Radiolygy Guidelines

Blog

Đa xơ cứng 2.0
Xơ Cứng Rải Rác 2.0

Chẩn đoán và chẩn đoán phân biệt

Frederik Barkhof và Robin Smithuis

Trung tâm Y tế Đại học Amsterdam và Đại học College London và Bệnh viện Alrijne Leiderdorp, Hà Lan

Ngày xuất bản2021-12-01

Bài viết này là phiên bản cập nhật của bài viết năm 2013, tập trung vào vai trò của MRI trong chẩn đoán Xơ Cứng Rải Rác.

Chúng tôi sẽ thảo luận các chủ đề sau:

Các hình ảnh điển hình trong bệnh xơ cứng rải rác

Vai trò của MRI trong tiêu chuẩn McDonald chẩn đoán xơ cứng rải rác

Cách phân biệt tổn thương xơ cứng rải rác với các bệnh lý chất trắng khác

Tầm quan trọng củaxác suất tiền nghiệmtrong chẩn đoán phân biệt các tổn thương chất trắng.

MRI đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán xơ cứng rải rác, vì MRI có thể phát hiện nhiều tổn thương – phân bố không gian, trong đó nhiều tổn thương không có biểu hiện lâm sàng ngay tại thời điểm khởi phát đầu tiên, đồng thời MRI có thể phát hiện các tổn thương mới trên phim chụp theo dõi – phân bố thời gian, sớm hơn nhiều so với khi xuất hiện các triệu chứng mới.
Giới thiệu

* Ở bệnh nhân cao tuổi hoặc bệnh nhân có yếu tố nguy cơ tim mạch, nên tìm kiếm ít nhất 3 tổn thương quanh não thất

Tiêu chuẩn McDonald

Thông tin thêm:
Chẩn đoán bệnh đa xơ cứng: Sửa đổi tiêu chuẩn McDonald năm 2017

Bệnh đa xơ cứng là bệnh viêm hủy myelin phổ biến nhất của hệ thần kinh trung ương ở người trẻ và trung niên, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến người cao tuổi.

Theo tiêu chuẩn McDonald cho bệnh đa xơ cứng, chẩn đoán đòi hỏi bằng chứng khách quan về các tổn thương phân tán theo thời gian và không gian, được xác định trên lâm sàng hoặc hình ảnh học, đồng thời loại trừ các chẩn đoán có khả năng cao hơn.

MRI đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán bệnh đa xơ cứng, vì MRI có thể phát hiện nhiều tổn thương (phân tán trong không gian), trong đó nhiều tổn thương không có biểu hiện lâm sàng ngay từ lần khám đầu tiên, và MRI có thể phát hiện các tổn thương mới trên phim chụp theo dõi (phân tán theo thời gian) sớm hơn nhiều so với khi xuất hiện triệu chứng mới.

Tiêu chuẩn McDonald có độ đặc hiệu rất cao, vì nếu muốn sử dụng MRI để chẩn đoán bệnh đa xơ cứng, cần phải xác nhận rằng bệnh nhân thực sự mắc bệnh này.
Không nên để bệnh nhân bắt đầu điều trị hàng ngày nếu còn bất kỳ nghi ngờ nào về chẩn đoán.

Phân tán trong không gian

Để đáp ứng tiêu chí phân tán trong không gian (DIS), cần có tổn thương tại ít nhất hai trong bốn vùng điển hình của hệ thần kinh trung ương:

Cạnh vỏ não/trong vỏ não

Quanh não thất

Dưới lều tiểu não

Tủy sống

Phân tán theo thời gian

Để đáp ứng tiêu chí phân tán theo thời gian (DIT), có hai khả năng:

Xuất hiện tổn thương mới trên chuỗi xung T2 và/hoặc tổn thương ngấm thuốc gadolinium trên MRI theo dõi, so với phim chụp nền ban đầu, bất kể thời điểm chụp phim nềnHOẶC

Sự hiện diện đồng thời của các tổn thương ngấm thuốc gadolinium không có triệu chứng và các tổn thương không ngấm thuốc tại bất kỳ thời điểm nào.

Ở ngoài cùng bên trái là tổn thương mới tăng tín hiệu T2 trên phim chụp theo dõi 3 tháng sau sự kiện lâm sàng đầu tiên.

Các hình ảnh bên phải cho thấy tổn thương ngấm thuốc mới trên phim chụp theo dõi.

Nhấp để xem phóng to

Vị trí điển hình của các tổn thương đa xơ cứng
Đây là hình ảnh T2W mặt phẳng coronal của mẫu não có tổn thương đa xơ cứng. Các tổn thương ở chất trắng sâu (mũi tên vàng) không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau.

Đặc trưng cho bệnh đa xơ cứng trong trường hợp này bao gồm:

Tổn thương cạnh vỏ não (vòng tròn xanh lá) – tiếp xúc trực tiếp với vỏ não (không có chất trắng xen kẽ)

Tổn thương quanh não thất – tiếp xúc trực tiếp với não thất

Tổn thương thể chai (mũi tên xanh dương)

Tổn thương thùy thái dương (mũi tên đỏ)

Chẩn đoán sớm bệnh đa xơ cứng cho phép bắt đầu điều trị sớm hơn và cải thiện tiên lượng.
Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ chẩn đoán dương tính giả khi các dấu hiệu MRI bị diễn giải sai.

Các thể lâm sàng của bệnh đa xơ cứng

Thể tái phát – thuyên giảm (RR)
Thể bệnh đa xơ cứng đặc trưng bởi các đợt tái phát với khiếm khuyết thần kinh ổn định giữa các đợt. Chiếm 85% các trường hợp, nữ > nam.

Thể tiến triển thứ phát (SP)
65% thể tái phát – thuyên giảm chuyển sang thể tiến triển thứ phát.

Thể tiến triển nguyên phát (PP)
Chiếm 10-15%, nam = nữ.

Các thể không điển hình
Marburg, Schilder, Balo, Devic, đa xơ cứng dạng khối u (dấu hiệu vòng hở)

Hội chứng lâm sàng đơn độc (CIS)
Một đợt lâm sàng đơn pha với các triệu chứng do bệnh nhân báo cáo và các dấu hiệu khách quan phản ánh một sự kiện viêm hủy myelin khu trú hoặc đa ổ trong hệ thần kinh trung ương, khởi phát cấp tính hoặc bán cấp, kéo dài ít nhất 24 giờ, có hoặc không hồi phục, và không có sốt hay nhiễm trùng.

Hội chứng phân ly trên hình ảnh học (RIS)
Các dấu hiệu MRI gợi ý mạnh mẽ bệnh đa xơ cứng ở bệnh nhân không có biểu hiện thần kinh hoặc không có giải thích rõ ràng nào khác.
Hình ảnh MRI trong bệnh xơ cứng rải rác (MS)

Bảng tóm tắt các đặc điểm MRI điển hình trong bệnh MS.

Ngay cả khi bệnh nhân được nghi ngờ mắc MS trên lâm sàng, chúng ta vẫn phải phân tích kỹ các tổn thương chất trắng (WML) để xác định liệu các tổn thương này có thực sự gợi ý MS hay chỉ là những thay đổi tình cờ liên quan đến tuổi tác.

TRÁI: Tổn thương sợi chữ U trong MS. PHẢI: Sợi chữ U không bị tổn thương trong bệnh lý mạch máu nhỏ ở bệnh nhân tăng huyết áp.

Tổn thương cạnh vỏ não (Juxtacortical)

Các tổn thương cạnh vỏ não và vỏ não là đặc trưng của MS.
Chúng nằm kề cận vỏ não và phải tiếp xúc trực tiếp với vỏ não (vòng tròn vàng).

