hiện đa dạng với sự chồng lấp của các đặc điểm hình ảnh học.
    Từ gợi nhớ ABCDE-S là một công cụ hữu ích cho việc đọc và báo cáo hình ảnh học một cách hệ thống và toàn diện.

    Chúng tôi sử dụng ABCDE-S, viết tắt của Articular (Khớp), Bone (Xương), Cartilage (Sụn), Distribution (Phân bố), Extra’s (Các dấu hiệu bổ sung) và Soft tissue (Mô mềm).
    Có các biến thể của từ gợi nhớ này. Một số tác giả dùng ABCDE cho Alignment (Trục thẳng hàng), Bone (Xương), Cartilage (Sụn), Distribution (Phân bố) và Effusion (Tràn dịch).

    Khớp – bào mòn

    Bào mòn bờ khớp
    Xuất hiện tại vùng trần của khớp, nơi xương không được sụn khớp che phủ. Thường gặp trong viêm khớp dạng thấp (khớp MCP) và viêm khớp vảy nến (khớp DIP).

    Bào mòn xương dưới sụn
    Xuất hiện tại tấm xương dưới sụn của các mặt khớp. Đây là đặc điểm điển hình của viêm xương khớp bào mòn.

    Biến dạng cánh hải âu
    Trong viêm xương khớp bào mòn, sự kết hợp giữa bào mòn trung tâm và gai xương tạo ra biến dạng cánh hải âu.

    Biến dạng bút chì trong cốc
    Trong viêm khớp vảy nến, sự kết hợp giữa bào mòn bờ khớp và tăng sinh xương có thể tạo ra biến dạng bút chì trong cốc.

    Bào mòn cạnh khớp hoặc cận khớp.
    Bào mòn trong bệnh gout có vị trí lệch tâm hơn, nằm cạnh khớp, tại nơi bao khớp bám vào xương. Thường gặp nhất tại khớp MTP1.

    Các ví dụ điển hình về các dạng bào mòn đặc trưng

    1. Viêm khớp dạng thấp.
      Bào mòn bờ khớp điển hình tại các khớp MCP.
    2. Viêm xương khớp bào mòn.
      Bào mòn xương dưới sụn tại các khớp DIP và PIP. Sự hình thành đồng thời của gai xương tạo ra biến dạng cánh hải âu.
    3. Bệnh gout.
      Bào mòn lệch tâm với bờ nhô ra. Bờ xơ cứng trong trường hợp này cho thấy bệnh mạn tính và tiến triển chậm.
    4. Nhiễm trùng.
      Tổn thương phá hủy kèm mất sụn và bào mòn xương.
    5. Viêm khớp vảy nến.
      Bào mòn xương thu hẹp đầu đốt ngón gần thành hình “bút chì”, tựa vào “cốc” được tạo bởi nền đốt ngón xa mở rộng do tăng sinh xương.
    6. Xơ cứng bì.
      Và các rối loạn đa hệ thống khác có thể gây bào mòn tại các chỏm đốt ngón xa, tình trạng này được gọi là tiêu xương đầu chi (acro-osteolysis).

    Trục thẳng hàng

    Một số tác giả dùng chữ A trong ABCDE-S cho Alignment (Trục thẳng hàng).
    Tuy nhiên, vấn đề là lệch trục hoặc mất thẳng hàng có thể gặp trong tất cả các bệnh lý khớp giai đoạn cuối, dù là thoái hóa hay viêm.

    Xương – tăng sinh

    Tăng sinh hoặc tạo xương mới gặp trong nhiều bệnh lý khớp, đặc biệt trong viêm xương khớp, DISH và viêm cột sống thể huyết thanh âm tính như viêm cột sống dính khớp và viêm khớp vảy nến.
    Tăng sinh xương KHÔNG xuất hiện trong giai đoạn hoạt động của viêm khớp dạng thấp.

    Hình ảnh

    1. Gai xương trong viêm xương khớp.
      Tăng sinh xương phát triển tại bờ khớp hoạt dịch, thứ phát sau tổn thương sụn khớp trong viêm xương khớp.
    2. Gai xương ở bệnh nhân CPPD.
      Lưu ý các vôi hóa mô mềm (vòng tròn).
    3. Tăng sinh xương trong viêm khớp vảy nến.
      Đôi khi được mô tả là viêm màng xương dạng bông tuyết (đầu mũi tên).
    4. Gai xương cột sống (Spondylophytes)
      Gai xương tại cột sống trong thoái hóa cột sống. Hướng điển hình là nằm ngang / vuông góc với cột sống.
    5. Cầu xương cạnh đốt sống (Syndesmophytes)
      Cốt hóa cạnh đốt sống trong các dây chằng cột sống. Hướng điển hình là thẳng đứng / song song với cột sống. Đây là dấu hiệu đặc trưng của viêm cột sống dính khớp.
    6. DISH
      Cốt hóa dây chằng dọc trước. Các cốt hóa này có hình thể to hơn so với cốt hóa trong viêm cột sống dính khớp.

    Two examples of periarticular osteopenia in rheumatoid arthritis. Click on image to enlarge.

    Hai ví dụ về loãng xương cạnh khớp trong viêm khớp dạng thấp. Nhấp vào hình để phóng to.

    Xương – mật độ

    Thay đổi mật độ xương biểu hiện dưới dạng loãng xương hoặc xơ cứng xương.
    Loãng xương cạnh khớp (hình) thường gặp trong viêm khớp dạng thấp và không gặp trong viêm xương khớp. Mất khoáng xương cạnh khớp phát triển do tình trạng tăng sinh mạch máu của màng hoạt dịch và mô mềm bị viêm.
    Xơ cứng xương dưới sụn thường gặp trong viêm xương khớp. Cũng gặp ở bệnh nhân viêm khớp thần kinh.

    Hình ảnh
    Đây là hai ví dụ về loãng xương cạnh khớp ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp.
    Tình trạng loãng xương có thể rất kín đáo.
    Có thể hữu ích khi điều chỉnh cài đặt độ rộng cửa sổ (hình chi tiết ở giữa) hoặc nhìn qua mi mắt khép hờ để nhận ra tình trạng loãng xương.

    Sụn khớp

    Bệnh thoái hóa ảnh hưởng đến sụn không đồng đều hoặc không đối xứng, do đây là hệ quả của tải trọng cơ học, vốn không phân bố đều trong toàn bộ khớp.

    Bệnh viêm ảnh hưởng đến sụn một cách đồng đều, do tình trạng viêm màng hoạt dịch hiện diện trong toàn bộ khớp.


    Click on image to enlarge.

    Nhấp vào hình để phóng to.
    1. Viêm xương khớp điển hình với mất sụn phía trong, xơ cứng xương dưới sụn và gai xương.
    2. Có mất sụn đồng đều.
      Không có gai xương.
      Trong trường hợp như vậy, cần nghĩ đến bệnh khớp viêm trước tiên.

    Phân bố

    Hiểu rõ các kiểu phân bố là một công cụ rất hữu ích, vì các bệnh phổ biến nhất (viêm xương khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp vảy nến) có các kiểu phân bố đặc trưng.
    Trong các chương tiếp theo về các bệnh lý khớp khác nhau, chúng tôi sẽ bắt đầu mỗi chương bằng một hình minh họa về phân bố.

    Phân bố tại bàn tay

    • Viêm xương khớp khu trú tại các khớp CMC1, STT và DIP.
    • Viêm khớp dạng thấp chủ yếu khu trú tại cổ tay và các khớp MCP (và PIP). Mỏm trâm trụ cũng là vị trí thường bị ảnh hưởng.
    • Viêm khớp vảy nến khu trú xa gốc chi hơn tại các khớp PIP và DIP. Tại cổ tay, các khớp STT và triquetrohamate cũng là vị trí hay gặp.

    Các dấu hiệu bổ sung

    Các xét nghiệm huyết thanh học có thể hỗ trợ khi nghi ngờ bệnh lý thấp khớp.

    Xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF) hoặc kháng thể kháng peptide citrullinated (CCP) dương tính có thể củng cố chẩn đoán khi nghi ngờ viêm khớp dạng thấp.
    Xét nghiệm HLA-B27 dương tính có thể hỗ trợ xác lập chẩn đoán viêm cột sống dính khớp (AS).
    Các chỉ số viêm không đặc hiệu, bao gồm tốc độ máu lắng (ESR) và protein phản ứng C (CRP), thường tăng cao trong bất kỳ bệnh lý viêm nào.

    Tuy nhiên, các xét nghiệm miễn dịch không phải lúc nào cũng hữu ích, do độ đặc hiệu còn hạn chế.

    Mô mềm

    Sưng mô mềm và vôi hóa thường gặp trong viêm khớp và có thể giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt.

    1. Vôi hóa sụn (Chondrocalcinosis) là thuật ngữ mô tả các vôi hóa nhỏ trong khớp. Mặc dù không đặc hiệu cao, CPPD rất có khả năng khi vôi hóa sụn khu trú quanh TFCC, khớp quay-cổ tay hoặc trong khớp gối.
      CPPD có thể gây phân ly SL (mũi tên trái).
    2. Vôi hóa sụn trong khớp gối.
    3. Sưng mô mềm dạng nốt, hơi cản quang, cạnh khớp MTP1 gần như là dấu hiệu đặc trưng của bệnh gout. Các vị trí điển hình khác là các điểm bám gân quanh khớp gối, ví dụ gân khoeo, hoặc các gân gấp tại khớp cổ chân.
    4. Sưng mô mềm cạnh khớp dạng thoi là dấu hiệu thường gặp trong viêm khớp vảy nến và có thể ảnh hưởng toàn bộ ngón tay gây viêm ngón tay (dactylitis) hay “ngón xúc xích”. Lưu ý biến dạng bút chì trong cốc của khớp.
    5. Vôi hóa thô trong mô dưới da bao quanh đầu xa các ngón tay hoặc ngón chân rất có khả năng do xơ cứng bì.
    6. Xơ cứng bì
    7. Nốt Heberden, do gai xương trong viêm xương khớp
    8. Nốt thấp khớp. Các nốt mô mềm này quá lớn để là nốt Heberden và không có gai xương.
    9. Vôi hóa sụn trong CPPD. Một lần nữa, phân ly SL được ghi nhận, kèm thoái hóa thứ phát nặng. Tình trạng thoái hóa nặng này được gọi là cổ tay SLAC, viết tắt của Scaphoid Lunate Advanced Collapse (Xẹp tiến triển xương thuyền – xương nguyệt).

    Thoái hóa khớp

    Dấu hiệu chính
    Hẹp khe khớp không đồng đều kèm gai xương, thường gặp nhất ở các khớp chịu lực. Không có bào mòn xương.

    Lâm sàng

    • Bệnh lý khớp phổ biến nhất, tỷ lệ mắc tăng theo độ tuổi.
    • Đặc trưng bởi sự phá hủy sụn khớp không có tính viêm.
    • Thể nguyên phát vô căn và thể thứ phát (ví dụ: chấn thương, béo phì)


    Dấu hiệu X-quang

    • Articular (Khớp): không có bào mòn xương
    • Bone (Xương): không có loãng xương. Các thay đổi tăng sinh như hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn.
    • Cartilage (Sụn): hẹp khe khớp không đồng đều. Hình thành nang xương dưới sụn (geode).
    • Distribution (Phân bố): xem hình minh họa
    • Extra findings (Dấu hiệu kèm theo): bán trật khớp liên quan đến hallux valgus hoặc hallux rigidus
    • Soft tissue (Phần mềm): nốt Heberden ở khớp liên đốt xa (DIP) hoặc nốt Bouchard ở khớp liên đốt gần (PIP).


    Điểm cần ghi nhớ:
    Nhiều bệnh lý khớp có thể biểu hiện thoái hóa khớp thứ phát ở giai đoạn muộn hơn.

    Tại khớp gối, thoái hóa khớp được phân loại theo thang điểm Kellgren và Lawrence.
    Thang phân loại này có thể được áp dụng để đánh giá mức độ thoái hóa ở các khớp khác, tuy nhiên nó được thiết kế chủ yếu cho khớp gối.

    A
    Hẹp khe khớp liên đốt xa (DIP) ngón 4 (mũi tên) kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn.

    B
    Hẹp khe khớp liên đốt xa (DIP) ngón 2-5 không đối xứng kèm hình thành gai xương, xơ cứng xương dưới sụn và lệch trụ nhẹ của khớp DIP ngón 3 (mũi tên).
    Các khớp liên đốt gần (PIP) cũng bị ảnh hưởng nhưng mức độ nhẹ hơn.

    C
    Hẹp nhẹ khe khớp háng phía trên bên phải kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn (phân loại Kellgren-Lawrence độ 3).

    D
    Hẹp nặng khe khớp ổ chảo-cánh tay kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn (phân loại Kellgren-Lawrence độ 4).

    E
    Thoái hóa khớp háng
    Hẹp nặng khe khớp háng không đồng đều kèm hình thành gai xương, xơ cứng xương dưới sụn và nang xương kích thước lớn.
    Ở giai đoạn muộn, có thể xuất hiện biến dạng khớp với hiện tượng mở rộng và biến dạng chỏm xương đùi.

    F
    Thoái hóa khớp gối
    Hẹp khe khớp đùi-chày khoang trong mức độ vừa đến nặng, không đối xứng, kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn (phân loại Kellgren-Lawrence độ 3-4).

    G
    Thoái hóa khớp cổ tay-bàn tay 1 (CMC1)
    Hẹp khe khớp cổ tay-bàn tay 1 (CMC1) không đồng đều kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn.
    Có một nang xương dưới sụn kích thước lớn ở nền xương đốt bàn tay 1 (mũi tên trắng).

    H
    Thoái hóa khớp thuyền-thang-thê (STT)
    Hẹp khe khớp thuyền-thang-thê (STT) không đồng đều kèm hình thành gai xương và xơ cứng xương dưới sụn.

    Đây là một ca bệnh khó.

    Dấu hiệu nổi bật là hẹp khe khớp không đồng đều tại các khớp CMC và DIP. Như vậy, bệnh nhân này mắc thoái hóa khớp. Mức độ nặng của các tổn thương có thể gợi ý thoái hóa khớp dạng bào mòn.

    Tuy nhiên, cũng ghi nhận hẹp khe khớp bàn tay-ngón tay (MCP) và một tổn thương bào mòn có thể có tại xương nguyệt. Khi không có bất thường tại các khớp PIP, khả năng tất cả các bất thường này đều do thoái hóa khớp là rất thấp.

    Nhiều khả năng bệnh nhân này mắc đồng thời cả viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp.

    Viêm Khớp Dạng Thấp

    Các dấu hiệu chính
    Tổn thương sụn khớp đồng đều và đối xứng kèm theo bào mòn xương ở vùng rìa, chủ yếu tại các khớp bàn ngón tay (MCP) và khối xương cổ tay, không ảnh hưởng đến khớp liên đốt xa (DIP). Không có hiện tượng tăng sinh xương.

    Lâm sàng

    • Thường khởi phát ở độ tuổi từ 40 đến 50.
    • Yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể anti-CCP thường dương tính.
    • Khởi phát ở bộ xương ngoại vi theo mô hình đối xứng.

    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp (Articular): bào mòn xương, điển hình ở vùng rìa (tức là phần xương không được sụn che phủ), biến dạng khớp.
    • Xương (Bone): loãng xương quanh khớp. Không có hiện tượng tạo xương mới hoặc tăng sinh xương trong giai đoạn hoạt động.
    • Sụn (Cartilage): phá hủy sụn khớp đồng đều.
    • Phân bố (Distribution): xem hình minh họa, phân bố đối xứng ở các khớp ngoại vi.
    • Dấu hiệu khác (Extra findings): bệnh viêm tự miễn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như phổi, da, mắt hoặc tim.
    • Phần mềm (Soft tissue): sưng nề hình thoi, nốt dạng thấp, biến dạng.

    Hình ảnh bào mòn xương vùng rìa điển hình và hẹp khe khớp tại các khớp MCP 3-5.
    Lưu ý hình ảnh hẹp khe khớp đồng đều tại các khớp MCP.
    Các khớp liên đốt gần (PIP) chỉ biểu hiện hẹp khe khớp tối thiểu.


    End stage Rheumatoid arthritis.

    Viêm khớp dạng thấp giai đoạn cuối.

    Đây là trường hợp viêm khớp dạng thấp giai đoạn cuối với các thay đổi bào mòn nặng nề và đứt dây chằng gây trật khớp tại các khớp MCP.

    Phân ly xương thuyền – xương nguyệt (mũi tên trắng) là dấu hiệu thường gặp do tình trạng viêm lan tỏa khối xương cổ tay. Cả tình trạng phân ly lẫn viêm đều có thể gây hẹp khe khớp quay – cổ tay.

    Lưu ý hình ảnh bào mòn xương đầu dưới xương trụ kèm theo sưng nề phần mềm xung quanh (mũi tên xanh).


    Rheumatoid arthritis in the feet

    Viêm khớp dạng thấp tại bàn chân

    Trong trường hợp viêm khớp dạng thấp này, có hình ảnh bào mòn xương vùng rìa liền kề với hầu hết các khớp bàn ngón chân (MTP) (đầu mũi tên).
    Khớp MTP thứ 5 là khớp bị tổn thương thường xuyên nhất trong viêm khớp dạng thấp.
    Khi tình trạng bào mòn nặng nề như trong trường hợp này, hình ảnh có thể trông giống biến dạng “bút chì trong cốc” (mũi tên trắng) – dấu hiệu thường gặp trong viêm khớp vảy nến.
    Tuy nhiên, phân bố tổn thương chủ yếu ở các khớp MTP và ít ảnh hưởng đến các khớp liên đốt là dấu hiệu gợi ý đây là trường hợp viêm khớp dạng thấp.


    Rheumatic nodule at the elbow

    Nốt dạng thấp tại khuỷu tay

    Nốt dạng thấp

    Nốt dạng thấp là các cục cứng xuất hiện dưới da ở tới 20% bệnh nhân viêm khớp dạng thấp.
    Các nốt này thường xuất hiện liền kề với các khớp bị lộ ra ngoài, dễ bị chấn thương hoặc chịu áp lực, chẳng hạn như các khớp ngón tay và khuỷu tay.

    Trong thể bệnh này của viêm khớp dạng thấp, thường không có bất thường tại khớp.

    Hình ảnh
    Khối phần mềm (tức là nốt dạng thấp) trong lớp mô dưới da ở mặt lưng – bên ngoài của mỏm khuỷu.