Trong bệnh lý mạch máu nhỏ, các sợi chữ U thường được bảo tồn; trên chuỗi xung T2 và FLAIR sẽ thấy một dải chất trắng bình thường giảm tín hiệu nằm giữa tổn thương chất trắng và vỏ não tăng tín hiệu (vòng tròn trắng).

Không nên dùng thuật ngữ “dưới vỏ não” (subcortical) để mô tả vị trí này, vì đây là thuật ngữ kém đặc hiệu hơn, chỉ một vùng chất trắng rộng hơn gần như kéo dài đến tận não thất.

Tổn thương MS cạnh vỏ não nằm tại sợi chữ U.

Cần quan sát thật kỹ mới có thể nhận ra các tổn thương cạnh vỏ não, vì chúng rất khó phân biệt với vỏ não tăng tín hiệu xung quanh.

Chuỗi xung FLAIR hoặc Double Inversion Recovery (DIR) có thể hỗ trợ xác định các tổn thương này.

Sự tổn thương của các sợi chữ U được thấy rõ nhất trên ảnh phóng to.

TRÁI: Ngón tay Dawson điển hình với ngấm thuốc trên chuỗi xung T1W. PHẢI: Nhiều tổn thương và phù nề xung quanh tổn thương ngấm thuốc trên chuỗi xung T2W.

Ngón tay Dawson (Dawson fingers)

Các đặc điểm điển hình của MS được thấy trong trường hợp này bao gồm:

Các tổn thương hình bầu dục vuông góc với não thất (ngón tay Dawson).

Tổn thương ngấm thuốc.

Nhiều tổn thương kề cận não thất.

Ngón tay Dawson là đặc trưng của MS.
Chúng đại diện cho các vùng mất myelin dọc theo các tĩnh mạch não nhỏ chạy vuông góc với não thất.
Khi cần thiết, điều này có thể được chứng minh bằng chuỗi xung SWI.

Sự ngấm thuốc sẽ tồn tại trong khoảng một tháng sau khi tổn thương xuất hiện.

Tổn thương thân não đối xứng trong bệnh lý mạch máu nhỏ (trái) so với tổn thương MS không đối xứng điển hình (phải)

Tổn thương thân não

Trong MS, các tổn thương thân não thường có vị trí ngoại vi.

Trong bệnh lý mạch máu nhỏ, thân não có thể bị tổn thương, nhưng thường có tính chất đối xứng và nằm ở vị trí trung tâm.

Tổn thương thùy thái dương

Tổn thương thùy thái dương cũng là đặc trưng của MS.

Trong bệnh não do tăng huyết áp, các tổn thương chất trắng chủ yếu được tìm thấy ở thùy trán và thùy đỉnh, ít gặp hơn ở thùy chẩm và không gặp ở thùy thái dương.

Chỉ trong bệnh CADASIL mới có tổn thương thùy thái dương xuất hiện sớm.

Chuỗi xung T1W: Các tổn thương ngấm thuốc trên phim chụp ban đầu và các tổn thương ngấm thuốc mới trên phim chụp theo dõi 3 tháng sau.

Ngấm thuốc tương phản từ

Ngấm thuốc là một đặc điểm điển hình khác của MS.

Đây là hình ảnh của một bệnh nhân được tái khám 3 tháng sau đợt tấn công lâm sàng đầu tiên.

Các đặc điểm điển hình của MS được thấy trong trường hợp này bao gồm:

Nhiều tổn thương ngấm thuốc.

Nhiều tổn thương trong số này “tiếp xúc với vỏ não” và phải nằm ở vị trí các sợi chữ U.

Tất cả các tổn thương ngấm thuốc này đều là tổn thương mới, vì sự ngấm thuốc Gadolinium chỉ tồn tại trong khoảng 1 tháng.

Do đó, phát hiện này là bằng chứng của sự phát tán theo thời gian (dissemination in time).

Phù nề xung quanh tổn thương mới sẽ thoái lui dần và cuối cùng chỉ còn lại phần trung tâm tồn tại như một tổn thương tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W.

Hình ảnh cho thấy tiêu bản mô học với tình trạng viêm quanh tĩnh mạch trong MS.

MS khởi phát là tình trạng viêm xung quanh các tĩnh mạch này.

Trong bốn tuần đầu của quá trình viêm, có sự ngấm thuốc tương phản từ Gadolinium do sự gián đoạn cục bộ của hàng rào máu não.

Ban đầu có sự ngấm thuốc đồng nhất, nhưng sau đó có thể chuyển thành dạng ngấm thuốc hình vòng nhẫn (hở).

MS dạng u (Tumefactive MS). Mũi tên chỉ vị trí sinh thiết.

MS dạng u (Tumefactive MS)

MS dạng u là một thể biến thể của bệnh xơ cứng rải rác.
Trên MRI, bệnh biểu hiện là một tổn thương lớn trong nhu mô não với hiệu ứng khối thường ít hơn so với kích thước của nó.
Các tổn thương này có thể biểu hiện ngấm thuốc ngoại vi, thường với dạng vòng nhẫn hở (incomplete ring), khác với u thần kinh đệm (glioma) hoặc áp xe trong nhu mô não, vốn thường có dạng ngấm thuốc vòng nhẫn kín.

Đây là các hình ảnh chuỗi xung T2W và T1W sau tiêm thuốc tương phản từ của một nam bệnh nhân 39 tuổi nhập viện với bán manh khởi phát bán cấp.
Bệnh nhân được chỉ định sinh thiết để phân biệt giữa u thần kinh đệm và bệnh mất myelin.

Có một khối trong nhu mô não ở thùy thái dương và thùy chẩm phải với viền giảm tín hiệu trên T2, chỉ ngấm thuốc một phần (dấu hiệu vòng nhẫn hở) trên các hình ảnh sau tiêm thuốc tương phản từ.
Có phù nề xung quanh nhưng hiệu ứng khối tương đối ít.

Đây là tổn thương mất myelin được xác nhận qua sinh thiết.
Dạng ngấm thuốc vòng nhẫn hở kết hợp với viền giảm tín hiệu T2 và lưu lượng máu não (CBF) thấp đều là các dấu hiệu gợi ý bệnh mất myelin.

Tổn thương tủy sống

Các tổn thương tủy sống điển hình trong MS thường có kích thước tương đối nhỏ và nằm ở vị trí ngoại vi.
Chúng thường gặp nhất ở đoạn tủy cổ và thường có chiều dài dưới 2 đốt sống.
Tổn thương tủy sống kết hợp với tổn thương ở tiểu não hoặc thân não rất gợi ý chẩn đoán MS.

Tổn thương tủy sống ít gặp trong hầu hết các bệnh lý thần kinh trung ương khác, ngoại trừ ADEM, sarcoidosis và NMOSD.

Hình ảnh mật độ proton (Proton-density) của tủy sống ở bệnh nhân MS

Các hình ảnh cho thấy nhiều tổn thương đoạn ngắn trong tủy sống.

Trên chuỗi xung mật độ proton (PDW), tủy sống có tín hiệu thấp đồng nhất (tương tự dịch não tủy – CSF), tạo ra độ tương phản tốt giữa các tổn thương MS với dịch não tủy xung quanh và mô tủy bình thường.

Sử dụng ma trận 512 và kỹ thuật đồng bộ tim (cardiac gating) để đạt kết quả tối ưu.
Chuỗi xung STIR là một lựa chọn thay thế tốt cho PDW.
Cần đảm bảo có hai chuỗi xung khác nhau hoặc hai mặt phẳng chụp khác nhau.
Chẩn đoán phân biệt MS

Chẩn đoán phân biệt của bệnh xơ cứng rải rác (MS) rất rộng, bao gồm hầu hết các bệnh lý chất trắng. Mặc dù danh sách đầy đủ rất dài, phần thảo luận này tập trung vào một số bệnh lý được chọn lọc, dựa trên các nguyên tắc thực hành sau:

Nguyên tắc chẩn đoán phân biệt

Nghi ngờ lâm sàng + Nhiều tổn thương chất trắng (WML)
Nếu MS được nghi ngờ trên lâm sàng và có nhiều WML, chẩn đoán phân biệt chính là MS so với bệnh lý mạch máu nhỏ.

Nghi ngờ lâm sàng + Hình ảnh MRI hỗ trợ chẩn đoán
Nếu MS được nghi ngờ trên lâm sàng và các hình ảnh MRI phù hợp với chẩn đoán, không cần thiết phải xem xét các chẩn đoán thay thế ít gặp.

Không nghi ngờ lâm sàng + WML phát hiện tình cờ
Không đưa MS vào chẩn đoán phân biệt nếu:

Bác sĩ lâm sàng không nghi ngờ MS.

MRI phát hiện tình cờ các tổn thương chất trắng (WML).

Lý do: WML do nguyên nhân mạch máu có khả năng xảy ra cao hơn mảng MS từ 50 đến 500 lần.

Tỷ lệ lưu hành và xác suất tiên nghiệm

Tỷ lệ lưu hành của các bệnh lý chất trắng dao động rất lớn:

Bệnh di truyền: Từng bệnh riêng lẻ cực kỳ hiếm gặp, nhưng tổng hợp lại thì ít hiếm hơn—dù vẫn kém phổ biến hơn nhiều so với MS.

Bệnh Lyme thần kinh trung ương: Cực kỳ hiếm gặp.

WML phát hiện tình cờ: Thường gặp nhất là do nguyên nhân mạch máu (bệnh lý mạch máu nhỏ).

Đến 50% bệnh nhân chụp MRI vì bất kỳ lý do nào đều có WML do mạch máu.

Các yếu tố nguy cơ: Tuổi cao, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, đái tháo đường, bệnh amyloid angiopathy, tăng homocysteine máu, rung nhĩ.

* Tổn thương thùy thái dương được ghi nhận trong bệnh CADASIL

Bệnh lý mạch máu nhỏ

Sự khác biệt giữa bệnh lý mạch máu nhỏ và MS được tóm tắt trong bảng.

Đặc trưng của MS là tổn thương thể chai, sợi chữ U, thùy thái dương, thân não, tiểu não và tủy sống.
Kiểu phân bố tổn thương này ít gặp trong các bệnh lý khác.

Tổn thương thân não trong bệnh lý mạch máu nhỏ (trái). Tổn thương thân não khu trú trong MS (phải).

Hình ảnh này minh họa sự khác biệt điển hình giữa tổn thương thân não do mạch máu so với MS (cùng hình ảnh như trên).

Hình bên trái là ảnh cắt ngang chuỗi xung T2W minh họa tổn thương thân não do mạch máu điển hình, với tổn thương trung tâm của các sợi cầu não ngang.

Hình bên phải là ảnh cắt ngang chuỗi xung T2W của thân não bệnh nhân MS, cho thấy các tổn thương chất trắng điển hình nằm ở ngoại vi, thường ở hoặc gần bó sinh ba, hoặc tiếp giáp với não thất IV.

Đây là một trường hợp điển hình của bệnh lý mạch máu nhỏ.

Có tổn thương chất trắng lan rộng với phân bố đối xứng và một ổ nhồi máu lỗ khuyết ở hạch nền bên phải.

Bệnh nhân NMOSD cho thấy tổn thương tủy sống lan rộng theo chiều dọc với phù nề rõ rệt. Viêm thần kinh thị giác hai bên. Chẩn đoán được xác nhận bằng hiệu giá kháng thể AQP4 là 1:1024.

Viêm tủy thị thần kinh

Một chẩn đoán phân biệt rất quan trọng cần lưu ý, đặc biệt ở bệnh nhân có viêm thần kinh thị giác hai bên và viêm tủy, là Rối loạn phổ viêm tủy thị thần kinh (NMOSD), trước đây gọi là bệnh Devic.
Đây là bệnh mất myelin do kháng thể kháng aquaporin hoặc MOG, trong đó các dây thần kinh thị giác và tủy sống thường bị tổn thương.

Nghĩ đến NMOSD khi có viêm tủy lan rộng theo chiều dọc (LETM được định nghĩa là trên 3 đốt sống) với giảm tín hiệu T1W và phù nề tủy sống.
Trên ảnh cắt ngang, các tổn thương thường liên quan đến chất xám trung tâm của tủy sống.
Điều này khác với MS, trong đó các tổn thương thường nhỏ hơn và nằm ở ngoại vi.

Thường có một vài tổn thương tăng tín hiệu T2W ở não.

Đọc thêm về NMOSD ở tủy sống…

Xơ cứng đồng tâm Balo

Xơ cứng đồng tâm Balo là một bệnh mất myelin không phổ biến.

Đây là một thể tiến triển của bệnh xơ cứng rải rác, đặc trưng bởi các dải xen kẽ giữa vùng mất myelin và vùng myelin còn bảo tồn, tạo thành cấu hình phân lớp như vỏ hành tây.

Hình ảnh T2W và T1W sau tiêm thuốc tương phản từ cho thấy một tổn thương lớn ở bán cầu trái với các dải xen kẽ tăng tín hiệu và đồng tín hiệu trên T2W.

Trên hình ảnh T1W sau tiêm gadolinium, có hình ảnh ngấm thuốc dạng tuyến xen kẽ.
Lưu ý rằng dải ngoài cùng cho thấy hạn chế khuếch tán.

Có một tổn thương nhỏ hơn tương tự ở bên phải.

ADEM tổn thương lan rộng chất xám vỏ não và chất xám sâu – bao gồm đồi thị.

ADEM

Viêm não tủy lan tỏa cấp tính (ADEM) là một chẩn đoán phân biệt quan trọng khác của MS.

Đây là bệnh mất myelin qua trung gian miễn dịch, đơn pha, thường gặp ở trẻ em sau nhiễm trùng hoặc tiêm chủng.
Nhiều bệnh nhân có kháng thể kháng MOG (MOG = Glycoprotein myelin oligodendrocyte).

Trên MRI, thường có các tổn thương lan tỏa và tương đối đối xứng ở chất trắng trên và dưới lều, có thể ngấm thuốc đồng thời.

Thường có tổn thương ưu thế ở chất xám vỏ não và chất xám sâu của hạch nền và đồi thị.

Đây là hình ảnh FLAIR và T2W cắt ngang của một bệnh nhân trẻ mắc ADEM – lưu ý tổn thương lan rộng ở chất xám vỏ não và chất xám sâu, bao gồm đồi thị.

Đây là một trường hợp ADEM khác.

Lưu ý tổn thương ở hạch nền và cuống tiểu não giữa.

Đây là một trường hợp ADEM khác.

Lưu ý sự tương đồng với hai trường hợp còn lại.

Sự khác biệt giữa ADEM và MS được tóm tắt trong bảng.

PML liên quan đến Natalizumab. Hình ảnh được cung cấp bởi Bénédicte Quivron CH Jolimont, La Louvière, Bỉ

PML liên quan đến Natalizumab

Bệnh bạch chất đa ổ tiến triển (PML) là bệnh mất myelin do virus JC gây ra ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch.