    Atlanto-axial subluxation due to rheumatoid arthritis of the cervical spine

    Trật khớp đội – trục do viêm khớp dạng thấp cột sống cổ

    Trật khớp đội – trục

    Cột sống cổ thường bị ảnh hưởng trong viêm khớp dạng thấp và có thể biểu hiện dưới dạng mất vững khớp đội – trục, trật khớp dưới trục hoặc lồng nền sọ kèm theo sụt lún sọ não.
    Sụt lún sọ não xảy ra khi mỏm răng xâm lấn vào lỗ chẩm.

    Trật khớp đội – trục là một biến chứng quan trọng và có thể đe dọa tính mạng của viêm khớp dạng thấp. Tình trạng này được xác định khi khoảng cách giữa mỏm răng C2 và cung đốt đội vượt quá 3 mm. Nguyên nhân là do lỏng lẻo dây chằng do viêm.

    Mất vững tại khớp này có thể gây ra nhiều triệu chứng thần kinh do chèn ép tủy sống.

    Hình ảnh
    Khi cúi cổ, khoảng cách giữa mỏm răng và mặt sau cung trước đốt đội bị giãn rộng (14 mm) (bình thường ≤3 mm).


    Lồng nền sọ

    Lồng nền sọ, còn gọi là sụt lún sọ não hay ấn nền sọ, xảy ra ở 5-10% bệnh nhân viêm khớp dạng thấp cột sống cổ.

    Trong lồng nền sọ, mỏm răng sa vào lỗ chẩm làm thu hẹp không gian dành cho tủy sống.

    Biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ đau đầu mạn tính, hạn chế vận động cổ đến suy giảm thần kinh cấp tính (chèn ép tủy sống và thân não, có thể dẫn đến liệt hoặc thậm chí tử vong nếu cổ bị di chuyển ở một số tư thế nhất định).

    Hình ảnh
    Cuộn xem các lát cắt CT.
    Có hình ảnh di chuyển lên trên của mỏm răng vào lỗ chẩm.

    Viêm Khớp Dạng Thấp Thiếu Niên

    Các dấu hiệu chính
    Viêm đa khớp ở trẻ em với các biểu hiện lâm sàng và hình ảnh X-quang đa dạng.

    Lâm sàng
    Khởi phát trước 16 tuổi.
    Thường gặp ở các khớp lớn.
    Các thay đổi tại khớp khác biệt so với viêm khớp dạng thấp ở người lớn, tuy nhiên phân bố tổn thương có thể tương tự.

    Hình ảnh X-quang

    • Khớp: bào mòn là biểu hiện muộn
    • Xương: loãng xương, phù tủy xương, phản ứng màng xương. Rối loạn tăng trưởng: phì đại đầu xương, đóng sụn tăng trưởng sớm, co rút và dính khớp
    • Sụn khớp: phá hủy sụn và bào mòn là biểu hiện muộn
    • Phân bố: xem hình minh họa
    • Biểu hiện ngoài khớp: bệnh Still, viêm màng bồ đào, viêm gân, viêm túi hoạt dịch
    • Mô phần mềm: sưng nề, biến dạng

    Viêm khớp dạng thấp thiếu niên là chẩn đoán loại trừ, khi các thay đổi viêm không phù hợp với các bệnh viêm khớp khác.

    Viêm khớp dạng thấp thiếu niên còn được gọi là viêm khớp tự phát thiếu niên.

    Hình ảnh
    Dính khớp điển hình các xương cổ tay.
    Loãng xương quanh khớp

    Ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp thiếu niên này, có nhiều tổn thương bào mòn tại vùng cổ tay và nền các xương đốt bàn tay.
    Hẹp khe khớp lan tỏa.

    Tiếp tục xem hình ảnh MRI của bệnh nhân này.


    Hình ảnh MRI:

    Tràn dịch lan tỏa tất cả các khớp cổ tay.
    Phù tủy xương lan tỏa tất cả các xương cổ tay.
    Bào mòn xương, ví dụ tại xương thuyền, xương đầu và xương móc.
    Phá hủy khe khớp và sụn khớp, rõ nhất tại khớp STT và CMC4/5.


    Juvenile arthritis

    Viêm khớp thiếu niên

    Hai bệnh nhân viêm khớp dạng thấp thiếu niên

    A. Nhiều tổn thương bào mòn ảnh hưởng đến các xương cổ tay và khớp bàn ngón tay. Xẹp xương thuyền và xương nguyệt.

    B. Bệnh nhân người lớn có tiền sử viêm khớp thiếu niên. Chiều dài xương bất thường do đóng sụn tăng trưởng sớm và phì đại đầu xương. Lệch trục khớp nặng.

    Cả hai trường hợp đều có loãng xương quanh khớp.

    Bào mòn xương lớn tại đầu trên xương cánh tay, ổ chảo và mỏm cùng vai ở bệnh nhân viêm khớp tự phát thiếu niên.

    Bào mòn xương và hẹp khe khớp háng phải ở bệnh nhân viêm khớp tự phát thiếu niên.

    Viêm xương khớp ăn mòn

    Các dấu hiệu chính
    Bệnh lý khớp có tuổi khởi phát và phân bố tương tự viêm xương khớp, kèm theo thành phần viêm và ăn mòn.

    Lâm sàng

    • Thể viêm của viêm xương khớp bàn tay
    • Ảnh hưởng chủ yếu đến các khớp liên đốt xa (DIP), liên đốt gần (PIP) và khớp cổ bàn tay thứ nhất (CMC-1), tương tự như viêm xương khớp thông thường.
    • Sự kết hợp giữa hình thành gai xương (như trong viêm xương khớp) và các ổ ăn mòn trung tâm, tạo ra bề mặt khớp lõm hai mặt đặc trưng, được gọi là biến dạng cánh hải âu (gullwing hoặc seagull deformity). Hình ảnh này có thể trông giống biến dạng bút chì trong cốc (pencil-in-cup deformity).


    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp (Articular): hẹp khe khớp
    • Xương (Bone): xơ cứng xương, thay đổi xương tăng sinh với hình thành gai xương, dính khớp
    • Sụn (Cartilage): ăn mòn trung tâm dưới sụn
    • Phân bố (Distribution): xem hình minh họa. Phân bố tương tự viêm xương khớp, ưu tiên các khớp liên đốt (DIP nhiều hơn PIP)
    • Dấu hiệu bổ sung (Extra findings): xảy ra chủ yếu ở phụ nữ sau mãn kinh
    • Mô mềm (Soft tissue): viêm màng hoạt dịch tăng sinh trong khớp tương tự viêm khớp dạng thấp, sưng nề mô mềm quanh khớp

    Viêm xương khớp ăn mòn ở hai bệnh nhân

    Viêm xương khớp ăn mòn ở hai bệnh nhân

    A
    Tổn thương ăn mòn tại các khớp PIP 2-5 và DIP 3-5.
    Biến dạng cánh hải âu điển hình tại DIP 3 (mũi tên trắng).
    Dính khớp PIP 4 (mũi tên vàng), xuất hiện ở giai đoạn muộn của bệnh.

    B
    Hẹp khe khớp kèm ăn mòn trung tâm. Biến dạng cánh hải âu tại PIP 2-4, DIP 2 và khớp CMC-1.
    Dính khớp DIP 3. Lệch trục về phía trong của PIP 2.

    Tư thế chụp “ball catcher” (tư thế chụp nghiêng chéo) của hai bàn tay ở bệnh nhân viêm xương khớp ăn mòn.

    Có tổn thương lan rộng hai bên tại các khớp liên đốt (IP).
    Lưu ý phân bố đối xứng và không ảnh hưởng đến các khớp bàn ngón tay (MCP).

    Hình ảnh biến dạng cánh hải âu điển hình tại các khớp DIP, còn được gọi là ăn mòn dạng hải âu hoặc hình răng cưa.
    Đây là hình ảnh kinh điển trong viêm xương khớp ăn mòn, nhưng cũng đã được ghi nhận trong viêm khớp vảy nến và viêm khớp dạng thấp.

    Viêm khớp nhiễm khuẩn


    Septic arthritis

    Viêm khớp nhiễm khuẩn

    Dấu hiệu chính
    Phá hủy nhanh chóng một khớp với các bào mòn lan rộng và tràn dịch khớp.

    Lâm sàng
    Viêm khớp nhiễm khuẩn, còn gọi là viêm khớp nhiễm trùng, thường biểu hiện dưới dạng viêm một khớp cấp tính.
    Bệnh xảy ra thứ phát sau nhiễm khuẩn huyết, lan rộng tại chỗ của ổ nhiễm trùng hoặc là biến chứng của phẫu thuật hay tiêm khớp.
    Viêm khớp nhiễm khuẩn dẫn đến phá hủy khớp nhanh chóng và cần được chọc hút hoặc dẫn lưu kịp thời.

    Hình ảnh X-quang

    • Khớp: tràn dịch khớp đôi khi có hơi trong khớp, màng hoạt dịch dày, bào mòn khớp.
    • Xương: Giai đoạn sớm (sau vài ngày): loãng xương cạnh khớp, tiếp theo là bào mòn và hẹp khe khớp. Phù tủy xương lân cận. Giai đoạn cuối: dính khớp và xơ cứng.
    • Sụn khớp: Phá hủy sụn khớp muộn.
    • Phân bố: viêm một khớp. Thường gặp nhất ở khớp gối ở người lớn và khớp gối hoặc khớp háng ở trẻ em (phổ biến nhất ở trẻ nhũ nhi dưới 12 tháng tuổi).
    • Dấu hiệu kèm theo: sốt, vi khuẩn trong dịch khớp.
    • Mô mềm: ban đỏ, nóng và sưng. MRI cho thấy màng hoạt dịch dày và ngấm thuốc. Có thể thấy túi phình màng hoạt dịch và các vi áp-xe.

    Hình ảnh
    A. Vôi hóa mô mềm tại chóp xoay. Bệnh nhân được tiêm dưới mỏm cùng vai để giảm triệu chứng.
    B. Sau tiêm corticosteroid, xuất hiện mất sụn khớp nặng tại khớp ổ chảo-cánh tay và phá hủy xương đầu trên xương cánh tay. Đây là hậu quả của viêm khớp nhiễm khuẩn, một biến chứng hiếm gặp của tiêm khớp.

    Viêm khớp nhiễm khuẩn tại khớp liên đốt gần (PIP) ngón 3.
    Có phù nề mô mềm rất lớn tại ngón 3.
    Có các bào mòn lan rộng tại khớp kèm theo một số mảnh xương nhỏ.

    Viêm khớp nhiễm trùng là biến chứng của áp-xe đầu ngón tay.

    Các dấu hiệu bao gồm:

    • Phù nề mô mềm
    • Bào mòn và hẹp khe khớp liên đốt xa (DIP).
    • Xơ cứng dưới sụn và hình thành gai xương là do thoái hóa khớp thứ phát.

    Hình ảnh X-quang khung chậu của bệnh nhân viêm khớp do lao tại khớp háng trái.

    Có hẹp khe khớp kín đáo kèm theo xơ cứng dưới sụn tại khớp háng trái.
    Các dấu hiệu X-quang này không đặc hiệu và rất có thể là biểu hiện của thoái hóa khớp.

    Tiếp tục xem hình ảnh MRI…


    Điều bất ngờ với tất cả mọi người là có nhiều ổ áp-xe.
    Khi hình thành áp-xe lan rộng như vậy trong khi biểu hiện lâm sàng lại tối thiểu, cần luôn nghĩ đến viêm khớp do lao.

    Chẩn đoán viêm khớp do lao được xác lập bằng chọc hút dịch khớp.

    Viêm cột sống – SpA

    Viêm cột sống thể huyết thanh âm (SpA) bao gồm một nhóm các bệnh viêm khớp và cột sống, với nhiều biểu hiện lâm sàng đa dạng.

    Các bệnh này có một số đặc điểm chung, bao gồm:

    • Viêm khớp, đặc biệt là khớp cùng chậu
    • Viêm điểm bám gân, đặc biệt ở cột sống thắt lưng
    • Liên quan đến yếu tố di truyền HLA-B27
    • Yếu tố dạng thấp âm tính (huyết thanh âm tính)

    Viêm cột sống thể huyết thanh âm có thể được phân chia thành thể trục và thể ngoại vi.
    Viêm cột sống dính khớp là thể trục phổ biến nhất và là thể điển hình của nhóm bệnh viêm cột sống thể huyết thanh âm.
    Các thể ngoại vi phổ biến nhất bao gồm viêm khớp vảy nến, viêm khớp phản ứng và viêm khớp do bệnh lý đường ruột (liên quan đến bệnh viêm ruột mạn tính).

    Tiêu chí phân loại SpA theo Hội Quốc tế Đánh giá Viêm cột sống (ASAS) bao gồm:

    • Đau lưng ≥3 tháng và tuổi khởi phát ≤ 45 tuổi
    • viêm khớp cùng chậu trên hình ảnh học kèm theo ≥1 đặc điểm lâm sàng
    • hoặc HLA-B27 dương tính kèm theo 2 đặc điểm lâm sàng khác

    Các đặc điểm lâm sàng của viêm cột sống thể huyết thanh âm được liệt kê trong bảng.

    Viêm Cột Sống Dính Khớp

    Các dấu hiệu chính
    Bệnh lý khớp trục, với viêm điểm bám gân (phù nề, góc sáng), gai xương syndesmophyte và viêm khớp cùng chậu.

    Lâm sàng
    Đau lưng đáng kể, cứng khớp buổi sáng và giảm khả năng vận động.
    Khởi phát ở thập niên thứ 3 và thứ 4 của cuộc đời, tỷ lệ lưu hành khoảng 1%.
    Viêm cột sống dính khớp là thể điển hình của viêm cột sống thể huyết thanh âm tính, thuộc nhóm bệnh lý khớp trục (SpA), chủ yếu ảnh hưởng đến cột sống và khớp cùng chậu, mặc dù các khớp khác như vai, háng, xương sườn, gót chân và các khớp nhỏ ở bàn tay và bàn chân cũng có thể bị tổn thương.

    Hình ảnh học

    • Góc sáng thân đốt sống
    • Cột sống tre
    • Viêm khớp cùng chậu

    Early stage ankylosing spondylitis

    Viêm cột sống dính khớp giai đoạn sớm

    Viêm điểm bám gân
    Viêm tại điểm bám gân là một trong những đặc điểm đặc trưng của SpA.
    Dấu hiệu sớm nhất của viêm cột sống dính khớp là phù nề tại điểm bám gân, chỉ có thể quan sát được trên MRI (mũi tên trắng).
    Ở giai đoạn muộn hơn, xơ cứng sẽ biểu hiện dưới dạng góc sáng trên X-quang hoặc CT.
    Cuối cùng, các gai xương syndesmophyte hình thành dọc theo các điểm bám gân này (xem các hình ảnh tiếp theo).

    Hình ảnh
    Ba bệnh nhân khác nhau với các đặc điểm điển hình của viêm cột sống dính khớp giai đoạn sớm:

    1. Góc sáng ở bờ trước thân đốt sống, nơi có điểm bám gân. Quan sát thấy hình vuông hóa thân đốt sống.
    2. Bệnh nhân khác với hình vuông hóa và góc sáng thân đốt sống trên CT.
    3. Bệnh nhân này có phù nề tại điểm bám gân của thân đốt sống, quan sát được trên chuỗi xung STIR mặt phẳng sagittal.

    Ankylosing spondylitis

    Viêm cột sống dính khớp

    Gai xương Syndesmophyte
    Các hình ảnh này cho thấy gai xương syndesmophyte ở cột sống thắt lưng và vôi hóa dây chằng cạnh sống.
    Khi các gai xương syndesmophyte này hợp nhất lại, chúng tạo ra hình ảnh “cột sống tre” điển hình.

    Cũng cần lưu ý hiện tượng vôi hóa đĩa đệm gian đốt sống và dính khớp liên mấu.

    Gai xương syndesmophyte có hướng thẳng đứng đặc trưng.
    Hiện tượng bắc cầu và hợp nhất khá phổ biến.
    Hậu quả là cột sống mất tính linh hoạt và có thể dễ dàng gãy ngay cả sau một chấn thương nhỏ.

    Cột sống tre
    Hình ảnh cột sống tre trong viêm cột sống dính khớp.
    Hợp nhất cột sống thắt lưng do gai xương syndesmophyte và vôi hóa dây chằng cạnh sống.
    Lưu ý vôi hóa dây chằng (mũi tên).

    Cột sống tre cứng đờ dễ bị gãy do cơ chế ưỡn quá mức, ngay cả sau chấn thương nhẹ.
    Luôn cần nghi ngờ cao về các gãy xương này ở bệnh nhân có cột sống cứng!


    Ankylosing spondylitis of the cervical spine

    Viêm cột sống dính khớp đoạn cột sống cổ

    Cột sống tre thường bắt đầu ở đoạn thắt lưng và có thể lan lên đến cột sống cổ.
    Lưu ý hình vuông hóa thân đốt sống (mũi tên).

    Dấu hiệu dao găm (Dagger sign)

    Đường cản quang trung tâm trên phim X-quang thẳng cột sống do vôi hóa dây chằng gian gai, được gọi là “dấu hiệu dao găm”, là một đặc điểm X-quang của viêm cột sống dính khớp.
    Cũng cần lưu ý tình trạng hợp nhất hoàn toàn của các khớp cùng chậu.


    Sacroiliitis in ankylosing spondylitis

    Viêm khớp cùng chậu trong viêm cột sống dính khớp

    Viêm Khớp Cùng Chậu

    Viêm khớp cùng chậu là một đặc điểm quan trọng của SpA.
    Bệnh khởi đầu bằng viêm, biểu hiện trên MRI dưới dạng phù nề, có hoặc không kèm theo bào mòn (quan sát được trên MRI và hình ảnh học thông thường).
    Về sau sẽ thấy chuyển sản mỡ trên MRI hoặc xơ cứng dọc theo khớp cùng chậu trên X-quang.
    Giai đoạn cuối là dính khớp cùng chậu.

    X-quang
    Xơ cứng dưới sụn và bào mòn hai bên khớp cùng chậu do viêm khớp cùng chậu.

    MRI
    MRI chuỗi xung T1W sau tiêm thuốc tương phản từ của cùng bệnh nhân cho thấy bờ khớp cùng chậu không đều do bào mòn.
    Có ngấm thuốc ở xương dưới sụn và phù nề tủy xương.
    Không có tràn dịch khớp.

    Thuốc tương phản từ tiêm tĩnh mạch không nhất thiết phải sử dụng để chẩn đoán viêm khớp cùng chậu.


    Cuộn qua các hình ảnh MRI và so sánh với các dấu hiệu trên X-quang (hình ảnh cuối cùng).

    Chẩn đoán phân biệt viêm khớp cùng chậu:

    1. Thoái hóa khớp: xơ cứng dưới sụn hai bên khớp cùng chậu không kèm bào mòn.
    2. Viêm xương đặc xương chậu (Osteitis condensans ilii): xơ cứng hình tam giác hai bên ở xương chậu tiếp giáp với khớp cùng chậu.

    Chẩn đoán viêm khớp cùng chậu có thể gặp khó khăn khi chỉ dựa vào X-quang. Việc bổ sung X-quang cột sống thắt lưng hoặc các phương tiện chẩn đoán khác có thể giúp tăng độ chắc chắn trong chẩn đoán.

    Viêm khớp cùng chậu giai đoạn muộn với dính khớp cùng chậu.


    Hatchet lesion. Ankylosing spondylitis of the humeral head

    Tổn thương hình rìu. Viêm cột sống dính khớp ở chỏm xương cánh tay

    Dấu hiệu rìu (Hatchet sign) là tình trạng bào mòn khu trú ở mặt bên-sau chỏm xương cánh tay, tạo ra biến dạng hình rìu.
    Rìu (hatchet) là một loại búa rìu nhỏ.

    Biến dạng này đặc trưng cho viêm cột sống dính khớp .


    Avascular necrosis of the humeral head

    Hoại tử vô mạch chỏm xương cánh tay

    Dấu hiệu rìu so với hoại tử vô mạch

    Dấu hiệu rìu khác với biến dạng thấy trong hoại tử vô mạch, trong đó có hiện tượng xẹp tiến triển của bề mặt khớp chỏm xương cánh tay.


    Milwaukee shoulder syndrome

    Hội chứng vai Milwaukee

    Vai Milwaukee
    Hội chứng vai Milwaukee là một bệnh lý khớp vai hiếm gặp có thể bắt chước hình ảnh vai hình rìu.
    Bệnh đặc trưng bởi đứt gân chóp xoay, tràn dịch khớp và bao hoạt dịch lớn kèm lắng đọng tinh thể hydroxyapatite dẫn đến phá hủy nhanh chóng khớp ổ chảo-cánh tay.

    Hình ảnh
    Phá hủy nặng nề chỏm xương cánh tay với di lệch lên trên và bào mòn mỏm cùng vai, cho thấy đứt hoàn toàn gân chóp xoay.
    Trong hội chứng vai Milwaukee, triệu chứng lâm sàng thường nhẹ hơn nhiều so với mức độ tổn thương trên hình ảnh.
    Trong trường hợp này, không có nỗ lực chẩn đoán tinh thể canxi hydroxyapatite trong màng hoạt dịch.
    Dựa trên các dấu hiệu lâm sàng và X-quang, hội chứng vai Milwaukee đã được chẩn đoán.


    Ankylosis of the hip joints

    Dính khớp háng

    Dính khớp háng với hẹp khe khớp ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp.
    Cũng có dính khớp cùng chậu.

    Viêm khớp vảy nến

    Các dấu hiệu chính
    Bào mòn xương và tăng sinh xương chủ yếu ở phân bố ngoại vi, thường biểu hiện theo dạng điển hình có tính chất bệnh học đặc trưng, nhưng đôi khi có thể gặp dưới dạng phân nhóm khó phân biệt (xem chẩn đoán phân biệt).

    Lâm sàng
    Viêm khớp vảy nến là một thể viêm cột sống dính khớp ngoại vi, biểu hiện bằng viêm khớp ngoại vi có hoặc không kèm theo viêm khớp cùng chậu và viêm cột sống.
    Bệnh thường được tiền triệu bởi vảy nến ngoài da, nhưng có thể xảy ra mà không có biểu hiện da ở tới 20% bệnh nhân.
    Bệnh lý điểm bám gân (enthesopathy) thường gặp.
    Bàn tay là vị trí hay gặp nhất, tiếp theo là bàn chân. Các vị trí khác bao gồm cột sống, khớp cùng chậu và ít gặp hơn là khớp gối, khớp khuỷu, khớp cổ chân và khớp vai.

    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp (Articular): bào mòn xương nhỏ ở rìa khớp, viêm khớp mutilans với tiêu xương đầu ngón và biến dạng “bút chì trong cốc”, bán trật khớp, dính khớp liên đốt ngón, viêm khớp cùng chậu (thường không đối xứng).
    • Xương (Bone): thay đổi tăng sinh xương, viêm màng xương, đốt ngón tay ngà voi (đốt ngón xa ngón 1), viêm cột sống (cầu xương cạnh đốt sống không đối xứng).
    • Sụn (Cartilage): hẹp khe khớp.
    • Phân bố (Distribution): xem hình minh họa, không đối xứng và chủ yếu ở ngoại vi.
    • Dấu hiệu khác (Extra findings): tổn thương da, ngón tay lồng vào nhau (telescoping fingers).
    • Mô mềm (Soft tissue): viêm điểm bám gân (enthesitis), viêm ngón tay (dactylitis – ngón xúc xích), ly móng (onycholysis – móng tách khỏi da).

    Chẩn đoán phân biệt
    Viêm khớp dạng thấp, viêm xương khớp bào mòn, viêm khớp phản ứng

    Viêm khớp vảy nến có năm phân nhóm.

    Do các dạng biểu hiện khác nhau này, việc chẩn đoán viêm khớp vảy nến đôi khi có thể là một thách thức.


    Sausage digits and pencil in cup deformity in Psoriatic arthritis

    Ngón xúc xích và biến dạng bút chì trong cốc trong viêm khớp vảy nến

    Ngón xúc xích

    Hình ảnh điển hình của viêm ngón tay (dactylitis) “ngón xúc xích” với phù nề mô mềm và biến dạng bút chì trong cốc tại khớp liên đốt xa (DIP) 1-2 và 5 của bàn tay trái ở bệnh nhân viêm khớp vảy nến.
    Lưu ý rằng các khớp bàn ngón tay (MCP) không bị tổn thương (khác với viêm khớp dạng thấp).


    Psoriatic arthritis

    Viêm khớp vảy nến

    Viêm khớp vảy nến tiến triển

    1. Hình bên trái cho thấy bào mòn xương ở rìa khớp (mũi tên đen) và hình thành xương mờ nhạt (mũi tên xanh) tại khớp liên đốt ngón (IP).
    2. Về sau, bệnh tiến triển thành biến dạng bút chì trong cốc điển hình.

    Phân bố tổn thương và sự hình thành xương khiến chẩn đoán viêm khớp dạng thấp ít có khả năng.

    Các bào mòn xương ở rìa khớp và sự vắng mặt của tổn thương khớp liên đốt xa (DIP) ở các khớp khác khiến chẩn đoán viêm xương khớp bào mòn ít có khả năng, mặc dù biến dạng bút chì trong cốc có thể trông giống biến dạng cánh hải âu trong viêm xương khớp bào mòn.


    Psoriatic arthritis

    Viêm khớp vảy nến

    Biến dạng bút chì trong cốc

    A. Biến dạng bút chì trong cốc tại ngón chân thứ 1 và thứ 5.
    B. Tiêu xương đầu ngón (acro-osteolysis) với tiêu xương chỏm đốt ngón xa của ngón 2-4 và 5.
    Có bào mòn xương tại khớp bàn ngón chân (MTP) 2 và 3.


    Psoriatic arthritis

    Viêm khớp vảy nến

    Viêm màng xương trong viêm khớp vảy nến

    Đây là bệnh nhân viêm khớp vảy nến.
    Lưu ý hình ảnh viêm màng xương mờ nhạt tại đốt ngón xa của ngón 1 bên phải (đầu mũi tên).
    Có các bào mòn xương nhỏ tại chỏm đốt ngón xa của ngón 2 và 3 bên trái (mũi tên trắng).

    Viêm khớp phản ứng

    Lâm sàng
    Viêm khớp phản ứng là tình trạng viêm khớp vô khuẩn xuất hiện ngay sau một đợt nhiễm trùng ở nơi khác trong cơ thể, thường có nguồn gốc từ đường tiết niệu – sinh dục hoặc đường tiêu hóa.
    Bệnh xảy ra do phản ứng chéo giữa đáp ứng kháng nguyên với vi khuẩn và mô màng hoạt dịch.
    Biểu hiện kinh điển bao gồm viêm kết mạc và viêm niệu đạo, tạo thành bộ ba triệu chứng: không nhìn được, không tiểu được và không gập gối được.

    Đặc điểm hình ảnh

    • Articular (Khớp): Trong giai đoạn muộn, xuất hiện các hình bào mòn bờ không rõ nét tương tự viêm khớp vảy nến (thường gặp ở xương gót)
    • Bone (Xương): Tăng sinh xương, đồng thời có loãng xương cạnh khớp và bệnh lý điểm bám gân/viêm điểm bám gân
    • Cartilage (Sụn): Hẹp khe khớp đồng đều.
    • Distribution (Phân bố): Không đối xứng, xem minh họa
    • Extra findings (Đặc điểm khác): Thường được khởi phát bởi một đợt nhiễm trùng trước đó
    • Soft tissue (Phần mềm): Sưng nề phần mềm (bao gồm cả ngón tay/ngón chân hình xúc xích)

    Bệnh nhân này có tiền sử viêm dạ dày ruột do Campylobacter.
    Sau vài tuần, các triệu chứng lâm sàng của viêm khớp xuất hiện.

    Hình ảnh
    Bên phải ghi nhận các hình bào mòn tại nền đốt ngón gần thứ 3 và tại đầu đốt ngón gần thứ 5 (đầu mũi tên trắng).
    Bên trái ghi nhận hình bào mòn tại nền đốt ngón gần thứ 3 và các thay đổi tiêu xương tại đầu đốt ngón gần thứ 1 (đầu mũi tên vàng).

    Chỉ dựa vào các đặc điểm hình ảnh không đặc hiệu, việc chẩn đoán viêm khớp phản ứng là rất khó khăn.
    Tiền sử nhiễm trùng trước đó giúp tăng khả năng chẩn đoán này.

    Tăng Sản Xương Lan Tỏa Vô Căn (DISH)

    Dấu hiệu chính
    Các gai xương sống cồng kềnh, trải dài trên hơn 4 đốt sống liên tiếp, nằm ở phía bên phải của các đốt sống ngực dưới.

    Lâm sàng

    Tăng Sản Xương Lan Tỏa Vô Căn (DISH) còn được gọi là bệnh Forestier. Thường không có triệu chứng lâm sàng.
    Bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh xương tại các điểm bám gân và dây chằng của cột sống và xương chậu, chủ yếu ảnh hưởng đến người cao tuổi.

    Dấu hiệu hình ảnh học

    • Khớp: không có bào mòn
    • Xương: Vôi hóa hoặc cốt hóa dây chằng dọc trước, mô liên kết cạnh cột sống và vòng sợi trên vùng ít nhất bốn thân đốt sống liên tiếp. Các tổn thương này có hình thái ‘cồng kềnh’ điển hình.
      Thường nằm ở phía bên phải, do sự đập của động mạch chủ ngăn cản sự hình thành gai xương sống ở phía trái.
    • Bệnh lý điểm bám gân vùng xương chậu (ví dụ: mào chậu, ụ ngồi, mấu chuyển lớn)
    • Sụn: Điển hình là chiều cao đĩa đệm được bảo tồn, không có thoái hóa đĩa đệm nặng nề.
    • Phân bố: Cột sống ngực dưới là vị trí thường bị ảnh hưởng nhất. Thông thường không có tổn thương phần khớp hoạt dịch (phần dưới) của khớp cùng chậu, mặc dù có thể xảy ra cốt hóa phần dây chằng (phần trên) của khớp cùng chậu.
    • Dấu hiệu khác: Dễ bị gãy xương nặng sau chấn thương nhẹ.
    • Mô mềm: tăng nguy cơ gãy xương


    Điểm cần ghi nhớ

    Trong thực hành hàng ngày, đây là chẩn đoán phân biệt kinh điển với viêm cột sống dính khớp, đặc biệt ở giai đoạn sớm của cả hai bệnh.
    Hãy tự học các điểm khác biệt giữa hai bệnh này (xem bên dưới).


    DISH

    DISH

    DISH không nên nhầm lẫn với hình ảnh cột sống tre, vốn là dấu hiệu đặc trưng của viêm cột sống dính khớp.

    Hình ảnh

    • Cột sống tre: hợp nhất cột sống thắt lưng do các gai xương syndesmophyte nhỏ và cốt hóa dây chằng cạnh cột sống.
    • DISH: cốt hóa và vôi hóa cồng kềnh của dây chằng dọc trước và mô liên kết cạnh cột sống trên hơn 4 tầng đốt sống liên tiếp. Điển hình là chiều cao đĩa đệm được bảo tồn, không có thoái hóa đĩa đệm nặng nề.

    Các nguyên nhân khác gây cốt hóa dây chằng cột sống bao gồm thoái hóa khớp nặng, và ít gặp hơn là ngộ độc vitamin A và bệnh fluorosis.

    Hình ảnh của một bệnh nhân khác mắc DISH.
    Có bệnh lý điểm bám gân tại mào chậu, ụ ngồi và mấu chuyển lớn.

    Phần dưới của khớp cùng chậu bình thường (khác với viêm cột sống dính khớp).
    Có cốt hóa dây chằng ở phần trên của khớp cùng chậu.

    Hình ảnh
    Cốt hóa và vôi hóa điển hình của dây chằng dọc trước, dây chằng cạnh cột sống và mô liên kết trên hơn 4 tầng đốt sống liên tiếp.
    Các ổ cốt hóa lớn của dây chằng dọc trước.
    Có hẹp khớp liên mấu không điển hình.
    Không có dấu hiệu thoái hóa đĩa đệm.

    Tình trạng dính khớp do DISH và viêm cột sống dính khớp có thể dẫn đến cột sống cứng đờ. Khi đó, cột sống dễ bị gãy ngay cả sau chấn thương nhẹ. Các gãy xương này thường là gãy do cơ chế ưỡn quá mức (hyperextension).

    Bệnh nhân này bị chấn thương nhẹ, nhưng đã dẫn đến gãy xương ưỡn quá mức không vững với các biến chứng thần kinh.

    Điểm cần ghi nhớ: cần luôn có chỉ số nghi ngờ cao đối với gãy xương do ưỡn quá mức ở bệnh nhân có cột sống cứng đờ do DISH và viêm cột sống dính khớp.

    Gout

    Các dấu hiệu chính
    Hạt tophi kèm bào mòn cạnh khớp tại vị trí bám của bao khớp, điển hình là khớp MTP1, ở bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ như đái tháo đường và bệnh thận

    Lâm sàng
    Gout là một bệnh viêm khớp do lắng đọng tinh thể natri urat trong khớp, mô mềm quanh khớp và gân. Khớp MTP1 (ngón chân cái) là vị trí thường bị ảnh hưởng nhất (podagra). Chẩn đoán thường được thực hiện trên lâm sàng, được hỗ trợ bởi chọc hút dịch khớp.

    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp: Bào mòn dạng “đục lỗ” >5 mm, bảo tồn một phần khớp với bờ xương mới nhô ra (overhanging edge).
    • Xương: Mật độ khoáng xương bình thường. Có thể xuất hiện vôi hóa sụn (chondrocalcinosis) hoặc hoại tử xương.
    • Sụn: Tràn dịch khớp (dấu hiệu sớm nhất), bảo tồn khe khớp.
    • Phân bố: Xem hình minh họa, có xu hướng ảnh hưởng các khớp ngoại vi. Thường có phân bố không đối xứng, ngẫu nhiên.
    • Dấu hiệu khác: Thường gặp ở nam giới, tăng acid uric máu.
    • Mô mềm: Hạt tophi – dấu hiệu đặc trưng bệnh lý (pathognomonic), sưng mô mềm dạng nốt lệch tâm do lắng đọng tinh thể quanh khớp. Các hạt này có thể tăng tỷ trọng do tinh thể và có thể bị vôi hóa. Viêm túi thanh dịch mỏm khuỷu (olecranon) và trước xương bánh chè (prepatellar).

    Giai đoạn muộn của Gout

    Các thay đổi X-quang đặc trưng trong giai đoạn mạn tính của bệnh gout.
    Điển hình là các bào mòn lệch tâm dạng “đục lỗ” bờ rõ nét với viền xơ cứng, phân bố ở rìa khớp và cạnh khớp.
    Các bào mòn này có bờ nhô ra được gọi là bào mòn dạng “chuột cắn” (rat bite erosions).
    Khe khớp được bảo tồn.

    Sưng mô mềm tăng tỷ trọng quanh khớp do hạt tophi là hậu quả của lắng đọng tinh thể (dấu hiệu đặc trưng bệnh lý).
    Các hạt này nằm trong các cấu trúc dây chằng quanh khớp.

    Tổn thương điển hình tại khớp MTP1 với bào mòn dạng “đục lỗ”.
    Sưng mô mềm biểu hiện cho hạt tophi.

    Trật khớp không phải là dấu hiệu thường gặp trong gout, nhưng trong trường hợp này là hậu quả của các bào mòn và tổn thương dây chằng.

    Tỷ trọng mô mềm

    Sưng mô mềm tăng tỷ trọng điển hình bao quanh khớp MTP1 hai bên.
    Bào mòn cạnh khớp ở mặt trong của đầu xương bàn chân (MT) phía xa, có viền xơ cứng.
    Tổn thương rõ nhất ở bên phải (mũi tên).

    Tiếp tục với hình ảnh CT Năng lượng kép (Dual Energy CT)…


    CT Năng lượng kép ở bệnh nhân gout với lắng đọng tinh thể urat

    CT Năng lượng kép ở bệnh nhân gout với lắng đọng tinh thể urat

    CT Năng lượng kép (Dual Energy CT) của cùng bệnh nhân gout cho thấy các vùng lắng đọng tinh thể urat.

    Trong hình tái dựng 3D này, các vùng lắng đọng tinh thể được mã hóa màu xanh lá và có thể thấy bao quanh các khớp MTP và tại điểm bám của gân Achilles bên phải (mũi tên).
    Các điểm ảnh màu xanh ở giường móng của ngón 1 và ngón 5 bên trái là xảo ảnh do keratin trong móng dày.