Natalizumab là kháng thể đơn dòng kháng α4-integrin được phê duyệt để điều trị bệnh xơ cứng rải rác do có tác động tích cực đến các thông số lâm sàng và hình ảnh cộng hưởng từ (MRI).

Một tác dụng phụ tương đối hiếm gặp nhưng nghiêm trọng của thuốc này là nguy cơ phát triển PML cao hơn.

Chẩn đoán PML theo tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng, xác định DNA của virus JC trong hệ thần kinh trung ương (ví dụ: trong dịch não tủy) và các đặc điểm hình ảnh, ưu tiên trên MRI.

So với các nhóm bệnh nhân PML khác như HIV, các đặc điểm hình ảnh trong PML liên quan đến natalizumab được mô tả là không đồng nhất và biến động.

Các dấu hiệu hình ảnh chính bao gồm:

Tổn thương khu trú hoặc đa ổ ở chất trắng dưới vỏ trên lều, liên quan đến sợi chữ U và chất xám vỏ não; ít gặp hơn ở hố sau và chất xám sâu

Tăng tín hiệu T2W (đôi khi có các tổn thương ổ nhỏ ở vùng lân cận tổn thương chính)

Đồng tín hiệu hoặc giảm tín hiệu T1W tùy theo mức độ mất myelin

Khoảng 30% bệnh nhân có tổn thương PML ngấm thuốc tương phản từ.

Tăng tín hiệu trên DWI đặc biệt ở vùng rìa tổn thương, phản ánh tình trạng nhiễm trùng đang hoạt động và phù nề tế bào chất trắng.

Việc phân biệt MS tiến triển với PML liên quan đến natalizumab có thể khó khăn.
Xem bảng để biết sự khác biệt trên hình ảnh.

Phác đồ chụp MRI trong PML liên quan đến natalizumab:

FLAIR có độ nhạy cao nhất trong phát hiện tổn thương PML

Chuỗi xung T2W có thể hiển thị một số đặc điểm của tổn thương PML (ví dụ: vi nang)

T1W có và không có thuốc tương phản từ giúp đánh giá mức độ mất myelin và dấu hiệu viêm.

DWI hữu ích trong phát hiện nhiễm trùng đang hoạt động.

Thông tin thêm: www.MS-PML.org

Sarcoid

Sarcoid đã vượt qua giang mai thần kinh để trở thành “kẻ giả mạo vĩ đại” trong chẩn đoán hình ảnh thần kinh.

Phân bố tổn thương trong trường hợp này khá tương đồng với MS.
Ngoài các tổn thương ở chất trắng sâu, còn có một số tổn thương cạnh não thất và thậm chí các tổn thương dạng ngón tay Dawson.

Tuy nhiên, chẩn đoán cuối cùng là sarcoid.

Một đặc điểm điển hình khác trong trường hợp này là hình ảnh ngấm thuốc dạng tuyến (mũi tên vàng).
Điều này là do viêm dọc theo khoang Virchow-Robin.
Đây cũng là một dạng ngấm thuốc màng não mềm.

Điều này giải thích tại sao sarcoid có phân bố tương tự MS: các khoang Virchow-Robin đi theo các tĩnh mạch xuyên nhỏ, vốn là những cấu trúc bị tổn thương trong MS.

Quy trình chụp MRI

Quy trình chụp MRI Não trong bệnh Xơ cứng rải rác (MS)

Các chỉ định chụp MRI não bao gồm (Tài liệu tham khảo: Khuyến cáo đồng thuận MAGNIMS–CMSC–NAIMS năm 2021 về việc sử dụng MRI ở bệnh nhân xơ cứng rải rác):

Hội chứng lâm sàng đơn độc (CIS) gợi ý bệnh MS nhằm chứng minh sự phát tán theo thời gian hoặc không gian để đáp ứng tiêu chuẩn McDonald

Bệnh nhân MS để đánh giá tiên lượng hoặc đáp ứng điều trị

Tầm soát nhiễm trùng cơ hội ở bệnh nhân đang điều trị ức chế miễn dịch (ví dụ: phát hiện Bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển ở bệnh nhân sử dụng natalizumab).

Gadolinium được tiêm ngay từ đầu buổi chụp, vì thời gian chờ càng lâu thì mức độ ngấm thuốc trên chuỗi xung T1W càng rõ hơn (các tổn thương MS không tự tăng tín hiệu trên chuỗi xung T1W khi không tiêm thuốc tương phản từ).

Chuỗi xung FLAIR mặt phẳng đứng dọc (sagittal) lý tưởng để phát hiện các tổn thương ở thể chai, trong khi chuỗi xung 3D cho phép phát hiện tốt hơn các tổn thương nhỏ và tổn thương cạnh vỏ não.
Chuỗi xung T2W ưu tiên sử dụng SE hoặc FSE thông thường.

Cuối cùng, các ảnh T1W mặt phẳng ngang (axial) được thu nhận sau khoảng 15 phút để đạt được mức độ ngấm thuốc tương phản tối ưu.

* Có thể lựa chọn chụp hai lần tiêm thuốc tương phản hoặc hai mặt phẳng ảnh

Quy trình chụp MRI Tủy sống trong bệnh Xơ cứng rải rác (MS)

Các chỉ định chụp MRI tủy sống bao gồm (Tài liệu tham khảo: Tổn thương tủy sống trong bệnh xơ cứng rải rác và rối loạn phổ viêm tủy thị thần kinh):

Các triệu chứng liên quan đến tủy sống

Tăng độ đặc hiệu trong trường hợp các tổn thương não không đặc hiệu

Gadolinium ít có vai trò hơn khi chỉ khảo sát tủy sống đơn thuần và chỉ được chỉ định khi cần loại trừ các chẩn đoán khác (ví dụ: sarcoidosis).

Chuỗi xung nhạy cảm nhất là PD hoặc STIR.
Không nên sử dụng chuỗi xung FLAIR để khảo sát tủy sống vì chỉ phát hiện được khoảng 10% số tổn thương.

Nhấp vào ảnh để phóng to.

Thời điểm chụp MRI trong theo dõi bệnh MS

Bảng dưới đây trình bày phác đồ theo dõi bệnh nhân MS dựa trên Khuyến cáo đồng thuận MAGNIMS-CMSC-NAIMS năm 2021 về việc sử dụng MRI ở bệnh nhân xơ cứng rải rác.

Cần cân nhắc các điều chỉnh sau trong quy trình:

Rút ngắn khoảng cách theo dõi MRI (ví dụ: 6 tháng thay vì mỗi năm) nếu có hoạt động MRI đơn độc đáng kể hoặc hoạt động lâm sàng đơn độc.

Kéo dài khoảng cách giữa lần chụp ban đầu và lần chụp nền mới ở bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc điều chỉnh bệnh (ví dụ: lên đến 9 tháng thay vì 3–6 tháng đối với glatiramer acetate, và cho đến khi hoàn thành toàn bộ liệu trình khởi đầu đối với các liệu pháp cảm ứng).

Cân nhắc tiêm gadolinium cho tất cả bệnh nhân có bệnh hoạt động mạnh.

Giảm tần suất chụp MRI trong các lần theo dõi tiếp theo ở bệnh nhân ổn định về lâm sàng đang điều trị bằng interferon beta hoặc glatiramer acetate, thay vì chụp mỗi năm trong suốt quá trình điều trị.
28 January, 2026
U Xương Đặc (Sclerotic Bone Tumors)
U Xương Đặc (Sclerotic Bone Tumors)

Henk Jan van der Woude và Robin Smithuis

Khoa Chẩn đoán hình ảnh của Bệnh viện Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam và Bệnh viện Rijnland, Leiderdorp, Hà Lan

Ngày xuất bản2013-11-01

Trong bài viết U xương – Chẩn đoán phân biệt chúng tôi đã thảo luận về cách tiếp cận có hệ thống trong chẩn đoán phân biệt các u xương và tổn thương giả u xương.
Chẩn đoán phân tích yếu phụ thuộc vào tuổi của bệnh nhân và các phát hiện trên phim X-quang thông thường.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ thảo luận chi tiết hơn về chẩn đoán phân biệt các u xương đặc xương và các tổn thương giả u xương đặc xương.