    CT Năng lượng kép là phương pháp không xâm lấn để phát hiện tinh thể urat, có thể thay thế chọc hút dịch khớp.
    CT Năng lượng kép chụp đồng thời đối tượng ở hai mức năng lượng khác nhau.
    Do tinh thể urat có độ suy giảm khác nhau ở hai mức năng lượng này, các tinh thể có thể được xác định dễ dàng với độ chính xác cao.

    Một trường hợp khác với hạt tophi điển hình và bào mòn cạnh khớp trên phim X-quang thường.

    CT Năng lượng kép cho thấy tín hiệu gout tại khớp MTP1, MTP2 và các khớp liên đốt ngón của ngón 3.

    DECT hữu ích cho chẩn đoán khi các dấu hiệu không điển hình.
    Phương pháp này cũng rất hữu ích để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh.

    Trong trường hợp này, ban đầu nghi ngờ u xương.
    Có một số dấu hiệu có thể gợi ý chẩn đoán u xương tạo xương (osteosarcoma) hoặc u sụn (chondrosarcoma).

    Tuy nhiên, trường hợp này đã được xác nhận là gout.
    Tiếp tục với hình ảnh DECT…

    Với các hình ảnh DECT này, không còn ai nghi ngờ về chẩn đoán nữa.

    Bào mòn dạng đục lỗ

    Trong trường hợp này có bào mòn dạng “đục lỗ” điển hình tại khớp MCP3 với bờ xương nhô ra (mũi tên).

    Bờ của các bào mòn trong gout có thể xơ cứng do tính chất tiến triển âm thầm của bệnh, tạo ra hình ảnh “đục lỗ” hay “chuột cắn”.

    Hạt tophi vôi hóa

    Hình ảnh cho thấy các hạt tophi lan rộng quanh khớp gối ở bệnh nhân gout (đầu mũi tên).
    Tại khớp gối, các vị trí này (điểm bám gân khoeo, điểm bám gân tứ đầu đùi, điểm bám dây chằng bên trong – MCL) rất điển hình.
    Có tràn dịch khớp mức độ nhẹ.
    Hẹp khe khớp có thể do thoái hóa khớp thứ phát.

    Khi nghi ngờ, hãy nghĩ đến gout

    Đây là một trường hợp khó.
    Có thể thấy các bào mòn nhỏ hai bên tại các khớp PIP ở cả hai tay.
    Các đầu mũi tên cho thấy các bào mòn có vị trí cạnh khớp hơn ở bệnh nhân này, sau đó được xác nhận là gout.

    Dựa trên phân bố tổn thương, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp vảy nến cũng có thể là chẩn đoán phân biệt.
    Tuy nhiên, trong các bệnh đó, các bào mòn thường nằm ở vị trí rìa khớp hơn.
    Ngoài ra, các khớp MCP không bị ảnh hưởng, khiến chẩn đoán viêm khớp dạng thấp ít có khả năng hơn.

    Sưng mô mềm

    Trường hợp này cũng khó chẩn đoán.
    Nhiều khớp bị ảnh hưởng nhưng không có phân bố điển hình.

    Điểm chung duy nhất của các khớp này là sưng mô mềm tăng tỷ trọng bao quanh.
    Nguyên nhân là do hạt tophi trong bệnh gout.

    CPPD

    Dấu hiệu chính
    Vôi hóa sụn dạng mịn khu trú tại sụn sợi tam giác (TFCC) hoặc mô sụn chêm ở khớp gối.

    Lâm sàng
    Bệnh lắng đọng Canxi Pyrophosphate (CPPD) là bệnh lý khớp viêm do sự lắng đọng tinh thể canxi pyrophosphate dihydrate vào dịch khớp, lớp lót màng hoạt dịch và sụn khớp.

    Một số thuật ngữ liên quan đến CPPD có thể gây nhầm lẫn:

    1. Vôi hóa sụn (Chondrocalcinosis)
      Thuật ngữ mô tả khi có các vôi hóa mịn trong sụn, thường được dùng nhất khi nguyên nhân là CPPD. Tuy nhiên, vôi hóa sụn không phải là đặc điểm riêng biệt của CPPD và cũng có thể gặp trong thoái hóa khớp nặng.
      Hầu hết bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng.
    2. Bệnh khớp do Pyrophosphate
      Bệnh khớp đặc trưng của CPPD, tương tự như thoái hóa khớp nhưng có phân bố bất thường.
      Có vôi hóa sụn và các nang sụn lớn, có thể mô phỏng hình ảnh u tiêu xương.
    3. Giả gút (Pseudogout)
      Viêm khớp cấp tính do CPPD. Được gọi là giả gút vì về mặt lâm sàng có thể trông giống như bệnh gút.


    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp (Articular): không có bào mòn
    • Xương (Bone): hình thành nang dưới vỏ xương
    • Sụn (Cartilage): hẹp khe khớp
    • Phân bố (Distribution): xem minh họa, đối xứng.
    • Dấu hiệu bổ sung (Extra findings): không có
    • Mô mềm (Soft tissue): vôi hóa sụn, đặc biệt dọc theo sụn. Sụn sợi tam giác (TFCC) và khớp gối là các vị trí ưu tiên.

    Hai bệnh nhân với hình ảnh CPPD điển hình.

    A. Có mất sụn ở nhiều khớp và vôi hóa sụn tại:

    • Khớp CMC1 (mũi tên trắng)
    • Các khớp MCP (đầu mũi tên)
    • Sụn sợi tam giác TFCC (dấu hoa thị)

    B. Bệnh nhân này có viêm khớp cấp tính. Vôi hóa sụn tại khớp quay-cổ tay và sụn sợi tam giác TFCC (mũi tên đen) được ghi nhận, gần như là dấu hiệu đặc trưng bệnh lý của CPPD. Có hình ảnh phân ly xương thuyền-nguyệt, có thể gặp trong CPPD, nhưng cũng gặp trong viêm khớp dạng thấp hoặc sau chấn thương.

    Cơn tấn công đột ngột này được gọi là giả gút, vì có thể mô phỏng tình trạng viêm và đau dữ dội của một cơn gút cấp.

    Vôi hóa sụn trong CPPD

    Có các vôi hóa mờ nhạt của sụn và sụn chêm ở cả bên phải (mũi tên trắng) lẫn bên trái (mũi tên đen).
    Những hình ảnh này có thể do CPPD gây ra, nhưng cũng có thể gặp trong các bệnh lý khác như gút hoặc thoái hóa khớp.

    Cũng cần lưu ý hình ảnh hẹp khe khớp và hình thành gai xương mức độ nhẹ.
    CPPD có nhiều đặc điểm tương tự thoái hóa khớp.

    Có một vôi hóa thô, bờ rõ nét, nằm kế cận khớp DIP ngón 4. Hình ảnh này không điển hình cho CPPD và xơ cứng bì (scleroderma) sẽ là chẩn đoán có khả năng hơn.

    Tuy nhiên, kết quả chọc hút dịch khớp cho thấy hình ảnh lắng đọng tinh thể CPPD điển hình.

    Cũng như trong các bệnh khớp khác, các biểu hiện không điển hình của CPPD là có thể xảy ra, nhưng may mắn thay ít gặp hơn.

    Xơ cứng bì

    Dấu hiệu chính
    Vôi hóa mô mềm và tiêu xương đầu chi

    Lâm sàng
    Xơ cứng bì (xơ cứng hệ thống) là bệnh mô liên kết tự miễn,
    đặc trưng bởi tắc nghẽn vi mạch và xơ hóa da cùng các cơ quan nội tạng.
    Dấu hiệu lâm sàng điển hình của bệnh là da căng bóng và bị kéo chặt.
    Viêm khớp biểu hiện trên lâm sàng xảy ra ở tới 65% bệnh nhân và có thể là một trong những biểu hiện sớm nhất của xơ cứng bì.

    Bệnh có thể ở thể khu trú hoặc thể đa hệ thống.
    Hội chứng CREST là một thể phổ biến của xơ cứng bì khu trú (vôi hóa da – Calcinosis, hiện tượng Raynaud – Raynaud’s phenomenon, rối loạn vận động thực quản – Esophageal dysmotility, xơ cứng ngón – Sclerodactyly và giãn mao mạch – Telangiectasia).
    Thể hệ thống có thể ảnh hưởng đến hầu hết mọi hệ cơ quan hoặc có thể khu trú.

    Hình ảnh X-quang

    • Khớp: bào mòn, biến dạng bút chì trong cốc, tiêu xương khớp cổ ngón tay 1 (CMC 1) kèm bán trật về phía quay.
    • Xương: tiêu xương đầu chi (tiêu xương đốt ngón xa), loãng xương quanh khớp.
    • Sụn khớp: hẹp khe khớp.
    • Phân bố: xem minh họa, đối xứng hai bên.
    • Dấu hiệu khác: xơ cứng bì có nhiều biểu hiện ở các cơ quan khác như phổi và các tạng trong ổ bụng.
    • Mô mềm: dày da, vôi hóa dưới da (thường ở các vị trí chịu lực cơ học), hoại tử mô mềm đầu chi.

    Vôi hóa mô mềm

    Vôi hóa mô mềm lan rộng tại các đốt ngón xa ở bệnh nhân xơ cứng bì.
    Lưu ý các vôi hóa cạnh đầu xa xương trụ (mũi tên).
    Không có dấu hiệu tổn thương sụn khớp.

    Cơ chế bệnh sinh của các lắng đọng canxi chưa được hiểu rõ.
    Hiện tượng này xảy ra ở các mô chịu stress mạn tính, chẳng hạn như chấn thương tại chỗ hoặc tổn thương liên quan đến quá trình viêm tiềm ẩn.
    Thường gặp nhiều hơn ở bàn tay thuận.
    Khi các dấu hiệu này hiện diện, chẩn đoán thường khá rõ ràng.

    Vôi hóa mô mềm kín đáo nhưng thô ráp tại phần xa nhất của ngón tay ở bệnh nhân xơ cứng bì.

    Không ghi nhận tiêu xương đầu chi hay các dấu hiệu bất thường khác.

    Tiêu xương đầu chi trong Xơ cứng bì

    Tiêu xương đầu chi nặng tại đầu ngón tay của ngón 1-3 ở bệnh nhân xơ cứng bì (mũi tên). Lưu ý hiện tượng tiêu hủy mô mềm ở phần xa.

    Tiêu xương đầu chi là dấu hiệu X-quang chỉ sự phá hủy xương tại các đốt ngón xa, xảy ra ở 6–65% bệnh nhân xơ cứng bì.
    Các biến đổi mạch máu và giảm mật độ mao mạch làm suy giảm cung cấp oxy cho mô, và tình trạng thiếu oxy kết quả có thể góp phần kích hoạt hủy cốt bào.

    Có nhiều bệnh lý khác nhau có thể gây tiêu xương đầu chi, bao gồm viêm khớp vảy nến, nhiễm trùng, bệnh Raynaud và chấn thương nhiệt.

    A. Vôi hóa dưới da và quanh khớp ở bàn chân của bệnh nhân xơ cứng bì.
    Ngoài ra còn có biến dạng ngón cái vẹo ngoài (hallux valgus), không phải do xơ cứng bì gây ra.

    B. Vôi hóa dưới da gần khuỷu tay ở bệnh nhân xơ cứng bì.
    Các vôi hóa dưới da này thường hình thành tại các điểm chịu áp lực.

    Lupus ban đỏ hệ thống

    Dấu hiệu chính
    Bất thường trục khớp mà không có bào mòn. Hoại tử vô mạch.

    Lâm sàng
    Lupus ban đỏ hệ thống (SLE) là bệnh mô liên kết tự miễn toàn thân.
    Hầu hết các cơ quan đều có thể bị ảnh hưởng với các triệu chứng toàn thân (mệt mỏi, khó chịu, sốt), da – niêm mạc (ban cánh bướm điển hình trên mặt), thận và thần kinh.


    Hình ảnh X-quang

    • Khớp (Articular): không có bào mòn
    • Xương (Bone): loãng xương quanh khớp
    • Sụn (Cartilage): khoang khớp bình thường
    • Phân bố (Distribution): xem minh họa, phân bố đối xứng
    • Tổn thương kèm theo (Extra findings): hoại tử vô mạch
    • Mô mềm (Soft tissue): biến dạng có thể hồi phục như biến dạng cổ thiên nga và biến dạng lỗ khuyết. Phù nề mô mềm. Có thể thấy vôi hóa ở mô mềm dưới da và sâu hơn, thường gặp nhất quanh các khớp nhỏ.

    SLE: Z-thumbs and swan neck fingers

    SLE: Ngón cái chữ Z và ngón tay cổ thiên nga

    Ngón cái chữ Z và ngón tay cổ thiên nga ở bệnh nhân SLE.
    Các biến dạng này được cho là hậu quả của tình trạng viêm mức độ thấp ở màng hoạt dịch và bao khớp, dẫn đến lỏng lẻo dây chằng và co rút cơ.

    Biến dạng cổ thiên nga

    Đây là một ví dụ khác với biến dạng trục khớp lan rộng mà không có bào mòn hay dấu hiệu tổn thương sụn khớp ở bệnh nhân SLE.

    Một bệnh nhân khác với biến dạng cổ thiên nga.
    Thông thường, biến dạng này có thể hồi phục ở giai đoạn sớm của bệnh.

    Hoại tử vô mạch

    Hoại tử vô mạch là biến chứng thường gặp trong SLE, xảy ra ở tới 15% bệnh nhân.
    Chỏm xương đùi và mâm chày là các vị trí hay gặp nhất, tuy nhiên các vị trí khác cũng có thể bị ảnh hưởng.
    Bệnh nhân SLE có đau xương cần được nghi ngờ hoại tử vô mạch.
    Hoại tử vô mạch trong SLE có thể xảy ra ngay cả khi không sử dụng corticosteroid.

    Hình ảnh
    Tăng tỷ trọng ở đầu xa xương đùi theo dạng hình vòng hoa, biểu hiện của hoại tử vô mạch ở bệnh nhân SLE.

    A. Bán trật khớp bàn ngón tay (MCP) thứ 1 mà không có bào mòn ở bệnh nhân SLE. Đây không phải là hình ảnh điển hình của SLE và có thể gặp trong các thể viêm khớp khác như thoái hóa khớp chẳng hạn.

    B. SLE ở khớp vai. Xẹp chỏm xương cánh tay kèm một số mảnh xương rời do hoại tử vô mạch. Cả liệu pháp corticosteroid lẫn bản thân bệnh SLE đều liên quan đến nguy cơ hoại tử vô mạch gia tăng.

    Sarcoid

    Dấu hiệu chính
    Các tổn thương u hạt dạng ren (lace-like) trong xương

    Lâm sàng
    Sarcoidosis là một rối loạn đa hệ thống có căn nguyên chưa rõ, đặc trưng bởi sự hình thành các u hạt viêm không hoại tử bã đậu.
    Biểu hiện cơ xương khớp của sarcoidosis xảy ra ở khoảng 20% bệnh nhân và bao gồm tổn thương khớp, tổn thương xương và bệnh lý cơ.
    Tổn thương xương nguyên phát mà không có tổn thương các cơ quan khác là cực kỳ hiếm gặp. Thông thường, viêm khớp xuất hiện sớm trong diễn tiến của bệnh sarcoid; viêm khớp sarcoid mạn tính là hiếm gặp.
    Biểu hiện cơ xương khớp thường gặp nhất của sarcoidosis là viêm khớp cấp tính, xảy ra như một phần của hội chứng Löfgren, đặc trưng bởi sự kết hợp của ban đỏ nút (erythema nodosum), hạch rốn phổi hai bên, viêm đa khớp và các triệu chứng toàn thân.

    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp (Articular):
      bào mòn khớp
    • Xương (Bone):
      các tổn thương xương trong sarcoid có thể có dạng thấm lan (permeative) hay “ăn mòn như mối đục” (moth-eaten), tiêu xương hoặc xơ cứng. Các tổn thương này rất đặc trưng.
    • Sụn (Cartilage):
      hẹp khe khớp là biểu hiện không thường gặp.
    • Phân bố (Distribution):
      Điển hình là tổn thương nhiều khớp với phân bố đối xứng, xem minh họa.
    • Dấu hiệu bổ sung (Extra findings): Có nhiều biểu hiện đa dạng và do đó cũng có nhiều biểu hiện lâm sàng và X-quang khác nhau.
    • Phần mềm (Soft tissue): viêm ngón tay (dactylitis), bệnh lý cơ (myopathy).

    U hạt dạng ren (Lace-like granulomas)

    Nhiều tổn thương xương trên một bệnh nhân sarcoid.
    Các tổn thương tiêu xương khá điển hình và được mô tả có dạng ren hoặc dạng bè xương.
    Một khi đã nhận ra hình ảnh này, bạn sẽ dễ dàng nhận diện nó trong các trường hợp khác.

    Hình ảnh cho thấy một tổn thương tiêu xương ở đầu xa xương quay (mũi tên xanh) với phá hủy xương bè và vỏ xương trên một bệnh nhân sarcoid.

    Có phá hủy xương ở cả hai phía của khớp liên đốt ngón tay cái kèm theo lan rộng ra ngoài xương của mô u hạt (mũi tên đen).

    Bệnh Amyloidosis

    Lâm sàng
    Amyloidosis là một bệnh hệ thống trong đó các protein bình thường hòa tan
    (amyloid) được lắng đọng dưới dạng vật chất protein không hòa tan trong
    khoang ngoại bào.
    Amyloid thường lắng đọng vào tim, thận, đường tiêu hóa và
    hệ thần kinh.
    Thể thứ phát của bệnh amyloidosis có liên quan đến các bệnh như đa u tủy xương, chạy thận nhân tạo, viêm khớp dạng thấp và nhiễm trùng mạn tính.
    Biểu hiện cơ xương khớp thường gặp nhất là lắng đọng amyloid ở các gân và bao khớp cạnh khớp.
    Bệnh khớp do amyloid cực kỳ hiếm gặp và chỉ có 5-13% bệnh nhân có tổn thương xương hoặc khớp.

    Hình ảnh học

    • Khớp: bào mòn ở giai đoạn muộn của bệnh
    • Xương: nang dưới sụn
    • Sụn: khoang khớp giãn rộng ở giai đoạn sớm
      do lắng đọng amyloid trong khớp
    • Phân bố: đối xứng, ở vai và cổ tay.
    • Dấu hiệu khác:
    • Phần mềm: dịch khớp mủ và các nốt phần mềm kích thước lớn

    Amyloidosis rất khó chẩn đoán chỉ dựa trên hình ảnh thông thường, MRI hữu ích hơn cho việc chẩn đoán.