Giới thiệu

Dưới đây là minh họa về các khối u xơ cứng phổ biến nhất.

Trong bảng trình bày các khối u xương xơ cứng và tổn thương dạng u phổ biến nhất theo các nhóm tuổi khác nhau.

Loạn sản xơ và u hạt bạch cầu ái toan thường biểu hiện là tổn thương tiêu xương, nhưng chúng cũng có thể có dạng xơ cứng.
Lưu ý rằng nhiều tổn thương tiêu xương lành tính thường gặp ở nhóm tuổi trẻ hơn có thể lành và xuất hiện dưới dạng tổn thương xơ cứng ở nhóm trung niên.

Trùng lặp ở mọi nơi xung quanh.
Đặc biệt viêm tủy xương mạn tính có thể có hình ảnh xơ cứng.

Một cách tiếp cận khác để mong đợi phân tích các vết thương cứng cứng được sử dụng từ mẹo nhớ I VINDICATE, có nghĩa là ‘Tôi tự minh oan cho mình’.

Từ gợi nhớ I VINDICATE là một từ gợi nhớ thường được sử dụng để chẩn đoán phân biệt các tổn thương trên hình ảnh X quang.
Bone infarction

Multiple bone infarcts

Key facts

Biểu hiện điển hình: tổn thương trung tâm ở hành xương hoặc thân xương với bờ rõ nét dạng ngoằn ngoèo.

May resemble cartilaginous tumors.

Nguyên nhân: sử dụng corticosteroid, bệnh hồng cầu hình liềm, chấn thương, bệnh Gaucher, ghép thận.

Thuật ngữ nhồi máu xương được sử dụng cho hoại tử xương trong thân xương hoặc hành xương.
Nếu hoại tử xương nằm ở đầu xương, thuật ngữ hoại tử xương vô mạch được sử dụng.

Phim X-quang cho thấy hình ảnh xương xương điển hình ở cơ thể xương và hành động của xương đùi và xương cú.

Trên hình ảnh MRI, nhồi máu xương được đặc trưng bởi các bờ không đều dạng rắn bò với tín hiệu thấp trên cả T1 và T2 WI, và tín hiệu mỡ từ trung bình đến cao ở phần trung tâm.

Tăng tín hiệu sau tiêm Gadolinium tĩnh mạch thường tối thiểu hoặc không có (xem hình bên phải).
Ở ngoại vi của lượng máu bơm có thể tìm thấy một vùng có cường độ tín hiệu tương đối cao trên T2WI.

Việc phân biệt nhồi máu xương với u sụn xương (enchondroma) hoặc u sụn xương ác tính độ thấp (low-grade chondrosarcoma) trên phim X-quang thường có thể rất khó khăn hoặc thậm chí không thể thực hiện được.
Các khối u sụn, đặc biệt là u sụn xương ác tính (chondrosarcoma), có thể biểu hiện hình ảnh xói mòn nội màng xương (endosteal scalloping), trong khi nhồi máu xương thì không có đặc điểm này.
Các khối u sụn được gặp thường xuyên hơn so với nhồi máu xương.

Đây là vết thương ở vùng đầu xương, là hậu quả của màng xương sau chấn thương.
Ở vùng đầu xương, chúng ta sử dụng thuật ngữ hoại tử vô mạch chứ không phải nhồi máu xương.
Đảo Xương (Bone Island)

Key facts

Tổ thương lành bao gồm các mô xương trưởng thành đặc hóa tốt nằm trong khung khung.

Also known as enostosis

Hình dạng thường là hình tròn hoặc hình bầu dục.

Thường gặp như một phát hiện tình cờ và có thể xuất hiện ở bất kỳ xương nào.

Occasionally slowly enlargement can be seen.

Đảo xương có thể lớn khi trình bày.

Xạ hình xương không cho thấy hoạt độ cao, trái ngược với u xương tủy xương độ thấp

Click heređể biết thêm thông tin về đảo xương.
Chondroblastoma

key facts:

Biểu hiện điển hình: xương bánh chè hoặc xương xương dài được xác định rõ ràng ở xương cổ chân, xương bánh chè hoặc xương đầu xương dài ở người 20 tuổi với biểu hiện đau và khớp.

Hầu như luôn luôn có hiện tượng phù nề.

DD: Ganglion cyst, osteomyelitis, GCT, ABC, enchondroma.

Đây là vết thương nằm ở vùng đầu xương và hành động của đầu trên xương cánh tay.
Tổn thương chủ yếu bị vôi hóa.
Hình ảnh T1W mặt dày vành tai cho thấy bờ viền tổn thương có dạng thùy và tín hiệu thấp ngoại trừ các muối hóa hóa.

Click heređể biết thêm ví dụ về u nguyên bào sụn.
Chondrosarcoma

Low-grade chondrosarcoma

Key facts

U xương ác tính phổ biến nhất, hầu như luôn luôn là độ thấp

Vị trí nguyên phát: các xương dài đoạn gần, quanh khớp gối, khung chậu và đai vai, thường ở trung tâm và vùng hành xương

Dấu hiệu đặc trưng X-quang: dạng hình thành chất nền (chondroid), biểu hiện dưới dạng dấu chấm hóa thời gian, dạng hạt hoặc dạng ngô.

Chất nền sụn có số lượng thay đổi từ gần như vắng mặt đến chất nền sụn đặc chắc.

Sự biến mất của các loại vôi hóa trong một u nội sinh đã có từ trước nên làm tăng tốc nghi ngờ về chuyển dạng ác tính.

Hình ảnh cho thấy một loại khoáng chất hóa học ở đầu xương gần đó mà không có đặc điểm đáng ngạc nhiên.
Đây rất có thể là một u sụn nội xương (enchondroma).
Có những đặc điểm khác ủng hộ chẩn đoán sarcoma sụn độ thấp như xạ hình xương dương tính và hình ảnh xói mòn nội màng xương trên MRI (không hiển thị).
Sarcoma sụn đã được chẩn đoán qua sinh thiết.

Đây là bệnh nhân nam 44 tuổi với khối u hỗn hợp tiêu xương và đặc xương xuất phát từ xương đốt bàn tay thứ năm.
Có các phạm vi hóa học trong phần mềm.

Hình ảnh MRI trục số T2 cho thấy tín hiệu cao của khối u trong xương đốt bàn tay với độ rộng của khối mô mềm có thu nhập.

Diagnosis: chondrosarcoma grade 2

Đây là một khối u sụn ở xương chậu trái.

Do kích thước lớn với sự lan rộng vào mô mềm trên phim X-quang thường và hình ảnh MRI chuỗi xung T2 trục, u sụn ác tính độ cao đã được nghi ngờ.

Biopsy showed grade 2 chondroarcoma.

Tiếp tục quét xương.

Hấp thu mạnh trên xạ hình xương như chúng ta có thể thấy trong u sụn ác tính độ cao.