    Chuỗi xung T2W
    của bệnh nhân bị bệnh khớp do amyloid tại khớp vai.

    Các
    dấu hiệu bao gồm:

    • Sưng nề trong khớp kích thước lớn do
      lắng đọng amyloid giảm tín hiệu.
    • Lan rộng vào khoang dưới mỏm cùng vai và dưới vai.
    • Bào mòn lớn tại chỏm xương cánh tay.

    Tình trạng sưng nề phần mềm này không nên nhầm lẫn với các hạt cơm (rice bodies) như thấy trong
    viêm khớp dạng thấp.

    Bệnh khớp do thần kinh

    Lâm sàng
    Bệnh khớp do thần kinh còn được gọi là bệnh khớp Charcot, là một rối loạn khớp phá hủy tiến triển xảy ra ở những bệnh nhân bị bệnh thần kinh ngoại biên với mất cảm giác đau và cảm giác bản thể ở bàn chân, cổ chân hoặc bàn tay.
    Bệnh nhân có thể bị gãy xương và trật khớp với chấn thương tối thiểu hoặc không rõ nguyên nhân.
    Nguyên nhân phổ biến nhất là đái tháo đường, thường ảnh hưởng đến các khớp cổ bàn chân và khớp cổ bàn-bàn ngón chân. Vôi hóa thành động mạch thường gặp ở những bệnh nhân này. Các nguyên nhân khác bao gồm bệnh giang mai thần kinh (giang mai giai đoạn ba), rỗng tủy sống, bệnh phong và bệnh lắng đọng calci pyrophosphate (CPPD).

    Đặc điểm hình ảnh

    • Khớp (Articular): không có bào mòn
    • Xương (Bone): giai đoạn sớm gồm viêm và loãng xương. Cuối cùng dẫn đến phá hủy khớp với các mảnh xương tự do, sự phân mảnh và gãy xương do suy yếu. Khi bệnh Charcot được điều trị và trở nên ít hoạt động hơn, xương sẽ hợp nhất với sự hình thành các gai xương và tăng sinh xương.
    • Sụn (Cartilage): hẹp khe khớp và dính khớp
    • Phân bố (Distribution): thường không đối xứng.
    • Dấu hiệu bổ sung (Extra findings): bệnh thần kinh và bệnh mạch máu.
    • Phần mềm (Soft tissue): sưng nề phần mềm. Lệch trục khớp nặng dẫn đến biến dạng bàn chân bẹt ngược (rocker-bottom).

    Các phim X-quang này thuộc về hai bệnh nhân khác nhau bị đái tháo đường và bệnh khớp do thần kinh.

    A. Phá hủy các khớp cổ bàn-bàn ngón chân với các vùng thấu quang quanh khớp.

    B. Các thay đổi X-quang điển hình ở bàn chân của bệnh nhân đái tháo đường. Có trật khớp ra ngoài của các khớp cổ bàn-bàn ngón chân (trật khớp Lisfranc).

    Các thay đổi ở xương và khớp có thể bắt chước hình ảnh của viêm xương khớp nặng, viêm nặng hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn.
    Yếu tố then chốt trong trường hợp này là tiền sử lâm sàng với sự hiện diện của bệnh thần kinh do đái tháo đường.

    Biến dạng bàn chân bẹt ngược (Rocker bottom deformity)
    Trên phim chụp nghiêng chịu trọng lực này, tình trạng trật khớp tại các khớp cổ bàn-bàn ngón chân được thể hiện rõ hơn.

    Để có giải thích chi tiết hơn về các vấn đề bàn chân liên quan đến đái tháo đường, vui lòng tham khảo Khảo sát MRI bàn chân đái tháo đường.

    Hội chứng bàn tay đái tháo đường
    Hội chứng bàn tay đái tháo đường là tình trạng mất khả năng sử dụng bàn tay do co rút và cứng khớp.
    Bệnh có thể ảnh hưởng đến các khớp liên đốt gần (PIP), liên đốt xa (DIP) và khớp bàn ngón (MCP), thường không đau.
    Tình trạng tăng đường huyết kéo dài được cho là dẫn đến sự tích lũy các sản phẩm glycation tận cùng (AGEs).
    Các AGEs này có thể phá vỡ collagen và lắng đọng một lượng collagen bất thường trong mô liên kết quanh khớp, gây ra tình trạng cứng và xơ cứng khớp cũng như da.

    Hình ảnh
    Phá hủy khớp bàn-cổ tay thứ nhất (CMC-1) và tất cả các khớp liên đốt xa (DIP).
    Bào mòn và phá hủy xương cạnh khớp IP1, DIP 2-5 và PIP 4-5.
    Có trật khớp tại PIP 4-5 và DIP 2-5.
    Lưu ý tình trạng vôi hóa mạch máu lan rộng ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.

    Bàn tay của bệnh nhân bị bệnh thần kinh này cho thấy tình trạng sau phẫu thuật cắt bỏ xương thang (mũi tên).
    Có phá hủy tất cả các khớp liên đốt xa (DIP) và bào mòn cạnh các khớp liên đốt gần (PIP) và khớp bàn ngón (MCP).
    Có bào mòn và phá hủy xương cạnh khớp IP1, các khớp DIP, PIP và MCP.
    Có trật và sai khớp tại DIP 2, 4 và 5 và PIP 2-4.

    Bệnh khớp do Hemophilia

    Dấu hiệu chính
    Các tổn thương lan rộng có hình ảnh tương tự viêm khớp thoái hóa, nhưng xuất hiện ở vị trí hoặc theo phân bố bất thường.

    Lâm sàng
    Hemophilia là rối loạn chảy máu do thiếu hụt đông máu di truyền, chủ yếu theo kiểu di truyền lặn liên kết nhiễm sắc thể X, do đó xảy ra hầu như độc quyền ở nam giới.
    Khoảng 50% bệnh nhân hemophilia phát triển bệnh khớp do hemophilia.
    Tình trạng này xuất phát từ các đợt tràn máu khớp tái phát, dẫn đến tăng sản màng hoạt dịch, viêm mạn tính, xơ hóa và lắng đọng hemosiderin.
    Bệnh thường gặp ở dạng đơn khớp hoặc ít khớp.
    Dự phòng sớm bằng các yếu tố đông máu giúp giảm đáng kể các biến chứng cơ xương khớp.

    Dấu hiệu X-quang

    • Khớp: bào mòn và cuối cùng dẫn đến phá hủy khớp
    • Xương: hình thành nang xương dưới sụn, loãng xương (chủ yếu quanh khớp do tăng sinh mạch máu), cứng khớp ở giai đoạn muộn
    • Sụn: hẹp khe khớp và phá hủy sụn ở giai đoạn muộn của bệnh
    • Phân bố: tràn máu khớp ảnh hưởng đến các khớp lớn và thường gặp ở dạng đơn khớp hoặc ít khớp, xem minh họa
    • Dấu hiệu khác: bất thường tăng trưởng xương
    • Phần mềm: sưng nề phần mềm do tràn dịch khớp hoặc xuất huyết ngoài khớp.


    Điểm giảng dạy:
    khi hình ảnh tổn thương giống viêm khớp thoái hóa nhưng có biểu hiện hoặc phân bố bất thường, cần nghĩ đến bệnh khớp do hemophilia.


    Hemophilic arthropathy of the right knee (Arnold-Hilgartner classification: Stage III)

    Bệnh khớp do hemophilia tại khớp gối phải (Phân loại Arnold-Hilgartner: Giai đoạn III)

    Bệnh nhân này có tiền sử hemophilia và tràn máu khớp tái phát nhiều lần.

    Hình ảnh
    Giãn túi cùng trên xương bánh chè của khớp gối phải do tràn máu khớp (mũi tên đen).
    Hẹp khe khớp phía trong do phá hủy sụn và viêm khớp thoái hóa thứ phát (mũi tên trắng).
    Hình thành nang xương dưới sụn phía dưới gai liên lồi cầu.
    Không có hình ảnh bào mòn xương.

    Phân loại Arnold-Hilgartner là hệ thống phân độ dựa trên X-quang thường quy dùng để đánh giá bệnh khớp do hemophilia tại khớp gối.

    Bệnh nhân này có tiền sử tràn máu khớp tái phát nhiều lần do dị dạng mạch máu (không hiển thị trên X-quang thường quy).

    Hình ảnh
    Hình ảnh khớp gối phải cho thấy hẹp khe khớp, hình thành nang xương dưới sụn và bào mòn mâm chày trong và ngoài.
    Khớp gối trái bình thường để so sánh.

    Bệnh nhân này có tiền sử lâu dài tràn máu khớp tái phát nhiều lần do hemophilia.

    Hình ảnh
    Hố liên lồi cầu bên trái hơi rộng, dấu hiệu này cũng có thể gặp trong viêm khớp dạng thấp thiếu niên và bệnh khớp do lao.
    Lồi cầu xương đùi hình củ hành với bề mặt lồi cầu bị dẹt.
    Biến dạng xương đồng tâm bên trái cũng có thể gặp trong bệnh khớp do lao.

    Đây là bệnh khớp do hemophilia phân loại Arnold-Hilgartner giai đoạn V, với hẹp khe khớp nặng, hình thành nang xương dưới sụn và phá hủy xương dạng bào mòn.


    Hemophilic arthropathy of the shoulder

    Bệnh khớp do hemophilia tại khớp vai

    Hình ảnh của bệnh nhân hemophilia có tràn máu khớp vai tái phát.

    Có các dấu hiệu của viêm khớp thoái hóa thứ phát với xơ cứng xương dưới sụn và hình thành gai xương ở cả hai phía của khớp ổ chảo – cánh tay.
    Nhìn chung, bệnh khớp do hemophilia có nhiều điểm tương đồng với viêm khớp thoái hóa.
    Tuy nhiên, sự hiện diện của các tổn thương bào mòn, hình thành nang xương dưới sụn lan rộng và tiền sử tràn máu khớp tái phát là những đặc điểm phân biệt giúp hướng đến chẩn đoán bệnh khớp do hemophilia.


    Hemophilic arthropathy of the ankle

    Bệnh khớp do hemophilia tại khớp cổ chân

    Hình ảnh khớp cổ chân của bệnh nhân hemophilia.

    Các dấu hiệu bao gồm:

    • hẹp khe khớp đối xứng lan rộng,
    • hình thành nang xương dưới sụn
    • thay đổi dạng bào mòn xương

    Hemophilic arthropathy

    Bệnh khớp do hemophilia

    Bệnh khớp do hemophilia giai đoạn cuối

    Các dấu hiệu bao gồm:

    • hẹp khe khớp đối xứng
    • tràn dịch khớp
    • hình thành nang xương dưới sụn
    • viêm khớp thoái hóa thứ phát với gai xương

    Mặc dù bản thân các dấu hiệu này không đặc hiệu, có thể nhận thấy sự tương đồng giữa tất cả các trường hợp nêu trên.

    CRMO – Viêm xương tủy đa ổ tái phát mạn tính

    Dấu hiệu chính
    Các vùng viêm xương vô khuẩn đa ổ

    Lâm sàng
    Viêm xương tủy đa ổ tái phát mạn tính (CRMO) là một rối loạn tự viêm của xương hiếm gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, đặc trưng bởi tình trạng viêm xương tủy không do vi khuẩn.
    Bệnh nhân biểu hiện đau xương đa ổ từng đợt do viêm xương vô khuẩn. Bệnh có diễn tiến tái phát và thuyên giảm xen kẽ. Nguyên nhân của CRMO vẫn chưa được làm rõ. Chẩn đoán được xác lập bằng phương pháp loại trừ, trong đó các nguyên nhân cần loại trừ chủ yếu là u tân sinh và nhiễm trùng.
    Bệnh đôi khi được chẩn đoán kèm theo bệnh viêm ruột hoặc vảy nến, và có vẻ có yếu tố di truyền.
    CRMO ở trẻ em tương đương với hội chứng SAPHO ở người lớn.

    Dấu hiệu hình ảnh học

    • Khớp: không có dấu hiệu bất thường.
    • Xương: ban đầu là các tổn thương tiêu xương và phù tủy xương, sau đó tiến triển thành các tổn thương xơ cứng ở hành xương. Ngoài ra còn có viêm màng xương.
    • Sụn: không có dấu hiệu bất thường.
    • Phân bố: xem hình minh họa, thường đối xứng và đa ổ. Điển hình là đầu trong xương đòn và xương chày bị tổn thương. Các vị trí thường gặp khác bao gồm xương sườn, xương hàm dưới, xương chậu và thân đốt sống.
    • Dấu hiệu khác: xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên với độ tuổi khởi phát trung bình từ 7-14 tuổi, tỷ lệ nữ/nam xấp xỉ 2:1.
    • Mô mềm: phù nề mô mềm xung quanh vùng CRMO.

    Dày vỏ xương, xơ cứng và phì đại xương ở thân xương và hành xương đòn phải, cũng như hành xương đòn trái.

    SPECT-CT và xạ hình xương của cùng một bệnh nhân. Ghi nhận tăng hấp thu chất đánh dấu phóng xạ bất thường tại các vùng tương ứng, phản ánh tình trạng tăng chu chuyển xương.

    X-quang của bệnh nhân CRMO có đau bên trái.

    Có hình ảnh tiêu xương dưới vỏ ở phía ngoài đầu trên xương đùi (mũi tên).

    MRI (chuỗi xung T1 TSE FS có thuốc tương phản từ, mặt cắt ngang và mặt cắt vành) cho thấy vùng ngấm thuốc của xương và mô mềm.
    Đây là biểu hiện của viêm xương tủy không do nhiễm khuẩn có lan rộng ra ngoài vỏ xương.

    Ngoài ra còn thấy một ổ CRMO nhỏ ở mặt sau của mấu chuyển lớn bên phải.

    Nhiều ổ CRMO

    Bệnh nhân này có các ổ tổn thương ở chỏm xương cánh tay và thân xương cánh tay đoạn gần, mỏm quạ bên phải, và đầu dưới xương chày hai bên.

    Hội chứng SAPHO

    Lâm sàng
    Hội chứng SAPHO (synovitis – viêm màng hoạt dịch, acne – mụn trứng cá, pustulosis – mụn mủ, hyperostosis – tăng sản xương, và osteitis – viêm xương)
    là một rối loạn viêm không phổ biến ảnh hưởng đến xương, khớp và da.
    Cơ chế bệnh sinh của hội chứng SAPHO vẫn chưa được hiểu rõ.
    Bệnh đôi khi được mô tả là một rối loạn tự viêm.
    Thể bệnh tương đương ở trẻ em được gọi là CRMO.

    Đặc điểm hình ảnh học

    • Articular (Khớp): bào mòn khớp và bào mòn tại các góc thân đốt sống.
    • Bone (Xương):
      Viêm xương (Osteitis), biểu hiện là xơ hóa tủy xương và phù tủy xương.
      Tăng sản xương (Hyperostosis), biểu hiện là dày vỏ xương, hình thành gai xương, vôi hóa cạnh cột sống và dính khớp.
      Tiêu xương (Osteolysis) cũng là một dấu hiệu thường gặp và có thể dẫn đến xẹp thân đốt sống.
    • Cartilage (Sụn): hẹp khe khớp
    • Distribution (Phân bố): không đối xứng, thành ngực trước là vị trí tổn thương phổ biến nhất, xem hình minh họa.
    • Extra findings (Đặc điểm bổ sung): Thường gặp ở độ tuổi trung bình từ 30 đến 50 tuổi, với tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế.
    • Soft tissue (Mô mềm): Mụn trứng cá và mụn mủ ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, mặc dù các biểu hiện ở da và hệ xương khớp không nhất thiết phải cùng tồn tại.


    Điểm giảng dạy:
    mức độ viêm quyết định loại bất thường xương. Tiêu xương sẽ xảy ra khi có tình trạng viêm lan rộng. Tăng hoạt động xương và xơ hóa sẽ xảy ra khi mức độ viêm ít hơn.

    Bệnh nhân mắc hội chứng SAPHO với:

    • Viêm xương thân xương ức và cán xương ức, các thân đốt sống ngực xơ hóa, một số bào mòn mâm đốt sống và hình thành cầu xương cạnh cột sống (trái, CT mặt phẳng đứng dọc)
    • Tăng chu chuyển xương (giữa, xạ hình xương)
    • Xơ hóa tại cán xương ức (phải, CT mặt phẳng ngang)

    Tăng sản xương trong hội chứng SAPHO

    Bệnh nhân này có tình trạng tăng sản xương lan rộng ở mặt trong của xương đòn hai bên.

    CT của cùng bệnh nhân.
    Có tình trạng tăng sản xương lan rộng ở mặt trong của xương đòn và xương ức.
    Dính khớp ức đòn và các khớp sườn ức thứ nhất và thứ hai.

    Tổng quan ABCDE-S

    Bảng này tóm tắt các dấu hiệu chính của các bệnh lý khớp khác nhau theo quy tắc ghi nhớ ABCDE-S.

    Nhấp vào hình ảnh để xem phóng to.

  • Mất vững cổ tay

    Mất vững cổ tay

    Louis A. Gilula và Ileana Chesaru

    Viện Hình ảnh Y khoa Mallinckrodt, Đại học Washington, St. Louis, Missouri, Hoa Kỳ và Bệnh viện Westeinde, The Hague, Hà Lan.

    Ngày đăng

    Bài viết này được dựa trên bài thuyết trình của Louis Gilula và được Ileana Chesaru biên soạn lại cho Trợ lý Chẩn đoán Hình ảnh.
    Đầu tiên, một phương pháp phân tích hệ thống cổ tay được trình bày nhằm tìm kiếm tình trạng mất vững xương cổ tay và trật khớp kèm gãy xương.
    Tiếp theo, các ca lâm sàng được trình bày như những ví dụ minh họa trong phần đánh giá hệ thống và chẩn đoán.