Chondrosarcoma ở đầu xương cánh tay và xương ức

Đây là hai tổn thương khác ở các bệnh nhân khác nhau được chứng minh là u sụn ác tính (chondrosarcoma).
Tổ thương cứng ở chỏm xương cánh tay hoàn toàn có thể là u thịt lành tính (enchondroma) dựa trên các đặc điểm hình ảnh.
Thông thường không có triệu chứng, tuy nhiên, ở bệnh nhân trưởng thành có tổn thương sụn ở xương dài, đặc biệt khi kích thước lớn hơn, cần luôn cân nhắc đến u sụn ác tính độ thấp (low-grade chondrosarcoma).

Hình ảnh X-quang thường và hình ảnh MRI chuỗi xung T1 được tiêm thuốc tương phản với kỹ thuật xóa mỡ theo mặt Thiết bị vành đai của siêu thương vừa tiêu xương ở cơ đùi đùi xa.
Lưu ý dày đặc lên đồng nhất của vỏ xương.
Không có vôi hóa.
Hình ảnh MRI cho thấy tổn thương có bờ múi và ngấm thuốc dạng nốt.
Sự ngấm thuốc đồng nhất ở phần trên kèm theo phù nề và dày vỏ xương không điển hình cho u sụn ác tính độ thấp.
U sụn ác tính độ cao cần được xem xét trong chẩn đoán phân biệt.

Biopsy revealed dedifferentiated chondrosarcoma.

Peripheral chondrosarcoma

Key facts

Chiếm 8% tổng số chondrosaromas.

Tỷ lệ mắc 3-5% ở bệnh nhân có đa u sụn di truyền.

Sự phát triển của u sụn ở các vị trí trung tâm như khung chậu, hông và vai trò là phổ biến nhất.

Cần xem xét u sụn ngoại vi ác tính trong các u xương sụn đang phát triển có hoặc không có đau sau khi đóng tấm sụn tiếp hợp.

Dấu hiệu X-quang hoặc CT gợi ý ác tính:

tăng trưởng u xương sụn ở bệnh nhân xương đã trưởng thành

bề mặt tổn thương không đều hoặc không rõ ràng

ăn mòn hoặc phá hủy xương lân cận

khối phần mềm với vôi hóa rải rác hoặc không đều

Dùng MRI với chuỗi xung nhạy cảm nước (T2 FS) để xác định độ dày mũ sụn.
Cân nhắc ác tính hóa u xương sụn thành ung thư sụn xương khi mũ sụn > 10 mm.

Clickherefor more examples of chondrosarcoma.

Ung Thư Sụn Xương Màng Xương (Periosteal/Juxtacortical Chondrosarcoma)

Cần xem xét u sụn ác tính cạnh vỏ xương trong chẩn đoán phân biệt khi phát hiện tổn thương vôi hóa nằm kề cạnh xương vỏ.

Đây là hình ảnh khối u vôi hóa một phần áp sát đầu trên xương cánh tay với sự xâm lấn vỏ xương trên ảnh CT cắt ngang.

Hình ảnh MRI trọng số T2 cho thấy một khối u thùy với cường độ tín hiệu cao.
Khoang tủy xương không bị xâm lấn, điều này rất quan trọng cho chiến lược phẫu thuật.
U sụn màng xương có thể có các đặc điểm hình ảnh tương tự, tuy nhiên, hầu như luôn nhỏ hơn nhiều.

Phim X-quang thường ở một bệnh nhân khác cho thấy tổn thương vôi hóa không đều với hiện tượng nâng cao màng xương và xâm lấn vỏ xương. Bên phải là hình ảnh T2-WI có FS của cùng bệnh nhân. Khối u cạnh vỏ xương có tín hiệu cao và bờ thùy múi. Chẩn đoán phân biệt: sarcoma sụn cạnh vỏ xương, sarcoma xương cạnh màng xương.
Enchondroma

U xương thường gặp nhất ở các xương nhỏ của bàn tay và bàn chân.

Đây là hình ảnh X-quang cho thấy các vôi hóa điển hình trong chất nền sụn của u sụn nội xương.
Lưu ý rằng MRI mô tả các tổn thương này một cách dễ dàng như thế nào.
U sụn nội xương là một tổn thương sụn lành tính khá phổ biến, có thể biểu hiện như một tổn thương tiêu xương hoàn toàn không có vôi hóa, một tổn thương vôi hóa dày đặc hoặc một tổn thương hỗn hợp với tiêu xương và vôi hóa.
U sụn nội xương cũng như sarcoma sụn độ thấp thường được phát hiện tình cờ ở những bệnh nhân được chụp MRI hoặc xạ hình xương vì các lý do khác.

Clickherefor more examples of enchondromas.
Eosinophilic granuloma

key facts:

Thường biểu hiện là tổn thương tiêu xương ở xương dẹt, đốt sống hoặc thân xương dài.

May show extinction and becomescleroticand indolent,.

MRI thường cho thấy lượng lớn các thay đổi phản ứng trong xương và mô mềm.

Trong giai đoạn hoạt động, có phản ứng màng xương đa lớp và phù nề xương cùng mô mềm.

U hạt bạch cầu ái toan giống viêm tủy xương, có thể là một bệnh lý dễ nhầm lẫn nghiêm trọng với bệnh ác tính (đặc biệt là sarcoma Ewing).

Nên được đưa vào chẩn đoán phân biệt ở bệnh nhân trẻ tuổi có nhiều tổn thương thấu quang (Mô bào tế bào Langerhans).

Eosinophilic granuloma as sclerotic lesion in the clavicle.

Hình ảnh này của một bệnh nhân 20 tuổi với tổn thương xơ cứng dạng膨胀 ở xương đòn.
Lưu ý rằng có các vùng nhỏ tiêu xương không rõ ranh giới.
Ở bệnh nhân lớn tuổi hơn, trước tiên nên nghĩ đến di căn tạo xương.
Nếu bệnh nhân có sốt và bối cảnh lâm sàng phù hợp, viêm tủy xương sẽ được đưa vào chẩn đoán phân biệt.

Clickherefor more examples of eosinophilic granuloma.
Loạn Sản Xơ Xương (Fibrous Dysplasia)

Loạn Sản Xơ Xương (Fibrous Dysplasia)

FD thường thuần túy là tiêu xương, nhưng có thể có hình ảnh kính mờ khi chất nền bị vôi hóa.
Các ổ cốt hóa hoặc vôi hóa có thể hiện diện với số lượng thay đổi.

Đây là một tổn thương lệch tâm khá rõ ràng, chủ yếu có tính chất xơ cứng.

The differential diagnosis includes:

Fibro-osseous lesion like fibrous dysplasia.

Non-ossifying fibroma which has been filled in.

U nguyên bào men trong trường hợp tổn thương xơ cứng với nhiều vùng thấu quang của xương chày ở bệnh nhân trẻ tuổi.

Đây là tổn thương hỗn hợp xơ cứng-tiêu xương được xác định rõ ràng ở xương chậu trái.
Chẩn đoán là loạn sản xơ.
Chẩn đoán phân biệt: nang xương đơn độc cũ.

Xạ hình xương có thể âm tính hoặc cho thấy mức độ bắt xạ hạn chế.
Cường độ tín hiệu trên MR phụ thuộc vào lượng vôi hóa và cốt hóa, mô xơ (tín hiệu thấp) và thành phần nang (tín hiệu cao trên T2).

Loạn sản xơ có thể là thể đơn xương hoặc đa xương.
Thường gặp ở trẻ em hoặc người trẻ tuổi. Không hiếm khi được phát hiện tình cờ ở độ tuổi lớn hơn.