    Phân tích cổ tay

    Khi phân tích cổ tay để tìm kiếm tình trạng mất vững xương cổ tay và trật khớp kèm gãy xương, cần đặt ra các câu hỏi sau:
    – Tư thế của bệnh nhân có đúng không? Đây là yếu tố thiết yếu để có thể nhận định về sự sắp xếp không đúng trục hoặc trục bất thường của các xương cổ tay.
    – Sự thẳng hàng giữa các xương cổ tay có bình thường không? Các xương cổ tay phải song song khi nhìn theo mặt phẳng nghiêng. Bất kỳ sự chồng lấp nào đều cho thấy tình trạng nghiêng bất thường, trật khớp hoặc gãy xương.
    – Có sự gián đoạn nào của ba cung xương cổ tay không? Sự gián đoạn cho thấy đứt dây chằng hoặc gãy xương.
    – Hình dạng và trục của các xương cổ tay như thế nào? Cần đặc biệt chú ý đến xương nguyệt, xương thuyền và xương đầu. Hình dạng bất thường cho thấy tình trạng nghiêng bất thường có hoặc không kèm trật khớp.
    Việc trả lời các câu hỏi này sẽ giúp phát hiện các dấu hiệu gợi ý tình trạng mất vững xương cổ tay, trật khớp và gãy xương.

    X-quang

    Tư thế chụp
    Tư thế PA cần được thực hiện với cổ tay và khuỷu tay ngang tầm vai. Chỉ ở tư thế này, xương quay và xương trụ mới song song với nhau. Hạ tay xuống sẽ khiến xương quay bắt chéo xương trụ và trở nên tương đối ngắn hơn. Do đó, sẽ không thể đánh giá chính xác chiều dài của xương trụ (biến thể dương hay âm).
    Tư thế nghiêng được thực hiện với khuỷu tay khép sát vào thân người. Vai, khuỷu và cổ tay cùng nằm trên một mặt phẳng. Tư thế này giúp hình ảnh nghiêng vuông góc hoàn toàn với hình ảnh PA.


    Extensor carpi ulnaris groove (yellow arrow) seen radial to the midportion of the ulnar styloid.

    Rãnh cơ duỗi cổ tay trụ (mũi tên vàng) nằm ở phía quay so với phần giữa mỏm trâm trụ.

    Tư thế PA
    Trên hình PA đúng tư thế, rãnh cơ duỗi cổ tay trụ sẽ hiện ra ở phía quay so với phần giữa mỏm trâm trụ.
    Hình PA và hình nghiêng có giá trị ngang nhau và do đó cần được phân tích cẩn thận.
    Hình PA thường cho thấy bất thường là gì, còn hình nghiêng cho thấy hướng di lệch của các xương.
    Đôi khi hình chếch cũng được thực hiện, đặc biệt khi cần quan sát khớp thang-thê theo hướng thẳng.

    Tư thế nghiêng
    Chỉ trên hình nghiêng đúng tư thế mới có thể thấy riêng biệt và thẳng hàng các bờ gan tay của xương thuyền, xương đậu và xương đầu như minh họa bên trái.
    Xương nguyệt là xương hình bán nguyệt khớp với đầu xa xương quay. Nhìn xuyên qua đó, có thể thấy mặt lồi của xương thuyền.
    Phía xa xương thuyền là xương thang. Xương có hình góc cạnh nhìn thấy ở phía lưng là xương tháp.
    Xương vuông bắc cầu giữa nửa gần và nửa xa của cổ tay là xương đậu.
    Xương đầu là xương tròn khớp vào mặt xa của xương nguyệt.
    Ở phía xa, giữa các xương đốt bàn tay, có thể nhận ra móc xương móc.


    Same projection of ulna and ulnar styloid on PA and lateral view due to malpositioning in a patient with a perilunate fracture dislocation.

    Hình ảnh xương trụ và mỏm trâm trụ giống nhau trên cả tư thế PA và nghiêng do tư thế chụp không đúng ở bệnh nhân trật khớp gãy xương quanh nguyệt.

    Tư thế chụp không đúng có thể dẫn đến hình ảnh xương trụ giống nhau trên cả tư thế PA và nghiêng như minh họa trong trường hợp bên trái. Không ở vị trí nào trên cơ thể mà người ta chấp nhận hai tư thế chụp cho cùng một hình ảnh của một xương.


    Normal oblique radiograph of the wrist and schematic representation

    X-quang chếch cổ tay bình thường và hình minh họa sơ đồ tương ứng

    Tư thế chếch
    Tư thế chếch không được thực hiện thường quy. Tuy nhiên, đây là tư thế duy nhất cho phép quan sát khớp thang-thê.

    Khoang khớp: tính song song và đối xứng

    Khoang khớp cổ tay có chiều rộng từ 2 mm trở xuống. Chỉ riêng khớp quay-cổ tay là rộng hơn một chút. Các khớp cổ tay-bàn tay hẹp hơn một chút so với các khớp giữa cổ tay.
    Khớp đầu-nguyệt được xem là khoang khớp cơ sở để so sánh với các khoang khớp khác. Cần đánh giá tất cả các khoang khớp: khớp quay-cổ tay, khớp gian cổ tay hàng gần, khớp giữa cổ tay, khớp gian cổ tay hàng xa và các khớp cổ tay-bàn tay.


    Study the carpal bones as pieces of a jigsaw puzzleLEFT: Schematic representation of the wrist with the outlines tracing the outer margins of the bonesRIGHT: Schematic representation of the wrist with the lines tracing the carpal bones as pieces of a jigsaw puzzle

    Quan sát các xương cổ tay như những mảnh ghép của trò chơi xếp hình — TRÁI: Hình minh họa sơ đồ cổ tay với các đường viền theo dõi bờ ngoài của các xương — PHẢI: Hình minh họa sơ đồ cổ tay với các đường theo dõi các xương cổ tay như những mảnh ghép xếp hình

    Các khớp cổ tay cần có tính đối xứng. Hơn nữa, khi quan sát theo chiều tiếp tuyến (nhìn nghiêng), các bờ vỏ xương của các xương tạo nên khớp đó phải song song với nhau. Các bờ xương không được quan sát theo chiều tiếp tuyến sẽ không thể hiện tính song song này, ví dụ như phần xa của xương thuyền khớp với xương đầu.
    Việc đánh giá tính song song này sẽ dễ dàng hơn khi xem các xương cổ tay như những mảnh ghép của trò chơi xếp hình khớp với nhau, thay vì theo dõi các xương cổ tay theo bờ vỏ xương ngoài tạo thành các đường viền (hình minh họa).
    Khi một xương không song song với các xương còn lại, xương đó đã bị lệch khỏi vị trí. Nếu các xương còn lại vẫn song song với nhau, chúng vẫn giữ nguyên vị trí cùng nhau.


    PA radiograph and schematic representation of the wrist, with dislocation of the lunate

    Phim X-quang tư thế thẳng (PA) và hình minh họa sơ đồ cổ tay, cho thấy trật khớp xương nguyệt

    Hình ảnh bên trái cho thấy sự chồng lấp bất thường của xương nguyệt lên xương đầu, xương móc và xương tháp. Chúng ta cũng thấy bề mặt tiếp tuyến phía trong của xương thuyền, nhưng không có xương nào song song với nó. Ngoài ra còn có sự giãn rộng bất thường của khoang khớp quay-nguyệt. Các khớp còn lại vẫn song song và đối xứng tốt. Điều này dẫn đến kết luận rằng xương nguyệt đã bị di lệch trong khi các xương còn lại vẫn giữ nguyên vị trí cùng nhau.

    Các cung cổ tay


    PA radiograph of the wrist. The three normal carpal arcs

    Phim X-quang cổ tay tư thế thẳng (PA). Ba cung cổ tay bình thường

    Bước tiếp theo là quan sát ba cung cổ tay: các đường cong trơn nối liền các bề mặt của các xương cổ tay như được minh họa ở hình bên trái.
    Cung thứ nhất là một đường cong trơn phác thảo các mặt lồi phía gần của xương thuyền, xương nguyệt và xương tháp.
    Cung thứ hai đi theo các bề mặt lõm phía xa của các xương tương tự, và cung thứ ba đi theo các đường cong phía gần chính của xương đầu và xương móc.


    PA radiograph of the wrist and schematic representation showing disruption of the first carpal arc

    Phim X-quang cổ tay tư thế thẳng (PA) và hình minh họa sơ đồ cho thấy sự gián đoạn của cung cổ tay thứ nhất

    Gián đoạn các cung cổ tay
    Một cung được coi là gián đoạn khi không thể vẽ theo một đường cong trơn liên tục. Sự gián đoạn của một trong các cung cho thấy có gãy xương hoặc đứt dây chằng dẫn đến bán trật khớp hoặc trật khớp.
    Ở hình bên trái, có thể nhận thấy sự gián đoạn của cung I tại khớp nguyệt-tháp.


    Disruption of the second carpal arc

    Gián đoạn cung cổ tay thứ hai

    Hình bên trái cho thấy sự gián đoạn của cung cổ tay thứ hai tại khớp thuyền-nguyệt và khớp nguyệt-tháp. Mặc dù có một khoảng hở ở cung thứ nhất, nhưng vẫn có thể vẽ theo một đường cong trơn liên tục, do đó cung I được coi là còn nguyên vẹn.


    Disruption of the third carpal arc at the capitohamate joint

    Gián đoạn cung cổ tay thứ ba tại khớp đầu-móc

    Sự gián đoạn của cung cổ tay thứ ba được minh họa trong trường hợp tiếp theo ở hình bên trái. Có hiện tượng bậc thang bất thường tại khớp đầu-móc.

    Hình dạng các xương cổ tay


    Schematic representation of the lunate shape in different positions

    Hình minh họa sơ đồ hình dạng xương nguyệt ở các tư thế khác nhau

    Hình dạng xương nguyệt

    Xương nguyệt có hình thang, với các cạnh bên hội tụ từ mặt gần đến mặt xa, hai mặt này về cơ bản song song với nhau. Khi xương nguyệt bị nghiêng, hình dạng của nó trở nên tam giác. Nhận thức được điều này giúp tránh nhầm lẫn khi cho rằng xương nguyệt có thể bị trật khớp chỉ dựa trên hình dạng bên ngoài, vốn thay đổi theo tư thế của xương.
    Do đó, xương nguyệt có thể bị trật khớp kèm theo nghiêng hoặc chỉ đơn thuần bị nghiêng mà thôi.


    LEFT: Lunate dislocation: capitate is centered over the radius and lunate is tilted out.RIGHT: Perilunate dislocation: lunate is centered over the radius and capitate is tilted out dorsally.

    TRÁI: Trật khớp xương nguyệt: xương đầu nằm trung tâm trên xương quay và xương nguyệt bị nghiêng ra ngoài. PHẢI: Trật khớp quanh xương nguyệt: xương nguyệt nằm trung tâm trên xương quay và xương đầu bị nghiêng ra phía sau.

    Trật khớp xương nguyệt và trật khớp quanh xương nguyệt

    Các trật khớp cổ tay thường gặp bao gồm trật khớp xương nguyệt và trật khớp quanh xương nguyệt. Điểm mấu chốt để phân biệt hai loại này là xác định xương nào nằm trung tâm trên xương quay. Nếu xương đầu nằm trung tâm trên xương quay và xương nguyệt bị nghiêng ra ngoài, đó là trật khớp xương nguyệt. Ngược lại, nếu xương nguyệt nằm trung tâm trên đầu xa xương quay và xương đầu nằm ở phía lưng, chúng ta đang đối mặt với trật khớp quanh xương nguyệt (hình minh họa).


    LEFT: Lateral radiograph of the wrist in extention showing scaphoid elongationRIGHT: PA radiograph of the wrist in ulnar deviation showing elongation of the scaphoid

    TRÁI: X-quang cổ tay tư thế nghiêng ở tư thế duỗi cho thấy xương thuyền bị kéo dài. PHẢI: X-quang cổ tay tư thế thẳng sau-trước ở tư thế lệch trụ cho thấy xương thuyền bị kéo dài

    Hình dạng xương thuyền

    Hình dạng xương thuyền thay đổi theo chuyển động của cổ tay. Khi lệch trụ hoặc duỗi cổ tay, xương thuyền kéo dài ra để lấp đầy khoảng trống giữa mỏm trâm quay và nền ngón cái (xương thang).


    LEFT: PA radiograph of the wrist in radial deviation showing foreshortening of the scaphoid: signet ring signRIGHT: Schematic representation of the wrist in flexion showing tilting of the scaphoid towards the palm

    TRÁI: X-quang cổ tay tư thế thẳng sau-trước ở tư thế lệch quay cho thấy xương thuyền bị ngắn lại: dấu hiệu nhẫn đeo tay. PHẢI: Hình minh họa sơ đồ cổ tay ở tư thế gấp cho thấy xương thuyền nghiêng về phía lòng bàn tay

    Cả khi lệch quay lẫn khi gấp cổ tay, khoảng trống giữa mỏm trâm quay và xương thang đều bị thu hẹp. Do xương thuyền lấp đầy khoảng trống này, nó sẽ bị ngắn lại và nghiêng về phía lòng bàn tay. Điều này tạo ra hình ảnh xương thuyền có dạng nhẫn đeo tay (hình minh họa).

    Trục của các xương cổ tay

    Vẽ các trục dọc của một số xương cổ tay trên phim chụp X-quang tư thế nghiêng và đo các góc giữa chúng là một phương pháp tốt để xác định mối quan hệ không gian giữa các xương cổ tay. Ba trục quan trọng nhất là các trục đi qua xương thuyền, xương nguyệt và xương đầu, được vẽ trên phim X-quang tư thế nghiêng.

    Trục xương thuyền

    Trục thực sự của xương thuyền là đường thẳng đi qua điểm giữa của cực gần và cực xa. Do điểm giữa của cực gần thường khó xác định, có thể sử dụng một đường gần song song được vẽ dọc theo các điểm mặt gan tay nhất của cực gần và cực xa của xương (hình minh họa).


    TRÁI: Trục xương nguyệt được vẽ vuông góc với đường nối bờ gan tay xa và bờ mu tayPHẢI: Phim X-quang với trục xương nguyệt và xương thuyền được vẽ.

    TRÁI: Trục xương nguyệt được vẽ vuông góc với đường nối bờ gan tay xa và bờ mu tayPHẢI: Phim X-quang với trục xương nguyệt và xương thuyền được vẽ.

    Trục xương nguyệt

    Trục của xương nguyệt đi qua điểm giữa của diện khớp lồi ở phía gần và diện khớp lõm ở phía xa, và được xác định tốt nhất bằng cách tìm đường vuông góc với đường nối bờ gan tay xa và bờ mu tay của xương như minh họa ở hình bên trái.

    Góc thuyền-nguyệt
    Bình thường: 30 – 60°
    Nghi ngờ bất thường: 60 – 80°
    Bất thường: > 80°
    Điều này cho thấy mất vững cổ tay.


    TRÁI: Trục xương đầuPHẢI: Phim X-quang với trục xương nguyệt và xương đầu được vẽ.

    TRÁI: Trục xương đầuPHẢI: Phim X-quang với trục xương nguyệt và xương đầu được vẽ.

    Trục xương đầu

    Trục xương đầu nối điểm giữa của phần lồi gần của xương đốt bàn tay thứ ba với điểm giữa của mặt gần xương đầu.

    Góc đầu-nguyệt
    Bình thường: < 30°
    Bất thường: > 30°.
    Điều này cho thấy mất vững cổ tay.


    TRÁI: Xương nguyệt nghiêng về phía mu tay trong DISIPH ẢI: Góc thuyền-nguyệt > 80°

    TRÁI: Xương nguyệt nghiêng về phía mu tay trong DISIPH ẢI: Góc thuyền-nguyệt > 80°

    DISI hay mất vững gấp mu tay

    DISI là viết tắt của Dorsal Intercalated Segmental Instability (mất vững đoạn xen kẽ phía mu tay).
    Đoạn xen kẽ là hàng xương cổ tay gần được đại diện bởi xương nguyệt. Thuật ngữ ‘đoạn xen kẽ’ đề cập đến vị trí của nó nằm giữa đoạn gần của cổ tay bao gồm xương quay và xương trụ, và đoạn xa được đại diện bởi hàng xương cổ tay xa và các xương đốt bàn tay.
    Như vậy, tất cả những điều này có nghĩa là trong DISI hay mất vững gấp mu tay, xương nguyệt bị nghiêng về phía mu tay.
    Nếu bạn nhận thấy xương nguyệt bị nghiêng, hãy đo góc thuyền-nguyệt (30-60° là bình thường, 60-80° là nghi ngờ bất thường, >80° là bất thường) và góc đầu-nguyệt (bất thường khi >30°).
    Trong hình bên trái, góc thuyền-nguyệt được đo là 105 độ. Như đã đề cập, góc này được coi là bất thường khi lớn hơn 80 độ.


    TRÁI: Xương nguyệt nghiêng về phía gan tay trong VISIPH ẢI: Góc thuyền-nguyệt

    TRÁI: Xương nguyệt nghiêng về phía gan tay trong VISIPH ẢI: Góc thuyền-nguyệt

    VISI hay mất vững gấp gan tay

    Mất vững đoạn xen kẽ phía gan tay (Volar Intercalated Segmental Instability – VISI) hay mất vững gấp lòng bàn tay là tình trạng xương nguyệt bị nghiêng quá mức về phía gan tay.
    Trong khi hầu hết các trường hợp DISI đều là bệnh lý, thì trong nhiều trường hợp VISI là một biến thể bình thường, đặc biệt khi cổ tay có độ lỏng lẻo cao.

    Đánh giá hệ thống và chẩn đoán

    Trong các ca lâm sàng tiếp theo, chúng tôi khuyến nghị bạn hãy quan sát các hình ảnh ở bên trái trước và mô tả đầy đủ các phim chụp X-quang.
    Hãy tìm kiếm sự đối xứng, tính song song, cũng như hình dạng và trục của các xương cổ tay. Xác định xem có gãy xương hay không, sau đó cố gắng đưa ra chẩn đoán.
    Sau đó đọc phần văn bản ở bên phải để kiểm tra xem bạn có đúng không.


    PA and lateral view of the wrist

    Tư thế thẳng (PA) và tư thế nghiêng của cổ tay

    Ca lâm sàng 1
    Phân tích hệ thống ca lâm sàng bên trái cho thấy những điểm sau:
    1. Trên tư thế PA, tất cả các xương cổ tay đều song song với nhau, ngoại trừ xương nguyệt.
    2. Cung cổ tay I và II bị gián đoạn tại khớp LT (nguyệt-tháp) và khớp SL (thuyền-nguyệt).
    3. Xương nguyệt có hình tam giác.
    Vì vậy, chỉ dựa vào tư thế PA, chúng ta đã có thể chẩn đoán trật khớp xương nguyệt.