Vị trí trung tâm là phổ biến nhất với một số sự mở rộng và mỏng vỏ xương

Nhấpvào đâyđể biết thêm thông tin chi tiết về loạn sản xơ.
Melorrheostosis

Melorrheostosis là một loạn sản xương, đặc trưng bởi sự lắng đọng xương trưởng thành trên bề mặt ngoài hoặc bề mặt trong của xương vỏ.

Thường chỉ có một xương bị tổn thương.
Đầu xương, hành xương và thân xương đều có thể bị tổn thương.
Thường xương mới chỉ được bồi đắp vào một phía của vỏ xương.
Có thể xảy ra tình trạng bao bọc hoàn toàn.

Đây là hình ảnh Melorheostosis của xương trụ với hình ảnh giống như sáp nến.
U xương bề mặt (surface osteosarcoma) có thể được xem xét trong chẩn đoán phân biệt

Hình ảnh MR T1 trục cho thấy tín hiệu thấp đồng nhất do sự lắng đọng xương đặc.

Clickherefor more examples.
Metastases

key facts

Di căn xương tạo xương dạng xơ cứng phải được đưa vào chẩn đoán phân biệt của bất kỳ tổn thương xương xơ cứng nào ở bệnh nhân > 40 tuổi.

Thường gặp nhất là xuất phát từ ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú, ít gặp hơn là từ ung thư phổi, u lympho hoặc u carcinoid.

Trong ung thư vú, các di căn có thể biểu hiện dưới dạng tổn thương tiêu xương và có thể trở nên xơ cứng, phản ánh đáp ứng thuận lợi với hóa trị liệu.

Đây là hình ảnh của một bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt.
Lưu ý các di căn xương chủ yếu là tạo xương (osteoblastic) với số lượng nhiều.

Đây là hình ảnh của một bệnh nhân ung thư vú.
Có một ổ di căn, biểu hiện là tổn thương xơ cứng kín đáo ở vùng hành xương đầu trên xương cánh tay.

Đây có thể là di căn tạo xương hoặc di căn tiêu xương đã đáp ứng với hóa trị liệu.

Di căn tạo xương (2)
Đây là hình chụp X-quang vùng chậu với một ổ di căn tạo xương hầu như không nhìn thấy ở xương chậu trái (mũi tên xanh lam).
Lưu ý rằng CT mô tả các tổn thương này rõ hơn nhiều (mũi tên đỏ).

Đây là hình ảnh CT của một bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt.
Lưu ý các di căn tạo xương không rõ ranh giới lan rộng.
Non-ossifying fibroma

U xơ không cốt hóa (NOF) đôi khi có thể gặp dưới dạng tổn thương xơ cứng một phần hoặc hoàn toàn.
Thông thường, u xơ không cốt hóa biểu hiện là tổn thương tiêu xương lệch tâm, giới hạn rõ, thường được phát hiện tình cờ.
Các tổn thương này thường tự thoái triển và sau đó có thể trở nên xơ cứng.

Các tổn thương lành tính khác, như nang xương đơn độc, loạn sản xơ, u nguyên bào sụn và các khối u xương lành tính khác có thể trở nên bất hoạt và cũng có thể xơ cứng.

Các hình ảnh bên trái cho thấy một NOF tiêu xương điển hình với bờ xơ cứng rõ nét.
Hình ảnh bên phải là của một bệnh nhân khác có NOF cũ đã được lấp đầy hoàn toàn.

Clickherefor more detailed information about NOF.

Đây là phát hiện tình cờ về một số tổn thương xơ cứng lệch tâm ở đầu xa xương đùi.

Đây là những u xơ trơ được lấp đầy và không cốt hóa.

Không cần kiểm tra thêm.
U Xương Sụn Bề Mặt (Osteochondroma)

U xương sụn là một phần xương nhô ra được bao phủ bởi một lớp mũ sụn.
Sự phát triển của u xương sụn diễn ra ở lớp mũ sụn, tương ứng với quá trình tăng trưởng sụn nội sinh bình thường tại các đĩa tăng trưởng.
Do đó, u xương sụn được phép phát triển cho đến khi bệnh nhân trưởng thành và các đĩa sụn tăng trưởng đóng lại.

Sự phát triển của u xương sụn ở độ tuổi trưởng thành, đặc trưng bởi mũ sụn dày (tín hiệu cao trên T2WI) cần làm dấy lên nghi ngờ về sự tiến triển thành ung thư sụn ngoại vi.

Đây là một bệnh nhân bị u xương sụn lan rộng.

Lưu ý rằng xương vỏ lan vào trong tổn thương.
Đặc điểm này giúp phân biệt nó với u cạnh vỏ xương.

Đây là hình ảnh bệnh nhân có u xương sụn diện rộng với sự kéo dài của vỏ xương vào cuống tổn thương.
Lưu ý phần ngoại vi thấu quang với các vôi hóa mờ nhạt.
Phần này tương ứng với vùng tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2 có xóa mỡ ở bên phải.
Đây là biểu hiện của mũ sụn dày.
Đây là một ví dụ về sự tiến triển của u xương sụn thành u sụn ác tính ngoại vi.

Chuyển dạng ác tính

Các đặc điểm hình ảnh học cần gợi lên nghi ngờ chuyển dạng ác tính trên phim X-quang thường hoặc CT bao gồm:

Sự phát triển của u xương sụn ở bệnh nhân trưởng thành về xương

Bề mặt tổn thương không đều hoặc không rõ ràng

vùng sáng khu trú ở bên trong tổn thương

ăn mòn hoặc phá hủy xương lân cận

sự hiện diện của khối mô mềm với các vôi hóa rải rác hoặc không đều
U Xương Dạng Xương (Osteoid Osteoma)

U Xương Dạng Xương (Osteoid Osteoma)

sự thật quan trọng:

Tổn thương tiêu xương nhỏ (đến 1,5 cm) có hoặc không có vôi hóa trung tâm.

Được bao quanh bởi một vùng xơ cứng phản ứng rõ rệt do phản ứng màng xương và nội cốt mạc, có thể che khuất ổ trung tâm.

Trong định khu cạnh khớp, xơ cứng phản ứng có thể vắng mặt.

Vị trí: xương đùi, xương chày, tay chân, cột sống (vòm).

Hình ảnh trục để phân biệt với áp xe Brodie, u tạo xương, gãy xương do stress

Ở đây, xơ cứng phản ứng là dấu hiệu rõ ràng nhất trên X-quang.
Có xơ cứng phản ứng với ổ tổn thương hầu như không nhìn thấy trên phim X-quang (mũi tên xanh), nhưng thấy rõ ràng trên CT (mũi tên đỏ).

Chụp CT thường rất hữu ích trong việc phát hiện ổ tổn thương trung tâm (nidus) và phân biệt u xương dạng xương (osteoid osteoma) với các tổn thương xơ cứng khác như u nguyên bào xương (osteoblastoma), viêm tủy xương (osteomyelitis), viêm khớp (arthritis), gãy xương do stress (stress fracture) và nội cốt (enostosis).

MRI cũng có thể phát hiện ổ tổn thương, kết hợp với phù tủy xương và phù mô mềm lan rộng.

U xương dạng xương (2)
Trong hầu hết các trường hợp u xương dạng xương, hình ảnh X-quang được xác định bởi tình trạng xơ cứng phản ứng.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ổ tiêu xương có thể nhìn thấy được trên phim X-quang (hình).
U Xương Cứng (Osteoma)

sự thật quan trọng

U xương (Osteoma) bao gồm xương đặc dày.
Vị trí phổ biến nhất là ở bảng ngoài của hộp sọ thần kinh hoặc trong xoang cạnh mũi.