    Ca lâm sàng 2
    Phân tích:
    1. Mất tính song song tại khớp TL (tháp-nguyệt) do xương tháp và xương nguyệt chồng lên nhau.
    2. Xương móc và xương nguyệt cũng chồng lên nhau.
    3. Có sự song song giữa xương quay, xương nguyệt, cực gần xương thuyền và cực gần xương đầu. Như vậy, các xương này tạo thành một khối thống nhất.
    4. Cũng có sự song song giữa xương tháp, xương móc, cực xa xương đầu, xương thang và cực xa xương thuyền.
    5. Gãy xương đầu và xương thuyền.
    Các dấu hiệu này cho thấy đây là trật khớp quanh nguyệt kèm gãy xương thuyền và xương đầu (transscaphoid, transcapitate perilunate fracture-dislocation).

    Bên trái là cùng một ca lâm sàng với đường kẻ chỉ ra đường gãy-trật khớp.

    Cùng ca lâm sàng với tư thế chếch và tư thế nghiêng bổ sung, cho thấy tình trạng trật khớp ra phía sau (dorsal dislocation).

    Ca lâm sàng 3
    Phân tích:
    1. Gãy xương thuyền và mỏm trâm trụ.
    2. Cung I và II bị gián đoạn tại khớp LT (nguyệt-tháp).
    3. Có sự song song giữa xương nguyệt và cực gần xương thuyền với xương quay.
    4. Xương thuyền bị ngắn lại (foreshortened), cho thấy nó đang nghiêng và di chuyển về phía lòng bàn tay.
    5. Tất cả các xương cổ tay còn lại đều có tính song song, ngoại trừ xương nguyệt, cực gần xương thuyền và xương quay.
    Mặc dù đây có thể là trật khớp quanh nguyệt, nhưng chỉ dựa vào tư thế PA rất khó để phân biệt đây là trật khớp xương nguyệt hay trật khớp quanh nguyệt. Hình dạng tam giác của xương nguyệt có thể là kết quả của việc chỉ nghiêng đơn thuần hoặc trật khớp kèm nghiêng.


    Perilunate dislocation with fracture of scaphoid and ulnar styloid processThe volar tip of lunate is also broken (see circle).

    Trật khớp quanh nguyệt kèm gãy xương thuyền và mỏm trâm trụ. Đầu mặt lòng của xương nguyệt cũng bị gãy (xem vòng tròn).

    Cùng ca lâm sàng với tư thế nghiêng được hiển thị thêm.
    Bây giờ chúng ta thấy rõ ràng đây là trật khớp quanh nguyệt.
    Vì vậy, hình dạng tam giác của xương nguyệt là kết quả của việc nghiêng đơn thuần.
    Trên tư thế nghiêng, quan sát thấy gãy đầu mặt lòng của xương nguyệt. Do đó, bệnh nhân này có nguy cơ trật khớp tái phát.

    Ca lâm sàng 4
    Phân tích:
    Ca lâm sàng bên trái cho thấy thoái hóa khớp nặng tại khớp STT (thuyền-thang-thê) và khớp CMC1 (cổ tay-bàn tay ngón 1) kèm bán trật khớp. Các cung cổ tay bình thường và có tính song song bình thường. Xương thuyền bị kéo dài, cho thấy nó đang nghiêng ra phía sau (dorsally tilted).
    Trên tư thế nghiêng, chúng ta có thể thấy xương nguyệt cũng nghiêng ra phía sau. Hàng cổ tay gần di chuyển như một khối thống nhất, do đó không có sự phân ly.
    Chẩn đoán cuối cùng: DISI không phân ly (non-dissociated DISI) kèm thoái hóa khớp và bán trật khớp STT.

    Ca lâm sàng 5
    Phân tích:
    1. Mất tính song song tại khớp LT (nguyệt-tháp) dẫn đến gián đoạn cung I và II.
    2. Xương nguyệt và xương thuyền song song với nhau nhưng không song song với các xương cổ tay còn lại.
    3. Xương thuyền bị ngắn lại do nghiêng về phía lòng bàn tay (palmar tilting).
    4. Xương nguyệt song song với xương thuyền. Vì vậy, hình dạng tam giác phải là kết quả của việc nghiêng về phía lòng bàn tay.
    5. Hàng cổ tay gần không phải là một khối thống nhất vì cung I bị gián đoạn.


    Lateral view demonstrates the volar tilting of lunate which was already suspected on the PA view.

    Tư thế nghiêng cho thấy sự nghiêng về phía lòng bàn tay của xương nguyệt, điều đã được nghi ngờ trên tư thế PA.

    Chẩn đoán cuối cùng:
    VISI kèm phân ly tại khớp LT (nguyệt-tháp).

    Ca lâm sàng 6
    Phân tích:
    1. Các khớp giãn rộng và hẹp lại, nhưng tính song song bình thường, do đó không có trật khớp.
    2. Phân ly thuyền-nguyệt với giãn rộng khớp SL và xương thuyền bị ngắn lại do nghiêng về phía lòng bàn tay.
    3. Thoái hóa khớp quay-thuyền và khớp đầu-nguyệt do các chuyển động bất thường của xương thuyền và xương nguyệt.
    4. Xương nguyệt nghiêng ra phía sau, biểu hiện DISI.
    Tình trạng này được gọi là SLAC. Trong trường hợp này, nguyên nhân là do chấn thương gây đứt dây chằng SL (thuyền-nguyệt).

    SLAC (sụp đổ tiến triển thuyền-nguyệt – scapholunate advanced collapse) đề cập đến một dạng thoái hóa khớp và bán trật khớp đặc trưng, là hậu quả của phân ly thuyền-nguyệt mạn tính không được điều trị hoặc của tình trạng không liền xương thuyền mạn tính.
    Các thay đổi thoái hóa xảy ra ở các vùng chịu tải bất thường, đó là khớp quay-thuyền, tiếp theo là thoái hóa tại khớp nguyệt-đầu không vững, khi xương đầu bán trật ra phía sau trên xương nguyệt.


    SLAC of CPPD TYPE

    SLAC thể CPPD

    Bên trái là một ca SLAC khác. Ca này do bệnh lý lắng đọng calci pyrophosphate (CPPD).
    Các đặc điểm của CPPD kèm SLAC bao gồm:
    – Giảm kích thước cực gần xương thuyền do bào mòn và tiêu xương.
    – Bào mòn hố khớp thuyền (scaphoid fossa)

  • U Xương Đặc (Sclerotic Bone Tumors)

    U Xương Đặc (Sclerotic Bone Tumors)

    Henk Jan van der Woude and Robin Smithuis

    Khoa Chẩn đoán hình ảnh của Bệnh viện Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam và Bệnh viện Rijnland, Leiderdorp, Hà Lan

    Ngày xuất bản

    Trong bài viết U xương – Chẩn đoán phân biệt chúng tôi đã thảo luận về cách tiếp cận có hệ thống trong chẩn đoán phân biệt các u xương và tổn thương giả u xương.
    Chẩn đoán phân biệt chủ yếu phụ thuộc vào tuổi của bệnh nhân và các phát hiện trên phim X-quang thông thường.

    Trong bài viết này, chúng tôi sẽ thảo luận chi tiết hơn về chẩn đoán phân biệt các u xương đặc xương và các tổn thương giả u xương đặc xương.

    Giới thiệu

    Dưới đây là minh họa về các khối u xương xơ cứng phổ biến nhất.

    Trong bảng trình bày các khối u xương xơ cứng và tổn thương dạng u phổ biến nhất theo các nhóm tuổi khác nhau.

    Loạn sản xơ và u hạt bạch cầu ái toan thường biểu hiện là tổn thương tiêu xương, nhưng chúng cũng có thể có dạng xơ cứng.
    Lưu ý rằng nhiều tổn thương tiêu xương lành tính thường gặp ở nhóm tuổi trẻ hơn có thể lành và xuất hiện dưới dạng tổn thương xơ cứng ở nhóm trung niên.

    Nhiễm trùng gặp ở mọi lứa tuổi.
    Đặc biệt viêm tủy xương mạn tính có thể có hình ảnh xơ cứng.

    Một cách tiếp cận khác để chẩn đoán phân biệt các tổn thương xương xơ cứng là sử dụng từ gợi nhớ I VINDICATE, có nghĩa là ‘Tôi tự minh oan cho mình’.

    Từ gợi nhớ I VINDICATE là một từ gợi nhớ thường được sử dụng để chẩn đoán phân biệt các tổn thương trên hình ảnh X quang.

    Bone infarction


    Multiple bone infarcts

    Multiple bone infarcts

    Key facts

    • Biểu hiện điển hình: tổn thương trung tâm ở hành xương hoặc thân xương với bờ rõ nét dạng ngoằn ngoèo.
    • May resemble cartilaginous tumors.
    • Nguyên nhân: sử dụng corticosteroid, bệnh hồng cầu hình liềm, chấn thương, bệnh Gaucher, ghép thận.

    Thuật ngữ nhồi máu xương được sử dụng cho hoại tử xương trong thân xương hoặc hành xương.
    Nếu hoại tử xương nằm ở đầu xương, thuật ngữ hoại tử xương vô mạch được sử dụng.

    Phim X-quang cho thấy hình ảnh nhồi máu xương điển hình ở thân xương và hành xương của xương đùi và xương chày.

    Trên hình ảnh MRI, nhồi máu xương được đặc trưng bởi các bờ không đều dạng rắn bò với tín hiệu thấp trên cả T1 và T2 WI, và tín hiệu mỡ từ trung bình đến cao ở phần trung tâm.

    Tăng tín hiệu sau tiêm Gadolinium tĩnh mạch thường tối thiểu hoặc không có (xem hình bên phải).
    Ở ngoại vi của ổ nhồi máu có thể thấy một vùng có cường độ tín hiệu tương đối cao trên T2WI.

    Việc phân biệt nhồi máu xương với u sụn xương (enchondroma) hoặc u sụn xương ác tính độ thấp (low-grade chondrosarcoma) trên phim X-quang thường có thể rất khó khăn hoặc thậm chí không thể thực hiện được.
    Các khối u sụn, đặc biệt là u sụn xương ác tính (chondrosarcoma), có thể biểu hiện hình ảnh xói mòn nội màng xương (endosteal scalloping), trong khi nhồi máu xương thì không có đặc điểm này.
    Các khối u sụn được gặp thường xuyên hơn so với nhồi máu xương.

    Đây là tổn thương ở vùng đầu xương, là hậu quả của hoại tử xương sau chấn thương.
    Ở vùng đầu xương, chúng ta sử dụng thuật ngữ hoại tử vô mạch chứ không phải nhồi máu xương.

    Đảo Xương (Bone Island)

    Key facts

    • Tổn thương lành tính bao gồm mô xương trưởng thành biệt hóa tốt nằm trong khoang tủy xương.
    • Also known as enostosis
    • The shape is usually round or oval.
    • Thường gặp như một phát hiện tình cờ và có thể xuất hiện ở bất kỳ xương nào.
    • Occasionally slowly enlargement can be seen.
    • Bone islands can be large at presentation.
    • Xạ hình xương không cho thấy hoạt độ cao, trái ngược với u xương tủy xương độ thấp

    Click here for more information about bone island.

    Chondroblastoma

    key facts:

    • Biểu hiện điển hình: tổn thương tiêu xương được xác định rõ ràng ở xương cổ chân, xương bánh chè hoặc đầu xương của xương dài ở người 20 tuổi với biểu hiện đau và sưng khớp.
    • Abundant edema is almost always present.
    • DD: Ganglion cyst, osteomyelitis, GCT, ABC, enchondroma.

    Đây là tổn thương nằm ở vùng đầu xương và hành xương của đầu trên xương cánh tay.
    Tổn thương chủ yếu bị vôi hóa.
    Hình ảnh T1W mặt phẳng vành tai cho thấy bờ tổn thương có dạng thùy và tín hiệu thấp ở ngoại vi do các vôi hóa.

    Click here for more examples of chondroblastoma.

    Chondrosarcoma


    Low-grade chondrosarcoma

    Low-grade chondrosarcoma

    Key facts

    • U xương ác tính phổ biến nhất, hầu như luôn luôn là độ thấp
    • Vị trí nguyên phát: các xương dài đoạn gần, quanh khớp gối, khung chậu và đai vai, thường ở trung tâm và vùng hành xương
    • Dấu hiệu X-quang đặc trưng: sự hình thành chất nền dạng sụn (chondroid), biểu hiện dưới dạng vôi hóa dạng chấm, dạng hạt hoặc dạng bỏng ngô.
    • Chất nền sụn có số lượng thay đổi từ gần như vắng mặt đến chất nền sụn đặc chắc.
    • Sự biến mất của các vôi hóa trong một u sụn nội sinh đã có từ trước nên làm dấy lên nghi ngờ về sự chuyển dạng ác tính.

    Hình ảnh cho thấy một tổn thương vôi hóa ở đầu gần xương chày mà không có đặc điểm đáng ngờ.
    Đây rất có thể là một u sụn nội xương (enchondroma).
    Có những đặc điểm khác ủng hộ chẩn đoán sarcoma sụn độ thấp như xạ hình xương dương tính và hình ảnh xói mòn nội màng xương trên MRI (không hiển thị).
    Sarcoma sụn đã được chẩn đoán qua sinh thiết.

    Đây là bệnh nhân nam 44 tuổi với khối u hỗn hợp tiêu xương và đặc xương xuất phát từ xương đốt bàn tay thứ năm.
    Có các dải vôi hóa trong phần mềm.

    Hình ảnh MRI axial trọng số T2 cho thấy tín hiệu cao của khối u trong xương đốt bàn tay với sự lan rộng của khối mô mềm có thùy.

    Diagnosis: chondrosarcoma grade 2

    Here a chondrosarcoma of the left iliac bone.

    Do kích thước lớn với sự lan rộng vào mô mềm trên phim X-quang thường và hình ảnh MRI chuỗi xung T2 trục, u sụn ác tính độ cao đã được nghi ngờ.

    Biopsy showed grade 2 chondroarcoma.

    Continue with the bone scan.

    Hấp thu mạnh trên xạ hình xương như chúng ta có thể thấy trong u sụn ác tính độ cao.


    Chondrosarcoma in humeral head and sternum

    Chondrosarcoma in humeral head and sternum

    Đây là hai tổn thương khác ở các bệnh nhân khác nhau được chứng minh là u sụn ác tính (chondrosarcoma).
    Tổn thương xơ cứng ở chỏm xương cánh tay hoàn toàn có thể là u sụn lành tính (enchondroma) dựa trên các đặc điểm hình ảnh.
    Thông thường không có triệu chứng, tuy nhiên, ở bệnh nhân trưởng thành có tổn thương sụn ở xương dài, đặc biệt khi kích thước lớn hơn, cần luôn cân nhắc đến u sụn ác tính độ thấp (low-grade chondrosarcoma).

    Hình ảnh X-quang thường và ảnh MRI chuỗi xung T1 có tiêm thuốc tương phản với kỹ thuật xóa mỡ theo mặt phẳng coronal của tổn thương vừa tiêu xương vừa đặc xương ở thân xương đùi đoạn xa.
    Lưu ý sự dày lên đồng nhất của vỏ xương.
    Không có vôi hóa.
    Hình ảnh MRI cho thấy tổn thương có bờ múi và ngấm thuốc dạng nốt.
    Sự ngấm thuốc đồng nhất ở phần trên kèm theo phù nề và dày vỏ xương không điển hình cho u sụn ác tính độ thấp.
    U sụn ác tính độ cao cần được xem xét trong chẩn đoán phân biệt.

    Biopsy revealed dedifferentiated chondrosarcoma.

    Peripheral chondrosarcoma

    Key facts

    • Accounts for 8% of all chondrosaromas.
    • Tỷ lệ mắc 3-5% ở bệnh nhân có đa u xương sụn di truyền.
    • Sự phát triển của u xương sụn ở các vị trí trung tâm như khung chậu, hông và vai là phổ biến nhất.

    Cần xem xét u sụn ngoại vi ác tính trong các u xương sụn đang phát triển có hoặc không có đau sau khi đóng tấm sụn tiếp hợp.

    Dấu hiệu X-quang hoặc CT gợi ý ác tính:

    • tăng trưởng u xương sụn ở bệnh nhân xương đã trưởng thành
    • bề mặt tổn thương không đều hoặc không rõ ràng
    • ăn mòn hoặc phá hủy xương lân cận
    • khối phần mềm với vôi hóa rải rác hoặc không đều

    Dùng MRI với chuỗi xung nhạy cảm nước (T2 FS) để xác định độ dày mũ sụn.
    Cân nhắc ác tính hóa u xương sụn thành ung thư sụn xương khi mũ sụn > 10 mm.

    Click here for more examples of chondrosarcoma.

    Ung Thư Sụn Xương Màng Xương (Periosteal/Juxtacortical Chondrosarcoma)

    Cần xem xét u sụn ác tính cạnh vỏ xương trong chẩn đoán phân biệt khi phát hiện tổn thương vôi hóa nằm kề cạnh xương vỏ.

    Đây là hình ảnh khối u vôi hóa một phần áp sát đầu trên xương cánh tay với sự xâm lấn vỏ xương trên ảnh CT cắt ngang.

    Hình ảnh MRI trọng số T2 cho thấy một khối u thùy với cường độ tín hiệu cao.
    Khoang tủy xương không bị xâm lấn, điều này rất quan trọng cho chiến lược phẫu thuật.
    U sụn màng xương có thể có các đặc điểm hình ảnh tương tự, tuy nhiên, hầu như luôn nhỏ hơn nhiều.

    Phim X-quang thường ở một bệnh nhân khác cho thấy tổn thương vôi hóa không đều với hiện tượng nâng cao màng xương và xâm lấn vỏ xương. Bên phải là hình ảnh T2-WI có FS của cùng bệnh nhân. Khối u cạnh vỏ xương có tín hiệu cao và bờ thùy múi. Chẩn đoán phân biệt: sarcoma sụn cạnh vỏ xương, sarcoma xương cạnh màng xương.

    Enchondroma

    U xương thường gặp nhất ở các xương nhỏ của bàn tay và bàn chân.

    Đây là hình ảnh X-quang cho thấy các vôi hóa điển hình trong chất nền sụn của u sụn nội xương.
    Lưu ý rằng MRI mô tả các tổn thương này một cách dễ dàng như thế nào.
    U sụn nội xương là một tổn thương sụn lành tính khá phổ biến, có thể biểu hiện như một tổn thương tiêu xương hoàn toàn không có vôi hóa, một tổn thương vôi hóa dày đặc hoặc một tổn thương hỗn hợp với tiêu xương và vôi hóa.
    U sụn nội xương cũng như sarcoma sụn độ thấp thường được phát hiện tình cờ ở những bệnh nhân được chụp MRI hoặc xạ hình xương vì các lý do khác.

    Click here for more examples of enchondromas.

    Eosinophilic granuloma

    key facts:

    • Thường biểu hiện là tổn thương tiêu xương ở xương dẹt, đốt sống hoặc thân xương dài.
    • May show extinction and become sclerotic and indolent,.
    • MRI thường cho thấy lượng lớn các thay đổi phản ứng trong xương và mô mềm.
    • Trong giai đoạn hoạt động, có phản ứng màng xương đa lớp và phù nề xương cùng mô mềm.
    • U hạt bạch cầu ái toan giống viêm tủy xương, có thể là một bệnh lý dễ nhầm lẫn nghiêm trọng với bệnh ác tính (đặc biệt là sarcoma Ewing).
    • Nên được đưa vào chẩn đoán phân biệt ở bệnh nhân trẻ tuổi có nhiều tổn thương thấu quang (Mô bào tế bào Langerhans).

    Eosinophilic granuloma as sclerotic lesion in the clavicle.

    Eosinophilic granuloma as sclerotic lesion in the clavicle.

    Hình ảnh này của một bệnh nhân 20 tuổi với tổn thương xơ cứng dạng膨胀 ở xương đòn.
    Lưu ý rằng có các vùng nhỏ tiêu xương không rõ ranh giới.
    Ở bệnh nhân lớn tuổi hơn, trước tiên nên nghĩ đến di căn tạo xương.
    Nếu bệnh nhân có sốt và bối cảnh lâm sàng phù hợp, viêm tủy xương sẽ được đưa vào chẩn đoán phân biệt.

    Click here for more examples of eosinophilic granuloma.

    Loạn Sản Xơ Xương (Fibrous Dysplasia)


    Fibrous dysplasia

    Loạn Sản Xơ Xương (Fibrous Dysplasia)

    FD thường thuần túy là tiêu xương, nhưng có thể có hình ảnh kính mờ khi chất nền bị vôi hóa.
    Các ổ cốt hóa hoặc vôi hóa có thể hiện diện với số lượng thay đổi.

    Đây là một tổn thương lệch tâm khá rõ ràng, chủ yếu có tính chất xơ cứng.

    The differential diagnosis includes:

    • Fibro-osseous lesion like fibrous dysplasia.
    • Non-ossifying fibroma which has been filled in.
    • U nguyên bào men trong trường hợp tổn thương xơ cứng với nhiều vùng thấu quang của xương chày ở bệnh nhân trẻ tuổi.

    Đây là tổn thương hỗn hợp xơ cứng-tiêu xương được xác định rõ ràng ở xương chậu trái.
    Chẩn đoán là loạn sản xơ.
    Chẩn đoán phân biệt: nang xương đơn độc cũ.

    Xạ hình xương có thể âm tính hoặc cho thấy mức độ bắt xạ hạn chế.
    Cường độ tín hiệu trên MR phụ thuộc vào lượng vôi hóa và cốt hóa, mô xơ (tín hiệu thấp) và thành phần nang (tín hiệu cao trên T2).

    Loạn sản xơ có thể là thể đơn xương hoặc đa xương.
    Thường gặp ở trẻ em hoặc người trẻ tuổi. Không hiếm khi được phát hiện tình cờ ở độ tuổi lớn hơn.

    Vị trí trung tâm là phổ biến nhất với một số sự mở rộng và mỏng vỏ xương

    Nhấp vào đây để biết thêm thông tin chi tiết về loạn sản xơ.

    Melorrheostosis

    Melorrheostosis là một loạn sản xương, đặc trưng bởi sự lắng đọng xương trưởng thành trên bề mặt ngoài hoặc bề mặt trong của xương vỏ.

    Thường chỉ có một xương bị tổn thương.
    Đầu xương, hành xương và thân xương đều có thể bị tổn thương.
    Thường xương mới chỉ được bồi đắp vào một phía của vỏ xương.
    Có thể xảy ra tình trạng bao bọc hoàn toàn.

    Đây là hình ảnh Melorheostosis của xương trụ với hình ảnh giống như sáp nến.
    U xương bề mặt (surface osteosarcoma) có thể được xem xét trong chẩn đoán phân biệt

    Hình ảnh MR T1 trục cho thấy tín hiệu thấp đồng nhất do sự lắng đọng xương đặc.

    Click here for more examples.

    Metastases

    key facts

    • Di căn xương tạo xương dạng xơ cứng phải được đưa vào chẩn đoán phân biệt của bất kỳ tổn thương xương xơ cứng nào ở bệnh nhân > 40 tuổi.
    • Thường gặp nhất là xuất phát từ ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú, ít gặp hơn là từ ung thư phổi, u lympho hoặc u carcinoid.
    • Trong ung thư vú, các di căn có thể biểu hiện dưới dạng tổn thương tiêu xương và có thể trở nên xơ cứng, phản ánh đáp ứng thuận lợi với hóa trị liệu.

    Đây là hình ảnh của một bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt.
    Lưu ý các di căn xương chủ yếu là tạo xương (osteoblastic) với số lượng nhiều.

    Đây là hình ảnh của một bệnh nhân ung thư vú.
    Có một ổ di căn, biểu hiện là tổn thương xơ cứng kín đáo ở vùng hành xương đầu trên xương cánh tay.

    Đây có thể là di căn tạo xương hoặc di căn tiêu xương đã đáp ứng với hóa trị liệu.

    Di căn tạo xương (2)
    Đây là hình chụp X-quang vùng chậu với một ổ di căn tạo xương hầu như không nhìn thấy ở xương chậu trái (mũi tên xanh lam).
    Lưu ý rằng CT mô tả các tổn thương này rõ hơn nhiều (mũi tên đỏ).

    Đây là hình ảnh CT của một bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt.
    Lưu ý các di căn tạo xương không rõ ranh giới lan rộng.

    Non-ossifying fibroma

    U xơ không cốt hóa (NOF) đôi khi có thể gặp dưới dạng tổn thương xơ cứng một phần hoặc hoàn toàn.
    Thông thường, u xơ không cốt hóa biểu hiện là tổn thương tiêu xương lệch tâm, giới hạn rõ, thường được phát hiện tình cờ.
    Các tổn thương này thường tự thoái triển và sau đó có thể trở nên xơ cứng.

    Các tổn thương lành tính khác, như nang xương đơn độc, loạn sản xơ, u nguyên bào sụn và các khối u xương lành tính khác có thể trở nên bất hoạt và cũng có thể xơ cứng.

    Các hình ảnh bên trái cho thấy một NOF tiêu xương điển hình với bờ xơ cứng rõ nét.
    Hình ảnh bên phải là của một bệnh nhân khác có NOF cũ đã được lấp đầy hoàn toàn.

    Click here for more detailed information about NOF.

    Đây là phát hiện tình cờ về một số tổn thương xơ cứng lệch tâm ở đầu xa xương đùi.

    These are inert filled-in non-ossifying fibromas.

    No further examination is needed.

    U Xương Sụn Bề Mặt (Osteochondroma)

    U xương sụn là một phần xương nhô ra được bao phủ bởi một lớp mũ sụn.
    Sự phát triển của u xương sụn diễn ra ở lớp mũ sụn, tương ứng với quá trình tăng trưởng sụn nội sinh bình thường tại các đĩa tăng trưởng.
    Do đó, u xương sụn được phép phát triển cho đến khi bệnh nhân trưởng thành và các đĩa sụn tăng trưởng đóng lại.

    Sự phát triển của u xương sụn ở độ tuổi trưởng thành, đặc trưng bởi mũ sụn dày (tín hiệu cao trên T2WI) cần làm dấy lên nghi ngờ về sự tiến triển thành ung thư sụn ngoại vi.

    Here a patient with a broad-based osteochondroma.

    Lưu ý rằng xương vỏ lan vào trong tổn thương.
    Đặc điểm này giúp phân biệt nó với u cạnh vỏ xương.

    Đây là hình ảnh bệnh nhân có u xương sụn diện rộng với sự kéo dài của vỏ xương vào cuống tổn thương.
    Lưu ý phần ngoại vi thấu quang với các vôi hóa mờ nhạt.
    Phần này tương ứng với vùng tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2 có xóa mỡ ở bên phải.
    Đây là biểu hiện của mũ sụn dày.
    Đây là một ví dụ về sự tiến triển của u xương sụn thành u sụn ác tính ngoại vi.

    Chuyển dạng ác tính

    Các đặc điểm hình ảnh học cần gợi lên nghi ngờ chuyển dạng ác tính trên phim X-quang thường hoặc CT bao gồm:

    • Growth of osteochondroma in skeletally mature patient
    • Irregular or indistinct surface of lesions
    • focal lucent regions in interior of lesions
    • ăn mòn hoặc phá hủy xương lân cận
    • sự hiện diện của khối mô mềm với các vôi hóa rải rác hoặc không đều

    U Xương Dạng Xương (Osteoid Osteoma)


    Osteoid osteoma

    U Xương Dạng Xương (Osteoid Osteoma)

    key facts:

    • Tổn thương tiêu xương nhỏ (đến 1,5 cm) có hoặc không có vôi hóa trung tâm.
    • Được bao quanh bởi một vùng xơ cứng phản ứng rõ rệt do phản ứng màng xương và nội cốt mạc, có thể che khuất ổ trung tâm.
    • Trong định khu cạnh khớp, xơ cứng phản ứng có thể vắng mặt.
    • Localisation: femur, tibia, hands and feet, spine (arch).
    • Hình ảnh trục để phân biệt với áp xe Brodie, u tạo xương, gãy xương do stress

    Ở đây, xơ cứng phản ứng là dấu hiệu rõ ràng nhất trên X-quang.
    Có xơ cứng phản ứng với ổ tổn thương hầu như không nhìn thấy trên phim X-quang (mũi tên xanh), nhưng thấy rõ ràng trên CT (mũi tên đỏ).

    Chụp CT thường rất hữu ích trong việc phát hiện ổ tổn thương trung tâm (nidus) và phân biệt u xương dạng xương (osteoid osteoma) với các tổn thương xơ cứng khác như u nguyên bào xương (osteoblastoma), viêm tủy xương (osteomyelitis), viêm khớp (arthritis), gãy xương do stress (stress fracture) và nội cốt (enostosis).

    MRI cũng có thể phát hiện ổ tổn thương, kết hợp với phù tủy xương và phù mô mềm lan rộng.

    U xương dạng xương (2)
    Trong hầu hết các trường hợp u xương dạng xương, hình ảnh X-quang được xác định bởi tình trạng xơ cứng phản ứng.
    Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ổ tiêu xương có thể nhìn thấy được trên phim X-quang (hình).

    U Xương Cứng (Osteoma)

    key facts

    U xương (Osteoma) bao gồm xương đặc dày.
    Vị trí phổ biến nhất là ở bảng ngoài của hộp sọ thần kinh hoặc trong xoang cạnh mũi.

    Osteomyelitis

    Viêm tủy xương là bệnh có thể bắt chước nhiều loại u xương lành tính và ác tính cũng như các quá trình phản ứng có thể kèm theo xơ cứng phản ứng.
    Viêm tủy xương cấp tính được đặc trưng bởi tiêu xương.

    Xơ cứng xương thường là biểu hiện nổi bật nhất trong viêm tủy xương bán cấp và mạn tính.
    Có thể có phản ứng màng xương kèm hoặc không kèm theo hình ảnh phân lớp.
    Đôi khi có phản ứng màng xương đặc hơn kết hợp với dày vỏ xương và mở rộng xương.

    Đây là hình ảnh của một bệnh nhân bị viêm tủy xương mạn tính.
    Ở trung tâm có một vùng tiêu xương không rõ ranh giới.
    Phần lớn tổn thương bao gồm xơ cứng phản ứng.

    Ung Thư Xương (Osteosarcoma)

    Key facts

    • 2nd most common primary bone tumor and highly malignant.
    • 50% around the knee.
    • Presentation: pain, mass, pathologic fracture.
    • Xơ cứng hiện diện do sự hình thành xương mới từ khối u hoặc xơ cứng phản ứng.
    • Tuổi: thường gặp nhất ở độ tuổi 10-25, nhưng có thể xảy ra ở bệnh nhân lớn tuổi hơn.
    • Phim chụp thông thường thường cho thấy các tổn thương với hình ảnh kiểu “bị mối ăn” hoặc thấm nhiễm lan tỏa ở vùng chuyển tiếp, kèm theo phá hủy vỏ xương không đều và phản ứng màng xương bị gián đoạn với sự lan rộng vào phần mềm.
    • Phản ứng màng xương được gọi là tam giác Codman xuất hiện khi khối u nâng màng xương lên khỏi xương bên dưới. Sự xâm lấn phần mềm vỏ xương có thể tạo ra các gai xương tỏa ra được gọi là hình ảnh tia mặt trời.

    Ung thư xương (2)
    Đây là hình ảnh của một khối u xương ác tính ở xương đùi phải.
    Khối u hầu như không nhìn thấy trong xương, nhưng có thể thấy hình ảnh viêm màng xương xâm lấn (mũi tên).
    Tiếp tục xem các hình ảnh MRI.

    Hình ảnh T1WI theo mặt phẳng đứng dọc và hình ảnh T1W tăng cường Gd có ức chế mỡ cho thấy một khối u lớn xâm lấn phần lớn đầu xa xương đùi và lan qua vỏ xương vào các mô mềm.

    Parosteal osteosarcoma

    Ung thư xương cạnh màng xương (Parosteal osteosarcoma) là một loại sarcoma có nguồn gốc từ bề mặt xương.
    Khối u phát triển chủ yếu vào các mô mềm xung quanh, nhưng cũng có thể xâm lấn vào tủy xương.
    Vị trí thường gặp nhất là ở mặt sau của vùng siêu hành xương đùi xa (meta-diaphysis đầu xa xương đùi).

    Sự ossification trong ung thư xương cạnh màng xương (parosteal osteosarcoma) thường trưởng thành hơn ở trung tâm so với ngoại vi. Điều này trái ngược với viêm cơ hóa xương (myositis ossificans), có thể xuất hiện rất gần với xương vỏ, nhưng sự trưởng thành phát triển từ trung tâm ra ngoại vi.

    Paget’s disease of bone

    Bệnh Paget là một rối loạn mạn tính chưa rõ nguyên nhân với sự tăng phá hủy xương và hình thành xương mới mất trật tự.
    Hình ảnh phổ biến nhất là dạng hỗn hợp tiêu xương-xơ cứng.

    Trong trường hợp này, chúng ta thấy bộ ba triệu chứng đặc trưng bệnh lý gồm giãn nở xương, dày vỏ xương và dày bè xương trong giai đoạn hỗn hợp tiêu xương và xơ cứng xương của bệnh Paget nửa xương chậu phải.

    Reactive processes

    Myositis ossificans

    Đây là hình ảnh bệnh nhân có khối vôi hóa trong mô mềm.
    Lưu ý rằng sự vôi hóa chủ yếu ở ngoại vi của khối và có một vùng sáng giữa khối và xương vỏ.

    Hình ảnh MRI T1 có tiêm thuốc tương phản cho thấy khối u ngấm thuốc không đồng nhất với phù nề lan rộng xung quanh.
    Hình ảnh này phù hợp với chẩn đoán một quá trình phản ứng như viêm cơ hóa xương.

    Stress fractures

    Gãy xương do stress xảy ra ở xương bình thường (gãy xương do mỏi) hoặc xương suy yếu về mặt chuyển hóa (gãy xương do suy kiệt).
    Thông thường gãy xương do stress dễ nhận biết.
    Trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể khó phân biệt gãy xương do stress với gãy xương bệnh lý, xảy ra tại vị trí của khối u xương.

    Đôi khi có thể khó phân biệt gãy xương do stress với khối u xương như u xương dạng xương (osteoid osteoma) hoặc với gãy xương bệnh lý xảy ra tại vị trí khối u xương.

    Đây là ví dụ về một bệnh nhân bị gãy xương do stress ở đầu xa xương mác.
    Hình ảnh MR mặt phẳng coronal cho thấy đường giảm tín hiệu nhẹ đại diện cho đường gãy xương.

    Chẩn đoán phân biệt dựa trên phản ứng màng xương và phù nề lan rộng:

    • Osteomyelitis
    • Eosinophilic granuloma

    Posttraumatic calcifications

    Đây là hình ảnh của một bệnh nhân có khối xơ cứng cạnh vỏ xương ở đầu trên xương cánh tay (trái).
    Trường hợp này được xác định là vôi hóa phản ứng thứ phát sau chấn thương.

    Lưu ý sự tương đồng với khối u cạnh vỏ xương ở một bệnh nhân khác (bên phải), được chẩn đoán xác định bằng sinh thiết là u xương cạnh màng xương (parosteal osteosarcoma).

    Điều này cho thấy rằng việc phân biệt khối u với một quá trình phản ứng đôi khi có thể rất khó khăn trong một số trường hợp.
    Khi một quá trình phản ứng có khả năng xảy ra hơn dựa trên tiền sử và đặc điểm hình ảnh, đôi khi vẫn cần theo dõi thêm.

    Subungual exostoses

    Xương thừa dưới móng là những phần lồi xương xuất phát từ bề mặt lưng của đốt ngón xa, thường gặp nhất ở ngón cái.
    Những tổn thương này không phải là u xương sụn, mà bao gồm sụn phản ứng dị sản.

    The radiographic appearance and location are typical.

    Nora’s lesion

    Đây là hai bệnh nhân mắc tăng sinh xương sụn cạnh màng xương kỳ lạ (BPOP), còn được gọi là tổn thương Nora.
    Quá trình phản ứng lành tính này thường gặp nhất ở vùng tiếp giáp với vỏ xương của các đốt ngón tay hoặc ngón chân (75%).
    Vỏ xương và khoang tủy xương không bị tổn thương.
    Sự phát triển nhanh chóng của khối vôi hóa không phải là hiếm gặp.

    Charity

    Toàn bộ lợi nhuận của Radiology Assistant được chuyển đến Medical Action Myanmar, tổ chức được điều hành bởi Bác sĩ Nini Tun và Bác sĩ Frank Smithuis sr, người là giáo sư tại Đại học Oxford và cũng là anh trai của Robin Smithuis.

    Nhấp vào đây hoặc vào hình ảnh bên dưới để xem video về Medical Action Myanmar và nếu bạn thích Radiology Assistant, hãy ủng hộ Medical Action Myanmar bằng một món quà nhỏ.