Viêm xương tủy

Viêm tủy xương là bệnh có thể bắt chước nhiều loại u xương lành tính và ác tính cũng như các quá trình phản ứng có thể kèm theo xơ cứng phản ứng.
Viêm tủy xương cấp tính được đặc trưng bởi tiêu xương.

Xơ cứng xương thường là biểu hiện nổi bật nhất trong viêm tủy xương bán cấp và mạn tính.
Có thể có phản ứng màng xương kèm hoặc không kèm theo hình ảnh phân lớp.
Đôi khi có phản ứng màng xương đặc hơn kết hợp với dày vỏ xương và mở rộng xương.

Đây là hình ảnh của một bệnh nhân bị viêm tủy xương mạn tính.
Ở trung tâm có một vùng tiêu xương không rõ ranh giới.
Phần lớn tổn thương bao gồm xơ cứng phản ứng.
Ung Thư Xương (Osteosarcoma)

Thông tin chính

Khối u xương nguyên phát phổ biến thứ 2 và có độ ác tính cao.

50% quanh đầu gối.

Trình bày: đau, khối, gãy xương bệnh lý.

Xơ cứng hiện diện do sự hình thành xương mới từ khối u hoặc xơ cứng phản ứng.

Tuổi: thường gặp nhất ở độ tuổi 10-25, nhưng có thể xảy ra ở bệnh nhân lớn tuổi hơn.

Phim chụp thông thường thường cho thấy các tổn thương với hình ảnh kiểu “bị mối ăn” hoặc thấm nhiễm lan tỏa ở vùng chuyển tiếp, kèm theo phá hủy vỏ xương không đều và phản ứng màng xương bị gián đoạn với sự lan rộng vào phần mềm.

Phản ứng màng xương được gọi là tam giác Codman xuất hiện khi khối u nâng màng xương lên khỏi xương bên dưới. Sự xâm lấn phần mềm vỏ xương có thể tạo ra các gai xương tỏa ra được gọi là hình ảnh tia mặt trời.

Ung thư xương (2)
Đây là hình ảnh của một khối u xương ác tính ở xương đùi phải.
Khối u hầu như không nhìn thấy trong xương, nhưng có thể thấy hình ảnh viêm màng xương xâm lấn (mũi tên).
Tiếp tục xem các hình ảnh MRI.

Hình ảnh T1WI theo mặt phẳng đứng dọc và hình ảnh T1W tăng cường Gd có ức chế mỡ cho thấy một khối u lớn xâm lấn phần lớn đầu xa xương đùi và lan qua vỏ xương vào các mô mềm.

Sarcoma xương ngoài

Ung thư xương cạnh màng xương (Parosteal osteosarcoma) là một loại sarcoma có nguồn gốc từ bề mặt xương.
Khối u phát triển chủ yếu vào các mô mềm xung quanh, nhưng cũng có thể xâm lấn vào tủy xương.
Vị trí thường gặp nhất là ở mặt sau của vùng siêu hành xương đùi xa (meta-diaphysis đầu xa xương đùi).

Sự ossification trong ung thư xương cạnh màng xương (parosteal osteosarcoma) thường trưởng thành hơn ở trung tâm so với ngoại vi. Điều này trái ngược với viêm cơ hóa xương (myositis ossificans), có thể xuất hiện rất gần với xương vỏ, nhưng sự trưởng thành phát triển từ trung tâm ra ngoại vi.
Bệnh Paget xương

Bệnh Paget là một rối loạn mạn tính chưa rõ nguyên nhân với sự tăng phá hủy xương và hình thành xương mới mất trật tự.
Hình ảnh phổ biến nhất là dạng hỗn hợp tiêu xương-xơ cứng.

Trong trường hợp này, chúng ta thấy bộ ba triệu chứng đặc trưng bệnh lý gồm giãn nở xương, dày vỏ xương và dày bè xương trong giai đoạn hỗn hợp tiêu xương và xơ cứng xương của bệnh Paget nửa xương chậu phải.
Quá trình phản ứng

Viêm cơ xương cốt

Đây là hình ảnh bệnh nhân có khối vôi hóa trong mô mềm.
Lưu ý rằng sự vôi hóa chủ yếu ở ngoại vi của khối và có một vùng sáng giữa khối và xương vỏ.

Hình ảnh MRI T1 có tiêm thuốc tương phản cho thấy khối u ngấm thuốc không đồng nhất với phù nề lan rộng xung quanh.
Hình ảnh này phù hợp với chẩn đoán một quá trình phản ứng như viêm cơ hóa xương.

gãy xương căng thẳng

Gãy xương do stress xảy ra ở xương bình thường (gãy xương do mỏi) hoặc xương suy yếu về mặt chuyển hóa (gãy xương do suy kiệt).
Thông thường gãy xương do stress dễ nhận biết.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể khó phân biệt gãy xương do stress với gãy xương bệnh lý, xảy ra tại vị trí của khối u xương.

Đôi khi có thể khó phân biệt gãy xương do stress với khối u xương như u xương dạng xương (osteoid osteoma) hoặc với gãy xương bệnh lý xảy ra tại vị trí khối u xương.

Đây là ví dụ về một bệnh nhân bị gãy xương do stress ở đầu xa xương mác.
Hình ảnh MR mặt phẳng coronal cho thấy đường giảm tín hiệu nhẹ đại diện cho đường gãy xương.

Chẩn đoán phân biệt dựa trên phản ứng màng xương và phù nề lan rộng:

Viêm xương tủy

U hạt bạch cầu ái toan

Vôi hóa sau chấn thương

Đây là hình ảnh của một bệnh nhân có khối xơ cứng cạnh vỏ xương ở đầu trên xương cánh tay (trái).
Trường hợp này được xác định là vôi hóa phản ứng thứ phát sau chấn thương.

Lưu ý sự tương đồng với khối u cạnh vỏ xương ở một bệnh nhân khác (bên phải), được chẩn đoán xác định bằng sinh thiết là u xương cạnh màng xương (parosteal osteosarcoma).

Điều này cho thấy rằng việc phân biệt khối u với một quá trình phản ứng đôi khi có thể rất khó khăn trong một số trường hợp.
Khi một quá trình phản ứng có khả năng xảy ra hơn dựa trên tiền sử và đặc điểm hình ảnh, đôi khi vẫn cần theo dõi thêm.

Lồi xương dưới móng

Xương thừa dưới móng là những phần lồi xương xuất phát từ bề mặt lưng của đốt ngón xa, thường gặp nhất ở ngón cái.
Những tổn thương này không phải là u xương sụn, mà bao gồm sụn phản ứng dị sản.

Hình ảnh X-quang và vị trí của tổn thương này là điển hình.

Tổn thương Nora

Đây là hai bệnh nhân mắc tăng sinh xương sụn cạnh màng xương kỳ lạ (BPOP), còn được gọi là tổn thương Nora.
Quá trình phản ứng lành tính này thường gặp nhất ở vùng tiếp giáp với vỏ xương của các đốt ngón tay hoặc ngón chân (75%).
Vỏ xương và khoang tủy xương không bị tổn thương.
Sự phát triển nhanh chóng của khối vôi hóa không phải là hiếm gặp.

Từ thiện

Toàn bộ lợi nhuận của Radiology Assistant được chuyển đến Medical Action Myanmar, tổ chức được điều hành bởi Bác sĩ Nini Tun và Bác sĩ Frank Smithuis sr, người là giáo sư tại Đại học Oxford và cũng là anh trai của Robin Smithuis.

Nhấp vào đây hoặc vào hình ảnh bên dướiĐể xem video về Medical Action Myanmar và nếu bạn thích Radiology Assistant, hãy ủng hộ Medical Action Myanmar bằng một món quà nhỏ.
28 January, 2026